António Boaventura’nın geliştirdiği ‘Lisbon Finals’ platformu, sadece uçakları izletmekle kalmıyor. Mayıstan beri uçuş sayısı, görüntü, gürültü, titreşim ve irtifaya dair verileri tek tıkla sunan açık bir bilgi kaynağı.
Lizbon'un kalbinde, günlük hayatın akışı sık sık üzerinden geçen uçaklar tarafından kesintiye uğruyor. Bunun doğrudan nedeni, şehrin tam merkezinde, konut alanlarıyla çevrili bir havalimanı bulunması. Binlerce Lizbonlu için ardı ardına uçakların geçmesi artık yeni bir durum değil ve çoğu için sanki artık sorun bile değil.
REKLAM
REKLAM
"Artık alıştım ve açıkçası, büyüklerimin Alvalade'de bir evi vardı, ben çocukken de hep uçakların geçtiğini görürdüm" diye anlatıyor António Boaventura. Lizbon'da yaşayan Boaventura'nın oturduğu dairenin terası, bu metalden yapılmış "dev kuşlar"a ayrıcalıklı bir manzara sunuyor.
Birbiri ardına geçen uçaklar, Portekizlinin Euronews ile sohbetini ritmik biçimde kesiyor. "Lizbon'un üzerinden geçen uçak sayısı gittikçe artıyor ama ben artık alıştım. Bence bütün Lizbonlular, başlarının üzerinden uçak geçmesine alıştı" diye yanıtlıyor.
İşte bu durum, gökyüzünden geçen uçakları sayan, ancak bununla da sınırlı kalmayan çevrim içi platform "Lisbon Finals" (kaynak Portekizce)'ın doğmasına ilham verdi.
"Bu işte çok daha ileri gidebileceğimizi, uçakların desibel seviyesini, duvarlardaki titreşimleri ölçebileceğimizi gördüm; sistemi de biraz böyle adım adım kurdum" diye açıklıyor António. Sistemin hâlâ sürekli geliştiğini ve büyümeye açık olduğunu vurguluyor: "Sistem, farklı ölçüm istasyonlarını entegre edebilecek şekilde açık."
İşletme yönetimi eğitimi alan ve hayatının bir bölümünü yurtdışında geçiren Portekizli, havacılığa duyduğu tutku ve üzerinden geçen uçuşlara dair merakın etkisiyle harekete geçmiş: "Bu neredeyse bir eğlence gibi başladı" diye itiraf ediyor.
Yapay zekâ desteğiyle, terasta hız, irtifa, gürültü ve titreşim gibi farklı değişkenleri toplayıp ölçen bir istasyon kurdu; ardından bu verileri ücretsiz erişilebilen bir çevrim içi platformda bir araya getirip paylaşıyor.
"Amaç da bu: herkesin erişebileceği bilgi. Dernekler, yurttaşlar, havacılık meraklıları için. Benim terasımın ve Lizbon'un üzerinden nelerin geçtiğini bilmek" diye açıklıyor.
Sayılarla ifade edilen bilgilerin yanı sıra, uçuş numaraları ve onları gerçekleştiren hava yolları gibi başka verileri görmek de mümkün. Platformda ve ona bağlı bir Instagram sayfasında (kaynak Portekizce) paylaşılan görseller sayesinde görsel bilgiye de erişilebiliyor. Tüm bunlar otomatik işliyor: "Sistemin tamamı tamamen otonom; kendi kendine çalışıyor" diye vurguluyor António.
İstasyonun kurulması için gerekli ekipmanı almak üzere yaptığı ilk yatırım yaklaşık bin avroyu bulmuş. "İstasyonu kurmam yaklaşık bir buçuk ayımı aldı" diyen Lizbonlu, internet sitesini programlamanın "biraz daha uzun sürdüğünü" belirtiyor; projenin zaten sürekli devam eden, hiç bitmeyen bir çalışma olduğunu ekliyor.
"Verilere göre iyileştirmeler yapmak, düzeltmeler yapmak için sürekli biraz daha çalışıyorum, çünkü her zaman yeni korelasyonlar kurmak mümkün" diye anlatıyor Euronews'e.
İstasyonun ilk ölçümü 3 Mayıs'ta yapılmış. O günden bu yana projede 39 binden fazla uçuş kayda geçmiş; girişim ise herhangi bir tutumdan uzak, tarafsız kalmayı hedefliyor.
