SpaceX, devam eden zararlarına rağmen yaklaşık 75 milyar dolar (64,5 milyar euro) büyüklüğünde rekor bir halka arz planlıyor. Elon Musk’ın yönettiği şirket, elde edilecek gelirin Ay ve Mars görevlerini desteklemek için kullanılacağını açıkladı.
SpaceX’in kurucusu Elon Musk, Çarşamba günü yaptığı açıklamada, zarar eden uzay şirketini halka açarak tarihin en büyük hisse satışlarından birini planladıklarını duyurdu.
REKLAM
REKLAM
Şirketin sunduğu dosyaya göre SpaceX, geçen yıl 18,7 milyar dolar (16,2 milyar euro) gelir elde ederken, operasyonlarından 2,6 milyar dolar (2,24 milyar euro) zarar etti. Zararların bu yılın başında da devam ettiği belirtildi.
Şirket, halka arzla hedeflenen gelir miktarına ilişkin net bir rakam açıklamazken, çeşitli kaynaklar bu tutarın yaklaşık 75 milyar dolar (64,5 milyar euro) olabileceğini tahmin ediyor. Bu büyüklükte bir halka arz, 7 yıl önce 26 milyar dolar toplayarak halka açılan Suudi Aramco’nun rekorunu geride bırakabilir.
Resmi adı Space Exploration Technologies Corp. olan SpaceX, elde edilecek gelirin Ay ve Mars’a insan gönderme projelerini finanse etmek için kullanılacağını ve insanlığı gezegenler arası bir tür haline getirme hedefini destekleyeceğini açıkladı. Ayrıca şirket, bu hedefin insanlığın yok olmasına yol açabilecek varoluşsal tehditlere karşı bir adım olduğunu belirtti.
Başvuruda, "İnsanların dinozorlarla aynı akıbete uğramasını istemiyoruz," ifadesi yer aldı.
Başvuruda yer alan ifadeler, Elon Musk’ın uzay şirketi SpaceX’in geleceğine dair Hollywood filmlerini andıran bir vizyon sunuyor. Belgede, Musk’ın tazminatının bir bölümünün ancak “Mars’ta en az bir milyon nüfuslu kalıcı bir insan kolonisi kurması” şartıyla verileceği belirtiliyor.
Bunun ötesinde, sadece bu hisse satışı bile SpaceX'in kurucusu ve büyük hissedarı Musk'ı dünyanın ilk trilyoneri yapabilir. Forbes, servetini hâlihazırda 839 milyar dolar (722 milyar avro) olarak tahmin ediyor; bu da kabaca Polonya'nın yıllık GSYH'sine denk geliyor.
Gelirler ve Starlink’teki büyümeye rağmen zararlar artıyor
Astronotları yörüngeye gönderen yeniden kullanılabilir roketler üretmenin yanı sıra SpaceX'in bazıları başarılı, bazıları ise zorlanan ve akıllarda soru işareti bırakan başka faaliyetleri de var.
Belgeye göre, dünyanın en büyük uydu iletişim şirketi olan Starlink önemli bir nakit kaynağı konumunda; geçen yıl 4,4 milyar dolar (3,8 milyar euro) faaliyet kârı üretti. İş kolu, alçak yörüngede bulunan 10 bin uydu aracılığıyla 150 ülke ve bölgede 10 milyon kişiye internet hizmeti sunuyor.
Zorlanan işler arasında, SpaceX'in kısa süre önce bünyesine kattığı iki Musk girişimi de yer alıyor: Eski adıyla Twitter olan sosyal medya platformu X ve yapay zeka şirketi xAI. Her iki şirket de ciddi zarar yazdığı için, bazı SpaceX yatırımcıları bu satın almaları adeta bir "kurtarma operasyonu" olarak eleştiriyor.
İzahnameye göre şirketin yapay zekâ faaliyetleri geçen yıl operasyonlardan 6,4 milyar dolar (5,5 milyar euro) zarar etti.
SpaceX'in çekirdek işi olan roket üretimi ve fırlatma hizmetleri, büyük devlet ihalelerinden önemli ölçüde yararlandı. Bu da şirketi ileride etkileyebilecek bazı soru işaretlerini beraberinde getirdi. Musk'ın Trump yönetimiyle yakın ilişkileri nedeniyle, devlet etiği uzmanları ve gözetim kuruluşları, vergi mükelleflerinin parasıyla finanse edilen bu sözleşmeleri alırken ayrıcalıklı muamele görüp görmediğini ve Donald Trump görevden ayrıldığında bu desteğin sürüp sürmeyeceğini sorguluyor.
USAspending.gov verilerine göre SpaceX, son beş yılda NASA, Savunma Bakanlığı ve diğer kamu kurumlarından toplam 6 milyar dolar (5,2 milyar avro) tutarında sözleşme kazandı. Şirket, geçen yılki gelirlerinin beşte birinin federal hükümetten geldiğini başvurusunda not etti.
Musk, Trump'ın başkanlık kampanyasına en büyük bağışı yapan isimdi ve geçen yılın başlarında DOGE adıyla bilinen kamu harcamalarını kısma girişiminde oynadığı rolün ardından ilişkileri zaman zaman gerilse de hâlâ önemli bir destekçisi.
Musk iddialı hedeflere bağlanan maaşıyla şirket üzerindeki sıkı kontrolünü koruyor
Belgeye göre, pek çok şirket CEO'sunda olduğu gibi Musk'ın kazancı, 2025'te 54 bin 80 dolar (46 bin 538,5 euro) olan ve 2019'dan bu yana değişmeyen yıllık maaşının çok ötesine geçiyor.
Başvuru belgesine göre, Musk'a verilecek hisse senedi paketleri, her biri 67 milyon adet olmak üzere neredeyse eşit 15 dilime ayrılacak ve sadece şirket önceden belirlenmiş piyasa değeri hedeflerine ulaştığında hak edilecek. Mars kolonisinin kurulması hedefinin yanı sıra, Musk'ın tüm ödülü alabilmesi için SpaceX'in piyasa değerinin 7,5 trilyon dolara (6,45 trilyon euro) yükselmesi gerekecek.
SpaceX'in uzaya futbol sahası büyüklüğünde dev veri merkezleri yerleştirmeyi başarması halinde Musk ilave hisse ödülleri de alacak.
Belge, Musk'ın şirket üzerinde kayda değer bir kontrolü elinde tutmaya devam edeceğini gösteriyor.
Buna göre Musk ve bazı diğer ortaklar, her paya 10 oy hakkı tanıyan özel bir hisse senedi sınıfı alacak. Bu hissedarlar, diğer ayrıcalıkların yanı sıra şirket yönetim kurulunun çoğunluğunu seçebilecek.
SpaceX, potansiyel yatırımcılara yönelik uyarısında, "Bu durum, şirket işleri ve yönetim kurulu üyelerimizin seçimi üzerinde etkide bulunma imkanınızı sınırlayacak ya da tamamen ortadan kaldıracaktır" ifadesine yer verdi.
SpaceX, başvuru belgesinin kamuya açıklanmasından 15 gün sonra, Wall Street’te "roadshow" olarak bilinen süreç kapsamında arzı yatırımcılara tanıtmaya başlayabilecek. Bu durumda takvim 4 Haziran'ı işaret ediyor.