"Lisbon Finals", António Boaventura'nın geliştirdiği platform, yalnızca uçak izlemekten fazlasını sunuyor; Mayıstan beri uçuş sayısı, görüntü, gürültü, titreşim ve irtifa verilerini tek tıkla erişime açıyor.
Lizbon'un kalbinde günlük hayatın akışı, sık sık uçakların geçişiyle bölünüyor. Kent merkezinin ortasında, konut alanlarıyla çevrili bir havalimanı bulunmasının doğrudan sonucu bu. Binlerce Lizbonlu için uçakların ardı ardına geçmesi artık yeni bir durum değil ve pek çok kişi için neredeyse sorun bile sayılmıyor.
REKLAM
REKLAM
'Artık alıştım ve açıkçası, büyüklerimin Alvalade'de bir evi vardı; çocukluğumdan beri uçakların geçişini görürdüm' diye anlatıyor António Boaventura. Lizbon'da yaşayan Portekizli, oturduğu apartmanın terasından bu dev metal 'kuşları' ayrıcalıklı bir açıdan izleyebiliyor.
Biri diğerinin peşinden, ritmik bir şekilde Euronews'e konuşan bu Portekizlinin sözünü kesiyor. 'Lizbon'un üzerinden geçen uçak sayısı gittikçe artıyor ama ben alıştım. Bence bütün Lizbonlular, tepelerinden uçak geçmesine artık alıştı' diyor.
Bu durum, gökyüzünden geçen uçakları saymakla kalmayıp başka veriler de toplayan çevrim içi bir platform olan Lisbon Finals (kaynak Portekizce)'ın doğmasına ilham vermiş.
'Daha da ileri gidebileceğimizi, uçakları ölçebileceğimizi, desibelleri duvarlardaki titreşimlere çevirebileceğimizi gördüm; böyle böyle sistemi yavaş yavaş kurdum' diyor António ve hâlâ sürekli gelişen bu yapının büyümeye açık olduğunu vurguluyor: 'Sistem, birden fazla ölçüm istasyonunu entegre edebilecek biçimde açık.'
Temel eğitimi işletme olan ve geçmişte uzun yıllar yurt dışında yaşamış olan Portekizli, havacılığa duyduğu ilgi ve üstlerinden geçen uçuşlara dair merakıyla harekete geçmiş: 'Bu neredeyse bir oyun gibi başladı' diye itiraf ediyor.
Yapay zekânın da yardımıyla terasta, hız, irtifa, gürültü ve titreşim gibi farklı değişkenleri toplayıp ölçen bir istasyon kurdu. Bu verileri daha sonra bir çevrim içi platform üzerinden bir araya getirip ücretsiz olarak erişime açıyor.
'Amaç da bu: herkesin erişebileceği bilgi sunmak. Dernekler, vatandaşlar, havacılık meraklıları için. Gökyüzünde, kendi terasımın ve Lizbon'un üzerinde neyin uçtuğunu bilmek için' diye açıklıyor.
Sayıların ötesinde, uçuş numaraları ve onları işleten havayolları gibi başka bilgiler de görülebiliyor; ayrıca platformda ve ona bağlı bir Instagram sayfasında (kaynak Portekizce) paylaşılan fotoğraflar üzerinden görsel bilgiye de erişmek mümkün. Tümü otomatik işliyor: 'Sistemin tamamı tamamen otonom, kendi kendine çalışıyor' diye vurguluyor António.
İlk yatırım, fiziksel istasyonu kurmak için gerekli malzemelere harcanan yaklaşık bin avro olmuş. 'İstasyonu yapmam aşağı yukarı bir buçuk ay sürdü' diyor Lizbonlu, platformun yazılım kısmının 'programlamasının biraz daha uzun sürdüğünü' belirtiyor ve projenin aslında hiç bitmeyecek bir çalışma olduğunun altını çiziyor.
'Verilere göre iyileştirmeler yapmak ve düzeltmeler getirmek için hep biraz çalışıyorum, çünkü her zaman yeni korelasyonlar kurmak mümkün' diye anlatıyor Euronews'e.
İstasyon ilk ölçümünü 3 Mayıs'ta yaptı. O zamandan bu yana 39 binden fazla uçuş kaydedildi ve proje, herhangi bir taraf tutmadan, tamamen tarafsız kalmayı hedefliyor.
