Avrupa, ABD’li savunma şirketi Palantir’e bağımlılığını neden azaltmak istiyor?

Avrupa'da hükümetler, platformları dünya genelinde ordular için veri ve yapay zekâ altyapısı işlevi gören ABD merkezli veri analitiği şirketi Palantir’e bağımlılıklarını azaltmak için harekete geçiyor.

REKLAM

REKLAM

Hollanda Savunma Bakanlığı Devlet Sekreteri Derk Boswijk, bu hafta Temsilciler Meclisi’nde yaptığı açıklamada, Palantir’e "tam teşekküllü bir alternatifin" iki yıl içinde hazır olması gerektiğini söyledi.

Yerel basına göre Boswijk, Hollanda’nın Palantir’i 2010’dan bu yana "çok sınırlı, bölümlere ayrılmış ve küçük ölçekli" şekilde kullandığını belirtti.

Buna rağmen Boswijk, hükümetin şirkete bağımlılığı azaltmak için "iki kulvarlı bir politika" üzerinde çalıştığını ve böylece mümkün olan en kısa sürede bağımsız hareket edebilmeyi hedeflediğini söyledi. Hollanda parlamentosuna sunulan belgeler, hükümetin Avrupa merkezli bir alternatif aradığını gösteriyor.

Boswijk, Hollandalı siyasetçi Michelle Jagtenberg’in şirketin "ırkçı ve anti-demokratik bir ideolojiye" sahip olduğu yönündeki sözleri ve hükümete Palantir ile ilişkisini sonlandırma çağrısı üzerine açıklama yaptı. Bu tartışma, Hollanda hükümetini Palantir’den daha bağımsız hale getirmeyi ve Avrupa öncülüğünde çözümler bulmayı amaçlayan, 2025’te kabul edilmiş bir önergenin ardından geldi.

Hollanda, Avrupa’da Palantir teknolojilerini kamu sözleşmelerinden çıkarmak isteyen son ülke oldu.

Britanya parlamentosunun yakın tarihli bir raporunda, şirketin programlarının ulusal hükümet için "kabul edilemez bir zayıflık noktası" oluşturduğu belirtildi. İsviçre, güvenlik endişeleri nedeniyle Palantir’in tekliflerini en az dokuz kez reddederken, Danimarka da Palantir yazılımlarına yerel alternatifler arıyor.

Bu yazıda, Avrupa hükümetlerinin ABD’li savunma teknolojisi şirketine ilişkin hangi endişeleri taşıdığına ve varsa hangi anlaşmaların hâlâ yeniden müzakere edildiğine yakından bakıyoruz.

Palantir neden tartışmalı?

Palantir, büyük miktarda veriyle çalışarak "insanların karmaşık sorular sormasını ve bu sorulara yanıt bulmasını sağlayan, veriyle çalışmaya yönelik dünyanın en iyi kullanıcı deneyimini" oluşturduğunu söylüyor.

Şirketin ürünlerinden biri olan ve silah sistemleri için kullanılan Gotham karar alma yazılımı, askerlerin hedefleri belirlemesine yardımcı olan "yapay zekâ destekli öldürme zinciri"ni destekleyen bir sistem olarak tanımlanıyor.

Şirketin kendisi ve yöneticileri, kurucu ortak ve yönetim kurulu başkanı Peter Thiel ile CEO Alex Karp, bir süredir Atlantik’in iki yakasında da tartışmaların merkezinde yer alıyor.

Karp, yatırımcılarla yaptığı bir görüşmede, Palantir tarafından geliştirilen yazılımın ölümcül bir silah olarak kullanılmak üzere tasarlandığına inandığını söyledi.

Kazanç görüşmesinin dökümüne göre Karp, "Palantir düzeni bozmak için burada; gerektiğinde düşmanlarımızı korkutmak ve bazı durumlarda öldürmek için," dedi.

Karp’ın, ABD’nin Karayipler’de tekneleri hedef almasının ardından yatırımcılarla yaptığı başka bir görüşmede, savaş suçlarını anayasal hale getirmenin iş açısından iyi olacağını söylediği de bildirildi.

Uluslararası Af Örgütü gibi Palantir’i eleştiren kuruluşlar, şirketin büyük miktarda veriyi işleme biçiminin mahremiyet, şeffaflık ve sağlık verilerinin yeniden satılması konusunda riskler yarattığını savunuyor. Bu endişeler, şirketin Britanya hükümetiyle kamu sağlık sistemi NHS için yaptığı sağlık platformu anlaşmasında da gündeme geldi.

