Tıkanan diplomatik süreç ve son karşılıklı saldırılar, Orta Doğu’yu yeniden açık savaşa sürükleyebileceği gibi çatışmaların tetiklediği küresel enerji krizinin de uzamasına yol açabilir.
ABD Başkanı Donald Trump, İran ile savaşı sona erdirmeye yönelik ABD teklifine Tahran’ın sunduğu karşı öneriyi reddetmesinin ardından, İran’daki ateşkesin “hayatta kalma mücadelesi verdiğini” açıkladı.
REKLAM
REKLAM
İran’ın yanıtını “tamamen kabul edilemez” olarak nitelendiren Trump, ABD’nin İran karşısında “tam bir zafer” elde edeceğini savundu. Trump, yaklaşık bir aydır Körfez’de çatışmaları büyük ölçüde durduran ateşkesin ise “son nefesini verdiğini” ifade etti.
Trump, pazartesi günü gazetecilere yaptığı açıklamada, “Ateşkes yoğun bakımda. Doktorun çıkıp ‘Efendim, yakınınızın yaşama şansı yaklaşık yüzde 1’ dediği durumda,” ifadelerini kullandı.
İran’ın yanıtını hedef alan Trump, “Bize gönderdikleri o saçmalığı okuduktan sonra ateşkesin şu anda en zayıf noktasında olduğunu söyleyebilirim. Metni okumayı bile bitirmedim,” dedi.
Bunun ardından İran Meclis Başkanı Mohammad Bagher Ghalibaf, ülkenin silahlı kuvvetlerinin “her türlü saldırganlığa ders vermeye hazır olduğunu” söyledi.
Daha sonra X'te yaptığı bir paylaşımda, Trump tarafından reddedilen İran'ın 14 maddelik önerisinde yer alan hususları kabul etmekten başka "alternatif olmadığını" ekledi.
"Başka herhangi bir yaklaşım tamamen sonuçsuz kalacaktır; birbiri ardına gelen başarısızlıklardan başka bir şey olmayacaktır. Ne kadar ayak sürürlerse, Amerikalı vergi mükellefleri bunun bedelini o kadar fazla ödeyecek," dedi.
Taraflar arasında derin görüş ayrılıkları sürüyor
ABD Başkanı Donald Trump, İran’ın nükleer faaliyetlerinde kapsamlı bir geri adım atmasını talep ederken, Tahran yönetimi daha sınırlı bir anlaşma üzerinde duruyor. İran, yeni müzakereler öncesinde stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını ve ABD ablukasının kaldırılmasını istiyor.
İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu ise İran’ın nükleer tesisleri tamamen imha edilmeden çatışmaların sona ermeyeceğini savundu.
Tahran Dışişleri Bakanlığı, İran’ın teklifinde ABD’den Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenliğini tanımasının talep edildiğini açıkladı.
İran, savaşın başlamasından bu yana boğazı fiilen kapatırken yalnızca sınırlı sayıda geminin geçişine izin veriyor ve geçiş ücreti alıyor. Ancak uzmanlar, böyle bir düzenlemenin uluslararası hukukta yer alan “seyir serbestisi” ilkesine aykırı olabileceğini belirtiyor. Söz konusu teklifin uluslararası toplum tarafından geniş ölçüde reddedilmesi bekleniyor. Savaş öncesinde Hürmüz Boğazı uluslararası deniz trafiğine açıktı.
Körfez limanlarından sağlanan gübre sevkiyatındaki aksama nedeniyle dünyada gübre sıkıntısı yaşanabileceği ve bunun on milyonlarca insanın gıda tedarikini riske atabileceği uyarısı yapılıyor.
Birleşmiş Milletler Proje Hizmetleri Ofisi (UNOPS) Direktörü Jorge Moreira da Silva, “büyük bir insani krizin” önlenmesi için yalnızca birkaç hafta kaldığını söyledi.
Moreira da Silva, “45 milyon kişinin daha açlık ve kıtlık riskiyle karşı karşıya kaldığı bir krizle karşılaşabiliriz,” dedi.
İran devlet televizyonuna göre Tahran yönetimi ayrıca ABD’den savaş tazminatı, uluslararası yaptırımların kaldırılması, yurtdışında dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılması ve İsrail ile İran destekli Hizbullah arasındaki çatışmaların sona erdirilmesini talep ediyor.
İsrail ile Hezbollah arasında geçen ay yürürlüğe giren kırılgan ateşkese rağmen özellikle Güney Lübnan’da çatışmalar sürüyor. Lübnan’ın resmi haber ajansı NNA, İsrail’in Güney Lübnan’daki bir kasabaya düzenlediği saldırıda altı kişinin öldüğünü, yedi kişinin yaralandığını duyurdu.
NNA ayrıca salı günü Güney Lübnan’daki diğer kasabalar yakınlarında da saldırılar düzenlendiğini bildirirken, İsrail ordusu Lübnan’ın doğusundaki Bekaa Vadisi’nde bulunan Sohmor kasabasının tahliye edilmesi çağrısında bulundu.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Esmail Baghaei ise pazartesi günü yaptığı açıklamada, “Herhangi bir taviz istemedik; yalnızca İran’ın meşru haklarını talep ettik. Amerikan tarafı hâlâ tek taraflı görüşlerinde ve mantıksız taleplerinde ısrar ediyor,” ifadelerini kullandı.