'Havacılığı seviyorum. Platformun amacı da tarafsız kalmak ve verileri ihtiyaç duyan, görmek isteyen insanlara sunmak' diyor. 'Ölçümler tamamen tarafsız ve bence rakamlar zaten kendi başına konuşuyor.'
Gece saatlerindeki ihlaller sürüyor
Gürültüye alışmış olsa da António Boaventura, uçakların geçişinin özellikle dinlenme saatlerinde bazı insanlar için ciddi bir sıkıntıya dönüşebileceğinin farkında; bunu, Portekiz'in başkentine taşınana kadar bilmediğini söylüyor.
'Lizbon semalarında geceleri uçak geçtiğini görmek beni şaşırttı' diyor; çocukluğunu Fransa'da geçiren Portekizli, orada gece saatlerinde uçuşlara yönelik 'çok sıkı yasaklar' olduğuna her zaman aşinaymış.
Humberto Delgado Havalimanı'nda gece trafiği 00.00 ile 06.00 saatleri arasında kısıtlanmış durumda. Yürürlükteki mevzuat haftalık 91 hareket sınırı getiriyor; buna göre, bir gecede en fazla 26 harekete izin veriliyor ve uçakların gürültü seviyelerine ilişkin ek kriterler de bulunuyor.
Projede incelenebilen göstergelerden biri, bu kısıtlamaların olası ihlallerinin sayısı. Site üzerinde yapılan bir arama, yalnızca temmuz ayında 1477 gece uçuşunun kayda geçtiğini gösteriyor; bunlar 23:00 ile 06:59 arasındaki zaman diliminde izlenmiş. Platforma göre bunların 397'si, sivil havacılık otoritesi ANAC'ın (Autoridade Nacional de Aviação Civil) düzenlediği zaman aralığının ihlalini oluşturuyor; en az 207'si ise sitenin kriterlerine göre 'kritik ihlal' sayılıyor, yani gürültü verileri 98,9 desibelin üzerinde olan uçuşlar.
ZERO: 'Kentin ortasındaki havalimanının kapatılması acil bir ihtiyaç'
ZERO gibi çevre örgütleri, Lizbon metropol alanındaki uçak gürültüsünün etkilerine ve bunun halk sağlığı üzerindeki olası olumsuz sonuçlarına dikkat çekiyor.
Nisan ayında dernek, Humberto Delgado Havalimanı'nın (AHD) 2024-2029 Gürültü Eylem Planı'nı (PAR) (kaynak Portekizce) değerlendirdi. Portekiz Havalimanları İşletmesi ANA tarafından, gürültüye ilişkin Avrupa Direktifi'ne uyum amacıyla hazırlanan belge; gürültü seviyelerini Lden ≤ 65 dB(A) ve Ln ≤ 55 dB(A) sınırları içinde tutmayı hedefliyor. ZERO'ya göre plan, 'önerilen önlemlerin son derece etkisiz ve yetersiz kaldığı bir tabloyu ortaya koyuyor'.
PAR'a göre Lizbon Havalimanı'nın etki alanında her gece 23.00 ile 7.00 saatleri arasında 63.879 kişi, 55 dB(A**)** düzeyinin üzerindeki gürültüye maruz kalıyor. ZERO'ya göre bu, Madrid Havalimanı çevresine kıyasla 35 kat daha fazla insanın etkilendiği anlamına geliyor ve çok daha fazla binada gürültü azaltıcı önlemler alınması gerektiğini gösteriyor. Kuruluşa göre, 'gereğince kapsamlı bir program' oluşturulabilmesi için Gürültü Eylem Planı'nın gözden geçirilmesi şart.
ZERO'nun önerileri arasında, yeni havalimanı açıldıktan sonra Humberto Delgado Havalimanı'nın kapatılmasına imkân tanıyacak havalimanı imtiyaz sözleşmesinin müzakerelerinin hızlandırılması da yer alıyor. Bu ise yalnızca Lizbon Metropol Alanı'nda yeni havalimanının faaliyete geçmesinin ardından mümkün olacak.
Alcochete Atış Sahası'nda inşa edilecek yeni Luís de Camões Havalimanı'nın 2037'de hizmete girmesi bekleniyor; bu da aynı anda Humberto Delgado Havalimanı'ndaki uçuş operasyonlarının sona erdirilmesini gerektirecek.