Tüm hayatınız boyunca yeni beceriler öğrenerek ya da okuyarak beyninizi aktif tutmanız, Alzheimer hastalığının başlangıcını geciktirmeye yardımcı olabilir.
Yeni bir araştırmaya göre, yaşam boyu öğrenme ve zihni uyarıcı etkinlikler, Alzheimer hastalığının ortaya çıkmasını geciktirmeye ve bilişsel gerilemeyi yavaşlatmaya yardımcı olabilir.
REKLAM
REKLAM
Araştırmacılar, okuma, yazma, başka bir dil öğrenme, satranç oynama, bulmaca çözme ya da müze gezme gibi zihinsel olarak uyarıcı etkinliklere düzenli olarak katılan kişilerde demans gelişme olasılığının daha düşük olduğunu tespit etti.
“Bunlar beyninizi ve düşünme biçiminizi adeta esnetiyor. Farklı bilişsel sistemlerinizi kullanıyorsunuz,” diye açıkladı çalışmaya liderlik eden Chicago’daki Rush Üniversitesi Tıp Merkezi’nden nöropsikolog Andrea Zammit.
Zammit’in “bilişsel olarak zenginleştirici” diye tanımladığı etkinliklere yaşamlarının erken dönemlerinde başlamamış olanlar için bile, araştırmacılara göre, başlamak için henüz çok geç değil. Orta yaş, beyin sağlığını korumak açısından özellikle kritik bir dönem olabilir.
Bilim insanları, müzik öğrenmekten kuş gözlemciliğine ve beyin egzersizi oyunlarına kadar zihinsel açıdan dinç kalmanın pek çok farklı yolunu araştırıyor.
“Söz konusu olan tek bir etkinlik değil. Daha çok, tutku duyabileceğiniz anlamlı uğraşlar bulmakla ilgili,” diyor Zammit ve bunlarla yalnızca ara sıra uğraşmak yerine uzun vadede sürdürmenin önemine dikkat çekiyor.
Fiziksel sağlık da beyin sağlığı için kritiktir. Bu yüzden uzmanlar, terletecek türde egzersizi, kan basıncının kontrol altında tutulmasını, kaliteli uykuyu ve hatta ileri yaşlarda aşı olmayı da öneriyor.
Araştırma nasıl yürütüldü?
Zammit’in yaşam boyu öğrenmeye ilişkin çalışması, başlangıçta demans tanısı olmayan ve sekiz yıl boyunca izlenen, yaşları 53 ile 100 arasında değişen yaklaşık 2 bin yaşlı yetişkini kapsadı.
Araştırmacılar, katılımcılara gençlik, orta yaş ve ileri yaş dönemlerinde eğitimle ve diğer zihinsel açıdan uyarıcı etkinliklerle ne kadar meşgul olduklarını sordu ve kapsamlı bir dizi nörolojik test uyguladı.
Bazı katılımcılara daha sonra Alzheimer hastalığı tanısı kondu. Ancak ekip, Neurology. dergisinde yayımlanan makalelerinde, yaşam boyu öğrenme düzeyi en yüksek olan kişilerde hastalığın, bu düzeyi en düşük olanlara kıyasla yaklaşık beş yıl daha geç ortaya çıktığını bildirdi.
Orta yaşta ve daha ileri yaşlarda zihinsel etkinlik düzeyinin yüksek olması da bilişsel gerilemenin daha yavaş seyretmesiyle ilişkilendirildi.
Araştırmacılar ayrıca çalışma süresince yaşamını yitiren 948 katılımcının otopsi bulgularını inceledi. Beyinlerinde Alzheimer hastalığının tipik izleri bulunsa bile, yaşamları bilişsel açıdan daha “zenginleştirilmiş” olan kişilerin bellek ve düşünme becerileri daha iyiydi ve ölüm öncesinde daha yavaş bir gerileme yaşıyorlardı.
Bilim insanları bu olguyu “bilişsel rezerv” olarak adlandırıyor. Bu durum, öğrenmenin beynin farklı bölgeleri arasındaki sinir bağlantılarını güçlendirdiğini, böylece beynin yaşlanma ya da hastalık kaynaklı hasara karşı daha dirençli kalıp bunu telafi edebildiğini gösteriyor.
Rush Üniversitesi’nin çalışması nedensellik kanıtlamıyor; bilişsel uyarım ile demans riski arasında bir ilişki olduğunu gösteriyor. Beyin sağlığını müzik aleti çalmaya bağlayan çalışmalar gibi, benzer ipuçları sunan başka araştırmalar da var.
Ayrı çalışmalar da, ekrandaki görselleri giderek artan dikkat dağıtıcı unsurlar arasında hızla tanımlamayı gerektiren çevrimiçi programlar kullanarak, beyin için “hız eğitimi” yöntemlerini araştırıyor.
Bu araştırmalar, demansın yol açtığı yükün dünya genelinde artmaya devam ettiği bir dönemde yürütülüyor. Dünyada, Avrupa’daki tahmini 9,8 milyon kişi de dahil olmak üzere, 57 milyondan fazla insan bu hastalıkla yaşıyor. Bu sayının önümüzdeki on yıllarda daha da artması bekleniyor.
Alzheimer’s Disease International’a göre, her yıl 10 milyondan fazla yeni demans vakası görülüyor; bu da her 3,2 saniyede bir yeni vaka anlamına geliyor.