Araştırma ekibi, ambalajsız 135 yapay merceği Uluslararası Uzay İstasyonu’na gönderdi; bunlar, Dünya’ya analiz için dönmeden önce alçak yörüngedeki koşullara yaklaşık altı ay boyunca maruz kaldı.
Mars’a yolculuk aylar sürebilir. Peki ya bir astronot yolculuğun yarısında ciddi bir göz sorunu yaşarsa ne olur?
REKLAM
REKLAM
ABD’deki bir araştırmacı ekibi, gelecekteki ameliyatlar için gerekli olabilecek implantların Mars gibi yerlere yapılacak bir yolculuğa dayanıp dayanamayacağını anlamak için, katarakt ameliyatlarında kullanılan yapay mercekleri Uluslararası Uzay İstasyonu’nun dışına gönderdi.
Araştırmayı yürüten bilim insanları, kendi yaşam süreleri içinde Mars’ta birinin katarakt ameliyatına ihtiyaç duyacağını düşünüyor.
“Bir Mars yolculuğu neredeyse bir yıl sürebilir ve görmeyi kısıtlayan bir katarakt, yaralanma ya da başka bir cerrahi göz sorunu için Dünya’ya geri dönmek gerçekçi olmayabilir,” dedi ABD’deki Berkeley Eye Center’da göz cerrahı ve araştırma direktörü olan Morgan Micheletti.
“Sonunda tedavinin, hastanın bulunduğu yerde yapılması gerekecek.”
Katarakt, gözün doğal merceği bulanıklaştığında gelişir. Ameliyat sırasında doktorlar bu merceği çıkarır ve göz içi mercek adı verilen saydam yapay bir mercekle değiştirir.
Aynı işlemi Dünya’dan milyonlarca kilometre uzakta yapmak içinse, ameliyatı gerçekleştirebilecek birinin yanı sıra gerekli cihazlar, steril malzemeler ve yolculuğa dayanacak implantlar gerekir.
Bu fikir, Micheletti’nin çocukluğundan beri duyduğu uzay merakından da besleniyor.
“Kendimi bildim bileli uzaya hayranım,” diyor.
“Göz cerrahı olduktan sonra bu hayranlık daha pratik bir soruya dönüştü: Uzayda ameliyat yapabilir miyim?”
Uzayda merceklere ne oldu?
JAMES adlı proje kapsamında ekip, ambalajsız 135 yapay merceği Uluslararası Uzay İstasyonu’na gönderdi.
Mercekler, istasyonun dışında üç farklı konumda yaklaşık altı ay geçirerek farklı koşullara maruz bırakıldı: Biri son derece reaktif atomik oksijene dönüktü, bir diğeri Güneş’ten yoğun ultraviyole ışınım aldı, üçüncüsü ise her ikisine karşı kısmen korunmuştu.
Karşılaştırma için ambalajsız 45 lens de Dünya’da bırakıldı.
Uzayda kalan mercekler geri döndükten sonra, Utah Üniversitesi’ndeki Intermountain Ocular Research Center ekibi bunların 61’ini, Dünya’da tutulan 20 mercekle birlikte inceledi.
Uzaya maruz kalan merceklerin çoğunda, 61’den 42’sinde, kayda değer bir değişiklik görülmedi.
Kalan 19 mercekten sekiz akrilik lens, atomik oksijen erozyonuyla uyumlu çatlaklar ve yüzey pürüzlülüğü geliştirdi; beşinde ise sarı renklenme oluştu ve bazı dalga boylarında daha az ışık geçirmeye başladı.
İmplantasyon sonrasında ultraviyole ışıkla ince ayar yapılabilen altı ışıkla ayarlanabilir merceğin tamamı, alışılmadık bir kaldırım taşı ya da “balonlu naylon” görünümü kazandı. Araştırmacılar bunun nedenini şimdilik bilmiyor.
Araştırmacılar, bunun katarakt implantlarının Mars’a yolculukta mutlaka zarar göreceği anlamına gelmediği uyarısında bulunuyor.
Mercekler, olası arıza biçimlerini görmek için özellikle ambalajsız bırakılarak istasyon dışındaki zorlu ortama doğrudan maruz bırakıldı. Gerçekte ise bir uzay aracının içinde korunarak taşınacaklar.
Bir sonraki adım, gereksiz ağırlık ve hacim eklemeden ne kadar ambalaj ve kalkanlama gerektiğini belirlemek.
Uzayda katarakt ameliyatı ne kadar gerçekçi?
Dünya’nın ötesinde katarakt ameliyatı yapılması şimdilik uzak bir ihtimal.
Deney, bizzat ameliyatın orada güvenle yapılıp yapılamayacağını değil, yapay merceklerin uzay koşullarına ne kadar dayanabildiğini test etti. Araştırmacılar ayrıca, bazı merceklerde saptanan değişikliklerin görmeyi etkileyip etkilemeyeceğini ya da onları kullanılamaz hale getirip getirmeyeceğini de henüz bilmiyor.
Şimdi Micheletti, parabolik uçuşlardaki kısa mikro yerçekimi dönemlerinde katarakt ameliyatında kullanılan cihazı test etmek istiyor.
Bu cihaz, gözün bulanıklaşan doğal merceğini parçalamak ve çıkarmak için ultrason ve sıvı kullanıyor.
Eğer bu işe yararsa, daha uzun süreli mikro yerçekimi testlerine ve nihayetinde yörüngede bir cerrahi denemeye geçmeyi umuyor.
“İlerleme süreci planlı olmalı. Önce malzemeler, sonra ekipman, ardından prosedür ve en sonunda da ameliyat,” diyor.
“Uzun vadeli hedefim, Dünya’nın ötesindeki ilk göz ameliyatının mümkün olmasına katkıda bulunmak,” diye ekliyor.
Deneyin bulguları pazar günü Londra’da düzenlenen Avrupa Katarakt ve Refraktif Cerrahlar Derneği kongresinde sunuldu.
Araştırmacılar, bunun modern yapay göz merceklerinin farklı türlerini Uluslararası Uzay İstasyonu’nun dışındaki ortama doğrudan maruz bırakıp ardından laboratuvar analizleri için Dünya’ya geri getiren ilk kontrollü deney olduğuna inanıyor.