Uluslararası Af Örgütü, pandemi boyunca yapılan büyük NHS teknoloji sözleşmeleri aracılığıyla "Palantir’e halkın sağlık verilerine eşi benzeri görülmemiş bir erişim verilmesinin" sorunlu olduğunu vurguladı.

Palantir teknolojisinin, ABD Savunma Bakanlığı tarafından gizli bilgilerin toplanması ve İran hedeflerine yönelik son füze saldırılarında hedef tespiti amacıyla kullanıldığı da bildirildi.

Şirket ayrıca, Gazze’deki askeri operasyonlarını desteklemek üzere 2024’te İsrail Savunma Kuvvetleri ile "savaşla ilgili görevler" için bir anlaşma imzaladı. Palantir yazılımının, ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Dairesi’nin operasyonları kapsamında ülkedeki göçmen ailelerin yerini tespit etmek için de kullanıldığı belirtiliyor.

Euronews Next, bu haber için Palantir’e ulaştı ancak şirketten hemen bir yanıt alamadı.

Hangi Avrupa hükümetlerinin Palantir ile anlaşması var?

Birçok Avrupa hükümeti, özellikle savunma, emniyet ve istihbarat alanlarında kamu sektörünün bazı bölümlerinde Palantir teknolojilerini kullanıyor. Ancak kullanımın ölçeği ülkeden ülkeye önemli ölçüde değişiyor.

İngiltere, kamu sağlık sistemi NHS için Palantir ile ana tedarikçi olarak sözleşme imzaladı. Ancak parlamentoya sunulan yakın tarihli bir komite raporu, bu ilişkinin sözleşmenin sona ereceği 2027’de bitirilmesini ve bunun yerine yerel bir sağlayıcı bulunmasını istedi.

Palantir ayrıca İngiltere Savunma Bakanlığı ile 240 milyon sterlinlik, yani 276 milyon euroluk üç yıllık bir sözleşme imzaladı. Anlaşma, "savunma genelinde farklı gizlilik seviyelerinde stratejik, taktik ve canlı operasyonel karar alma süreçlerinin desteklenmesini ve NATO ile diğer müttefik ülkelerin Palantir sistemleriyle birlikte çalışabilirliği," amaçlıyor.

Yerel basına göre Almanya’da Bavyera, Hessen ve Kuzey Ren-Vestfalya’daki bazı polis teşkilatları, terör saldırıları gibi ciddi tehditleri soruşturmalarına yardımcı olması için Palantir’in "Gotham" yazılımının sınırlı bir versiyonunu kullanıyor.

Ancak federal düzeyde Alman ordusu, Reuters’a göre Palantir dahil hiçbir ABD şirketiyle sözleşme yapmayacağını bildirdi. Almanya’nın siber savunma teşkilatının başındaki Thomas Daum’un bu hafta, "Kendi veri tabanımız için bu işlevselliğe ne kadar ilgi duysak da, şu anda sanayi personeline ulusal veri tabanına erişim izni vermek düşünülemez," dediği aktarıldı.

Bunun yerine hükümet, yazılım ihtiyaçları için Fransız ChapsVision dahil Avrupa merkezli alternatifleri değerlendiriyor.

Danimarka daha önce Palantir ile gözetim ve veri analitiği platformları Maven Smart System ve Foundry için yedi yıllık bir anlaşma imzalamıştı. Ancak ülke kısa süre önce Palantir yazılımının yerine yerel çözümler arayacağını duyurdu.

İspanya hükümetinin 2023’te Palantir ile 16,5 milyon euroluk bir sözleşme imzalamasının ardından, yerel haberlere göre ülkede 40’tan fazla şirket Palantir yazılımını kullanıyor. Şu ana kadar İspanya’da şirketle yapılan kamu sözleşmelerine yönelik büyük ölçekli bir tepki ya da baskı oluşmuş değil.

Euronews Next, bu hükümetlerle iletişime geçerek ABD’li savunma teknolojisi deviyle yaptıkları bazı savunma sözleşmelerini yeniden değerlendirip değerlendirmediklerini sordu ancak hemen yanıt alamadı.

Buna karşın Avrupa’da özel şirketlerin Palantir çözümlerine ilgisi sürüyor. Follow the Money’nin araştırmasına göre, 100’den fazla büyük Avrupa bankası, varlık yöneticisi ve emeklilik fonu geçen yıl şirket hisselerine daha fazla yatırım yaptı.