"Havacılığı seviyorum. Platformun amacı gerçekten tarafsız kalmak ve verileri onlara ihtiyaç duyan, görmek isteyenlere sunmak" diyor. "Ölçümler tamamen tarafsız, üstelik bence rakamlar da zaten kendi başına her şeyi anlatıyor."
Gece saatlerindeki ihlaller sürüyor
Gürültüye alışmış olmasına rağmen, António Boaventura uçakların geçişinin özellikle dinlenme saatlerinde bazı insanlar için ciddi bir sıkıntı kaynağı olabileceğinin farkında; üstelik bunu ancak Portekiz'in başkentine taşındıktan sonra öğrenmiş.
"Lizbon semalarında gece uçakların uçtuğunu gördüğümde şaşırdım" diye itiraf ediyor; Fransa'da büyürken, gece saatlerinde uçakların geçişine yönelik "ağır yasakların" uygulandığını hep bildiğini anlatıyor.
Humberto Delgado Havalimanı'nda gece trafiği, 00.00 ile 06.00 saatleri arasında kısıtlanmış durumda. Yürürlükteki mevzuat haftalık 91 hareket sınırı koyuyor; buna göre bir gecede en fazla 26 harekete izin veriliyor ve buna ek olarak uçakların gürültü seviyesine ilişkin kriterler de uygulanıyor.
Projede danışılabilecek göstergelerden biri, bu kısıtlamaların olası ihlal sayısını ortaya koyuyor. Site üzerindeki bir arama, yalnızca temmuz ayında 23.00 ile 06.59 saatleri arasında izlenen 1477 gece uçuşunun kaydedildiğini gösteriyor. Platforma göre bunlardan 397'si ANAC'ın (Ulusal Sivil Havacılık Otoritesi) düzenlediği zaman dilimini ihlal ediyor; en az 207'si ise site kriterlerine göre "kritik ihlal" kapsamında, yani gürültü verileri 98,9 desibelin üzerinde olan uçuşlar.
ZERO: "Şehrin merkezindeki havalimanının kapatılması sürecinin hızlandırılması acil bir ihtiyaç"
ZERO gibi çevre örgütleri, Lizbon metropol bölgesinde uçak gürültüsünün etkisi ve bunun halk sağlığı üzerinde yaratabileceği olası zararlar konusunda uyarıyor.
Nisan ayında dernek, ANA – Aeroportos de Portugal tarafından, gürültüye ilişkin Avrupa Direktifi'ne uyum sağlamak amacıyla hazırlanan Humberto Delgado Havalimanı (AHD) 2024-2029 Gürültü Eylem Planı'nı (PAR) (kaynak Portekizce) değerlendirdi. Plan, gürültü düzeylerini Lden ≤ 65 dB(A) ve Ln ≤ 55 dB(A) sınırları içinde tutmayı hedefliyor. ZERO'ya göre plan, "önerilen önlemlerin son derece etkisiz ve yetersiz kaldığı bir durumu ortaya koyuyor".
PAR'a göre, Lizbon Havalimanı'nın etki alanında, her gece 23.00 ile 7.00 saatleri arasında 63.879 kişi 55 dB(A**)**'nin üzerindeki gürültü seviyelerine maruz kalıyor. ZERO, bunun Madrid Havalimanı'na kıyasla 35 kat daha fazla insanı etkilediğini belirterek, çok daha fazla sayıda bina için gürültü azaltıcı önlemler alınması gerektiğine dikkat çekiyor. Örgüt, "uygun ölçeklendirilmiş bir program" oluşturmak üzere Gürültü Eylem Planı'nın yeniden gözden geçirilmesini talep ediyor.
Önerilen önlemler arasında, "Humberto Delgado Havalimanı'nın kapatılmasına imkân verecek havalimanı imtiyaz sözleşmesinin yeniden müzakere sürecinin hızlandırılması" da yer alıyor; bunun ise ancak Lizbon Metropol Bölgesi'nde yeni havalimanının açılmasının ardından mümkün olacağı vurgulanıyor.
Alcochete Atış Sahası'nda inşa edilecek yeni Luís de Camões Havalimanı'nın 2037'de faaliyete geçmesi bekleniyor; bu da aynı anda Humberto Delgado Havalimanı'ndaki uçuş operasyonlarının sonlandırılacağı anlamına geliyor.