Şimdiye kadar Güneş Sistemi dışındaki gezegenlerin etrafında dönen bir öteuydu doğrulanamamıştı.
İnsanlık binlerce yıldır yıldızları gözlemliyor. Ancak başka yıldızların etrafında dönen gezegenlerin keşfi ilk olarak 1992 yılında mümkün oldu. O tarihten bu yana uzay ve yer tabanlı teleskoplarla 6 binden fazla ötegezegen tespit edildi ve gökbilimciler artık neredeyse her yıldızın etrafında en az bir gezegen bulunduğunu düşünüyor.
REKLAM
REKLAM
Buna karşın şimdiye kadar Güneş Sistemi dışındaki gezegenlerin etrafında dönen bir öteuydu doğrulanamamıştı. Güneş Sistemi'nde bilinen 891 uydu bulunmasına rağmen, diğer yıldız sistemlerinde bugüne kadar hiçbir örneği tespit edilememişti.
Hakemli bilimsel dergi Nature'da yayımlanan yeni araştırma ise bu tabloyu değiştirdi. Şili'deki Avrupa Güney Gözlemevi'nin Çok Büyük Teleskobu (VLT) ile çalışan araştırmacılar, Dünya'dan yaklaşık 71 ışık yılı uzaklıktaki CD-35 2772 sisteminde bugüne kadar tespit edilen ilk öteuyduya ulaştıklarını açıkladı.
Jüpiter büyüklüğünde dev bir uydu
Araştırmayı daha da dikkat çekici kılan ise keşfedilen sistemin sıra dışı yapısı.
Yeni keşfedilen öteuydu, en az Jüpiter kadar kütleye sahip. Jüpiter, çapı Dünya'nın yaklaşık 11 katı olan Güneş Sistemi'nin en büyük gezegeni.
Ancak bu dev uydu bir gezegenin etrafında dönmüyor. Yörüngesinde bulunduğu gök cismi, kahverengi cüce olarak bilinen özel bir sınıfa ait. Yaklaşık 33 Jüpiter kütlesindeki bu cisim, sıradan bir gezegenden çok daha büyük olmasına rağmen çekirdeğinde nükleer füzyonu başlatacak kadar da büyük olmadığı için yıldız haline gelemiyor.
Araştırmanın başyazarı ve Şili'deki Diego Portales Üniversitesi araştırmacısı Kevin Hoy, Time dergisine yaptığı açıklamada, kahverengi cücelerin gezegenlerle en küçük yıldızlar arasındaki kütle aralığında yer aldığını belirterek, "Bazı kahverengi cüceler hem yıldız hem de ötegezegen kataloglarında yer alabiliyor," dedi.
Uydu doğrudan görülmedi
Ötegezegenler çoğunlukla doğrudan görüntülenemiyor. Bunun nedeni, gezegenlerden gelen ışığın yakınındaki yıldızın parlaklığı yanında neredeyse tamamen kaybolması.
Bu nedenle astronomlar genellikle iki dolaylı yöntem kullanıyor:
- Geçiş (transit) yöntemi: Gezegen yıldızının önünden geçerken yıldızın parlaklığında çok küçük bir azalma meydana geliyor.
- Radyal hız yöntemi: Gezegenin kütle çekimi nedeniyle yıldızda oluşan çok küçük yalpalama hareketi ölçülüyor.
CD-35 2772 sistemindeki kahverengi cüce ise olağanüstü büyük olduğu için 2011 yılında bu yöntemlere gerek kalmadan doğrudan optik teleskoplarla keşfedilmişti.
Yeni bulunan öteuydu ise doğrudan görülemeyecek kadar uzakta olduğu için araştırmacılar kahverengi cücenin hareketindeki çok küçük yalpalamaları ölçtü. Bu salınımlar sayesinde yörüngedeki cismin varlığı ve yaklaşık kütlesi hesaplandı.
Gezegen mi, uydu mu?
Araştırmacılar keşfin aynı zamanda gökbilimdeki sınıflandırmaları da tartışmaya açtığını belirtiyor.
Hoy, çalışmaya ilişkin açıklamasında, "Bu sistemde üçüncü cisim olduğu için ona uydu diyoruz. Ancak Güneş Sistemi'ndeki küçük kayalık uydulara hiç benzemiyor," ifadelerini kullandı.
Bu durum, "Neredeyse yıldız sayılabilecek bir cisim ne zaman gezegen olur?" ve "Jüpiter büyüklüğündeki bir cisim ne zaman uydu olarak adlandırılır?" gibi soruları da gündeme getiriyor.
Hoy, bu tek sistemden evren hakkında kesin sonuçlar çıkarmanın henüz mümkün olmadığını belirterek, "Bu tür yüksek kütleli sistemlerin yaygın mı yoksa istisnai mi olduğunu henüz bilmiyoruz," dedi.
Yeni teleskoplar daha fazla öteuydu bulabilir
Araştırmacılar çalışmalarını sürdürürken, şimdiden açıklanmayan başka bir öteuydu adayını da incelemeye başladı.
Bu arayışta en büyük destek ise 2029 yılında faaliyete geçmesi planlanan Avrupa Güney Gözlemevi'nin Aşırı Büyük Teleskobu (Extremely Large Telescope / ELT) olacak.
Mevcut VLT'ye göre yaklaşık 20 kat daha fazla ışık toplama kapasitesine sahip olacak ELT'nin, bilinen ötegezegen sistemlerinin çok daha ayrıntılı incelenmesini sağlayarak yeni öteuyduların keşfini hızlandırması bekleniyor.