Grönland'ın ABD tarafından saldırıya uğraması halinde Avrupa'nın devreye girmesi NATO ve AB savunma hükümlerine bağlıdır. Bu hükümler nelerdir ve nasıl geçerli olur?
ABD Başkanı Donald Trump göreve geldiğinden bu yana Grönland'ın kontrolünü ele geçirme tehditlerini yineleyerek güvenlik kaygılarını ve Rusya ya da Çin'in Kuzey Kutup Bölgesi üzerindeki etkisinin yarattığı riski gerekçe gösterdi.
Trump pazar günü Air Force One uçağında gazetecilere, "Onlarla bir anlaşma yapmayı çok isterim; bu daha kolay. Ama öyle ya da böyle Grönland bizim olacak," dedi.
Aslında Trump'ın tehditleri yeni değil; ABD'nin 3 Ocak'ta Venezuela'ya müdahalesinin ardından yeniden gündeme geldi.
Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro'nun bir gecede yıldırım operasyonuyla yakalanması, Avrupalı liderler arasında Washington'un adanın kontrolünü ele geçirmek için ne kadar ileri gidebileceği konusunda endişelere yol açtı.
Trump'ın yorumları Avrupa'da, ABD'nin Danimarka Krallığı'na bağlı Grönland'a askeri müdahalesinin NATO'yu krize sürükleyeceği ve ittifakın sonunu getirebileceği uyarılarını da tetikledi.
Peki Grönland saldırıya uğrarsa Avrupa gerçekten devreye girebilir mi ve hangi şartlarda bu mümkün olabilir? Euronews'in teyit ekibi The Cube, ABD'nin Grönland'a müdahale etmesi durumunda Avrupa'nın yasal ve askeri yükümlülüklerini inceledi.
Grönland neden önemli?
Grönland, Avrupa Birliği'nin dışında ancak kendisi de bir AB üyesi olan Danimarka Krallığı'na bağlı yarı özerk bir bölge.
Normal şartlarda Danimarka'nın özerk bir parçası olan Grönland'ın bir saldırıya maruz kalması halinde NATO'nun 5. Maddesi kapsamında korumadan yararlanması gerekir. Bu maddeye göre, bir ya da daha fazla NATO üyesine yönelik silahlı bir saldırı, ittifakın tüm üyelerine yönelik bir saldırı anlamına gelir.
Uzmanlara göre, ABD'nin NATO üyesi olduğu ve askeri ittifakın üye ülkeleri birbirlerine karşı değil, dışarıdan gelecek bir saldırgana karşı korumak üzere tasarlandığı göz önüne alındığında, böyle bir senaryo NATO'yu krize sürükleyebilir.
Ancak bir ABD saldırısı durumunda Grönland'ı savunabilecek, daha az bilinen ikinci bir anlaşma daha var: Avrupa Birliği Antlaşması'nın 42.7 Maddesi.
Avrupa Komisyonu'nun Savunma ve Uzaydan Sorumlu Üyesi Andrius Kubilius pazartesi günü Reuters'e verdiği demeçte, 42.7. maddenin üye devletleri, topraklarında silahlı saldırıya uğramaları halinde başka bir üye devlete - bu durumda Danimarka'ya - yardım ve destek sağlamakla yükümlü kıldığını söyledi.
Madde 42.7
Ghent Üniversitesi'nde uluslararası siyaset profesörü olan Tim Haesebrouck, Euronews'in teyit ekibi The Cube'a yaptığı açıklamada, maddenin güçlü yanlarından birinin, önceden fikir birliği gerektirmeden tek bir ülke tarafından etkinleştirilebilmesi olduğunu söyledi.
Bu maddeye göre diğer üye devletler bu maddeyi tetikleyen ülkeye "ellerinden gelen her türlü yardım ve desteği sağlamakla yükümlü."
Bu madde devreye girdiğinde, diğer ülkelerin buna karşılık vermesi beklenir, ancak bunu nasıl yapacakları kasıtlı olarak açık bırakılmıştır. Diğer bir deyişle, yardım ekonomik, siyasi veya askeri olabilir.
Bu madde en son ve bir seferliğine 2015 Paris terör saldırılarının ardından Fransa'nın Irak Şam İslam Devleti (IŞİD) grubuyla mücadele için yardım talep etmesiyle devreye girmişti.
Ancak Grönland'ın statüsü bu maddenin uygulanmasını zorlaştırıyor. Ada 1985 yılında Avrupa Ekonomik Topluluğu'ndan (AB'nin öncülü) ayrıldığı ve şu anda Denizaşırı Ülke ve Bölge olarak sınıflandırıldığı için, savunma hükümleri de dahil olmak üzere AB yasalarının çoğu Grönland'a tam olarak uygulanmıyor.
Exeter Üniversitesi'nde uluslararası kamu hukuku profesörü olan Aurel Sari'ye göre, Madde 42.7'nin Grönland gibi bölgeleri kapsayıp kapsamadığına dair yetkili bir karar bulunmuyor.
Eğer uygulanabilirse, savunma konuları AB mahkemelerinin yargı yetkisi dışında kaldığından, yasal olarak ne ölçüde uygulanabileceğinin sınırları var.
Sari The Cube'a verdiği demeçte, "Silahlı bir çatışmanın ortasında, topraklarınız büyük bir gücün, ABD gibi büyük bir gücün saldırısı altındaysa, bu yardımı uygulamak için mahkemelere başvurmayacaksınız," dedi.
Askeri savunma garantisi yok
Grönland için geçerli olsa bile, Madde 42.7 otomatik bir askeri savunma garantisi değildir, ancak askeri destek maddede mevcut bir seçenek.
Haesebrouck'a göre, Avrupa'nın gerçekçi bir şekilde Washington'a askeri olarak karşı koyabilecek savunma kapasitesine sahip olup olmadığı, güç dengesizliğinin her tırmanma adımında ABD'nin lehine olması nedeniyle belirsiz.
"ABD her zaman tırmandırma üstünlüğüne sahip olacaktır, bu da aslında her tırmandırma aşamasında ABD'nin basitçe daha yüksek bir seviyeye tırmandırabileceği ve kazanacağından emin olabileceği anlamına gelmektedir," dedi.
Hukuki açıdan bakıldığında, bu madde otomatik bir askeri güç vaadi olarak anlaşılmamalı ve mevcut tek yardım türü de bu değil.
Haesebrouck, "Bu tür durumlarda söz konusu olan ve sağlanabilecek olan sadece askeri yardım değildir," dedi. "Siyasi yardım da olabilir, ekonomik baskı da olabilir."
Bunlar her üye devletin destek sağlama konusundaki siyasi iradesine bağlıdır. Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul salı günü, ülkesinin Kuzey Kutbu'nun askeri güvenliğine katkıda bulunmada daha büyük bir rol üstlenmek istediğini söyledi, ancak NATO çerçevesinin herhangi bir çözümün parçası olması gerektiğinde ısrar etti.
Sari The Cube'a verdiği demeçte, "Günün sonunda, bu gerçekten de siyasi bir taahhüde dayanıyor," dedi.