ABD’de yapılan yeni bir deneysel çalışma, mikroplastiklerin damar sertliğini (ateroskleroz) doğrudan artırabileceğine dair bugüne kadarki en güçlü kanıtlardan birini sundu.
ABD’de yapılan yeni bir araştırma, mikroplastiklerin kalp-damar hastalıklarıyla yalnızca ilişkili olmadığını, doğrudan hastalık sürecini tetikleyebileceğini ortaya koydu.
Mikroplastiklerin çevredeki kadar insan vücudunda da yaygın olduğu biliniyor. Son yıllarda bu parçacıkların damarlarda saptanması, kalp krizi ve felç gibi ciddi sağlık sorunlarıyla bağlantılı olabileceği yönündeki endişeleri artırmıştı.
Şimdi ise ABD’de yapılan yeni bir deneysel çalışma, mikroplastiklerin damar sertliğini (ateroskleroz) doğrudan artırabileceğine dair bugüne kadarki en güçlü kanıtlardan birini sundu.
Kaliforniya Üniversitesi Riverside (UCR) öncülüğünde yürütülen ve hakemli bilimsel dergi Environment International'da yayımlanan araştırmada, mikroplastik verilen laboratuvar farelerinde damarlarda plak birikiminin çarpıcı biçimde arttığı görüldü.
Ancak dikkat çekici bir ayrıntı var: Bu etki yalnızca erkek farelerde ortaya çıktı.
Erkek farelerde plak birikimi katlandı
Araştırmacılar, ateroskleroz geliştirmeye yatkın olacak şekilde üretilmiş fareleri dokuz hafta boyunca düşük yağlı ve düşük kolesterollü bir diyetle besledi. Farelere ayrıca, vücut ağırlıklarının kilogramı başına 10 miligram mikroplastik verildi. Bilim insanları bu dozu, “insanların kirlenmiş gıda ve su yoluyla karşılaşabileceği çevresel düzeylerle benzer” olarak tanımladı.
Diyet süresince fareler kilo almadı ve toplam kolesterol düzeylerinde belirgin bir artış gözlenmedi. Ancak erkek farelerde damarlar ciddi biçimde etkilendi. Aortun ilk bölümü olan aort kökünde plak birikimi yüzde 63 arttı.
Beyin ve kalbe kan taşıyan önemli bir damar olan brakiyosefalik arterdeki plak artışı ise yüzde 624 gibi çarpıcı bir seviyeye ulaştı.
Dişi farelerde ise anlamlı bir plak artışı tespit edilmedi.
Damar hücrelerinde genetik değişim
Araştırmacılar, erkek farelerin tıkalı damarlarını incelediklerinde mikroplastiklerin, damarların iç yüzeyini kaplayan endotelyal hücrelerde olumsuz değişimlere yol açtığını saptadı. Genetik analizler, bu hücrelerde plak lezyonlarının büyümesini teşvik eden genlerin aktive olduğunu gösterdi.
Benzer bir etki, laboratuvarda büyütülen insan endotelyal hücreleri mikroplastiklere maruz bırakıldığında da gözlendi.
Çalışmanın baş araştırmacısı ve UCR Tıp Fakültesi’nde biyomedikal bilimler profesörü olan Changcheng Zhou, bulgularla ilgili şu değerlendirmeyi yaptı:
“Bu çalışma, mikroplastiklerin kalp-damar hastalıklarına yalnızca eşlik etmediğini, doğrudan katkıda bulunabileceğini gösteren şimdiye kadarki en güçlü kanıtları sunuyor. Mekanizma henüz tam olarak bilinmese de cinsiyet kromozomları ve hormonların, özellikle de östrojenin koruyucu etkisinin rol oynayabileceğini düşünüyoruz.”
Zhou’ya göre özellikle endotelyal hücreler risk altında:
“Endotelyal hücrelerin mikroplastik maruziyetinden en fazla etkilenen hücreler olduğunu gördük. Çünkü bu hücreler, dolaşımdaki mikroplastiklerle ilk temas eden yapılar. Bu hücrelerin işlev bozukluğu, iltihaplanmayı ve plak oluşumunu başlatabilir.”
Mikroplastiklerden kaçınmak mümkün mü?
Araştırma, bilim dünyası açısından önemli sonuçlar ortaya koyarken, günlük yaşam için de rahatsız edici bir soruyu gündeme getiriyor: Mikroplastikler her yerdeyse, onlardan nasıl kaçınacağız?
Şu an için insan vücudundaki mikroplastikleri temizlemenin bilinen bir yolu yok. Futurism'e göre uzmanlar, maruziyeti azaltmak için şu önlemleri öneriyor:
- Tek kullanımlık plastiklerden kaçınmak
- Aşırı işlenmiş gıdaları sınırlamak
- Yiyecekleri plastik kaplarda ısıtmamak
- Şişelenmiş su yerine alternatifler tercih etmek