Hürmüz Boğazı'nda bir ticari geminin vurulup bir kişinin ölmesi ve Suudi Arabistan'ın petrol hattını kapatması, pazartesi Brent'i 108 doların üzerine çıkararak Orta Doğu arz kaygılarını artırdı.
Petrol piyasası, Pazartesi sabahını Körfez'den gelen bir dizi kötü hafta sonu haberini fiyatlayarak geçirdi.
REKLAM
REKLAM
Ekim ve Kasım teslimli Brent petrol yüzde 3'ten fazla değer kazanarak varil başına 108 doların üzerine çıktı, ABD'nin gösterge petrolü WTI'ın Ekim vadeli kontratları ise yüzde 2,3 artışla yaklaşık 102 dolara yükseldi; her ikisi de 100 dolar eşiğini yeniden aştıktan sonra geçen haftaki yükselişini sürdürdü.
Fiyatlar, Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı boru hattının insansız hava aracı saldırıları sonrası geçici olarak kapatıldığını açıklamasının ardından hareketlendi.
Bu hat, ham petrolü krallığın bir ucundan diğerine taşıyarak Kızıldeniz'deki limanlara ulaştırıyor; böylece petrolün Hürmüz Boğazı'ndan geçmeden ihracat terminallerine ulaşmasını sağlıyor. Dolayısıyla hattın devre dışı kalması, boğazın en tehlikeli olduğu bir dönemde başlıca alternatif güzergahı ortadan kaldırıyor.
Bu tehlike, İran makamlarına göre, Pazar günü boğazda bir ticari geminin vurulması, bir kişinin hayatını kaybetmesi ve üç kişinin yaralanmasıyla bir kez daha gözler önüne serildi.
Söz konusu suyolundan geçiş, savaş öncesine kıyasla artık çok farklı işliyor.
Gemilerin geçiş için İran'dan izin alması gerekiyor ve Tahran, hizmet bedeli tahsil etmeye yönelik bir mekanizmayı değerlendiriyor. Kurallara uymayan gemiler rutin olarak hedef alınırken, ABD güçleri de Tahran'ın boğaz üzerinde kontrol iddiasına itiraz etmek için zaman zaman İran kıyı şeridini bombalıyor.
Diplomatik çabalar da çıkmaza girmiş durumda.
Dünyanın deniz yoluyla taşınan petrol ticaretinin büyük bir bölümünü üstlenen bu suyolunun geleceğine ilişkin İran ile Körfez ülkeleri arasında yapılması planlanan görüşmeler, Umman tarafından ertelendi.
Rekor yakıt fiyatları ve suçlamalar
Sonuçlar, ABD'deki akaryakıt istasyonlarının pompalarında son derece net görülüyor.
ABD'de ulusal ortalama motorin fiyatı, Cuma günü tarihte ilk kez galon başına 6 doların üzerine çıktı; bu, bir hafta önceki yaklaşık 5,85 doların ve sürücülerin bir yıl önce ödediği 3,71 doların yaklaşık yüzde 60 üzerinde.
Benzin fiyatı da İşçi Bayramı haftasonunda rekorlar kırmasının ardından galon başına ortalama 4,22 dolarda seyrediyor.
ABD Başkanı Donald Trump ise suçun başka yerde olduğunu savunuyor.
Pazar günü İrlanda'da, Doonbeg'deki golf tesisinde düzenlenen Irish Open turnuvasına katılırken gazetecilere konuşan Trump, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin Rusya'da dizel yakıtı hedef almayı bırakması gerektiğini söyledi.
Trump sözlerine, Zelenskiy'nin hedefleri vurabileceğini ama dizel yakıt altyapısını hedef almaması gerektiğini, aksi takdirde dizel yakıt kıtlığına yol açtığını belirterek devam etti.
Ukrayna, bu yaz Rusya'daki 20'den fazla rafineri hedefini vurdu; bunun üzerine Moskova dizel ihracatını yasakladı.
Trump, bu hafta sonu İrlanda'ya yaptığı devlet ziyaretinden dönüş uçuşunda da aynı iddiayı yineledi.
Bununla birlikte, arz hesapları tablonun farklı olduğunu gösteriyor.
Lipow Oil Associates'e göre analistler, kaybedilen günlük dizel arzının yaklaşık 800 bin varilini Rusya'nın ihracat yasağına, yaklaşık 1,2 milyon varilini ise Hürmüz Boğazı çevresindeki aksamalara bağlıyor.
Daha geniş perspektiften bakıldığında dengesizlik daha da belirgin; zira boğazdan geçen ham petrol miktarı savaş öncesinde günde yaklaşık 20 milyon varilken bugün 7 milyon varil civarına geriledi.
İki savaşın birlikte yol açtığı bir diğer sonuç da, toplamda günde yaklaşık 5 milyon varillik kapasiteyi temsil eden rafinerilerin devre dışı kalması.