İran-ABD görüşmeleri sürüyor, Hürmüz Boğazı krizi derinleşiyor

İran, Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilerin yalnızca Tahran'ın belirlediği rotaları kullanması gerektiğini, aksi halde "sert bir karşılıkla" karşılaşacaklarını açıkladı. Bu açıklama, Katar'ın başkenti Doha'da ABD ile İran arasında yürütülen dolaylı görüşmelerde "olumlu ilerleme" kaydedildiğinin duyurulmasının hemen ardından geldi. Tarafların bir sonraki tur görüşmeleri, cumartesi günü başlayacak Ayetullah Ali Hamaney'in cenaze töreninin ardından yapılacak.

REKLAM

REKLAM

İran Silahlı Kuvvetleri'nin Hatemü'l-Enbiya Merkez Karargâhı, perşembe günü yaptığı açıklamada, Hürmüz Boğazı'ndan geçen tüm gemilerin İran'ın belirlediği seyir güzergâhlarına uyması gerektiğini belirterek, kurallara aykırı hareket eden gemilere "derhal ve kararlı şekilde güç kullanılacağını" duyurdu.

Dünya ticareti açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı, İran savaşını kalıcı olarak sona erdirmeye yönelik müzakerelerin en önemli başlıklarından biri haline geldi.

İran devlet televizyonunda yayınlanan açıklama, ABD ve İran heyetlerinin çarşamba günü Katar'da arabulucularla ayrı ayrı gerçekleştirdiği görüşmelerin ardından geldi.

Açıklamaya neyin yol açtığı netlik kazanmazken, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı'nın (CENTCOM) Bahreyn'de bölge ülkeleriyle yaptığı toplantının ardından yayımladığı bildiride, "Hürmüz Boğazı'nda ticaretin serbest akışına yönelik ortak kararlılığın" vurgulanması dikkat çekti.

İran'ın bu ifadeye tepki gösterdiği değerlendiriliyor. Tahran, şubat ayında savaşın ilk gününde ABD-İsrail saldırılarında hayatını kaybeden dini lider Ali Hamaney'in bu hafta sonu başlayacak cenaze törenine hazırlanıyor.

İran ordusu açıklamasında, "Belirlenen rotadan sapılması veya İran İslam Cumhuriyeti'nin seyrüsefer kurallarının ihlal edilmesi halinde silahlı kuvvetler derhal ve sert şekilde karşılık verecek, bu da ihlalde bulunan gemilerin güvenliğini tehlikeye atacaktır," denildi.

Ayrıca ABD savaş uçaklarının boğaz üzerindeki varlığının bölge güvenliğini tehdit ettiği öne sürülerek, Washington'ın güvenlik konularına müdahale etmesi durumunda bunun İran'ın egemenliğine yönelik tehdit olarak değerlendirileceği ve hızlı şekilde karşılık verileceği bildirildi.

İran ile ABD, daha önce varılan çerçeve anlaşması kapsamında gemilerin 60 gün boyunca ücret ödemeden boğazdan geçmesini kabul etmişti. Ancak Tahran, gemilerin rotalarının kendi denetiminde olmasını ve ilerleyen dönemde geçiş ücreti alınmasını talep ediyor.

ABD ve Körfez ülkeleri ise bu talebi reddediyor. Umman ve bir BM kuruluşunun Umman kıyılarına yakın yeni bir deniz rotası oluşturma girişimi, geçen hafta Orta Doğu'da düzenlenen saldırılarla gerilimi yeniden tırmandırmıştı.

Son gerilim, CENTCOM'un "ticari gemilere yönelik İran saldırganlığının sürmesi" gerekçesiyle İran'a ait 10 askeri hedefi vurduğunu açıklamasıyla yaşandı.

İran da buna karşılık Kuveyt ve Bahreyn'deki ABD üslerine saldırılar düzenlediğini duyurdu. Her iki ülke de saldırıları kınadı.

Buna rağmen, Katar'daki görüşmeler öncesinde karşılıklı saldırıların önemli ölçüde azaldığı gözlendi.

Doha görüşmelerinde olumlu mesajlar

Katar ve Pakistan'ın arabuluculuğunda yürütülen dolaylı ABD-İran görüşmeleri Perşembe günü sona erdi.

Arabulucu ülkeler, yaptıkları ortak açıklamada, "Doha'da ABD ve İran heyetleriyle yapılan ayrı görüşmeler olumlu ilerlemeyle sonuçlandı," ifadelerini kullandı.

İran heyetine başkanlık eden Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, tarafların mutabakat ihlallerini kayıt altına alacak ortak bir iletişim mekanizması kurulması konusunda anlaştığını söyledi.

Garibabadi ayrıca dondurulan İran varlıklarının serbest bırakılması konusunun da ele alındığını belirterek, ilk etapta kullanılacak 6 milyar dolarlık kaynağın bir bölümünün İran'ın ihtiyaç duyduğu ürünlerin temininde kullanılmasının kararlaştırıldığını açıkladı.

ABD Başkanı Donald Trump ise "İran'ın nükleer silahlardan arındırılması süreci iyi ilerliyor" değerlendirmesinde bulundu.

Haziran ayında Katar ve Pakistan'ın arabuluculuğunda varılan mutabakat, 60 günlük ateşkesi ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasını öngörüyordu.

Ancak 14 maddelik anlaşma, Hürmüz Boğazı'nın gelecekteki statüsü, İran'ın yeniden imarı ve nükleer programı gibi konularda kalıcı çözümler bulunmasını da hedefliyor.

AFP'ye konuşan ve adı açıklanmayan bir kaynak, Doha'daki son tur görüşmelerde ağırlıklı olarak Hürmüz Boğazı düzenlemelerinin ele alındığını, nükleer program konusunun ise sonraki görüşmelerde ayrıntılı biçimde müzakere edileceğini söyledi.

Görüşmelerin yeni turu cenaze töreninden sonra

Arabulucu ülkeler, tarafların görüşmeleri sürdürme konusunda mutabık kaldığını ve yeni toplantının Ali Hamaney'in cenaze törenlerinin tamamlanmasının ardından en kısa sürede yapılacağını açıkladı.

Hamaney'in halka açık cenaze töreni cumartesi günü Tahran'da başlayacak. Defin işlemi ise 9 Temmuz'da, doğum yeri olan Meşhed'deki İmam Rıza Türbesi'nde gerçekleştirilecek.

Öte yandan, Lübnan cephesinde İsrail ile Hizbullah arasındaki çatışmalar büyük ölçüde durmuş olsa da İsrail ordusu, Lübnan, Suriye ve Gazze'deki "güvenlik bölgelerinde" kalmaya devam edeceğini açıkladı. Lübnan yönetimi ise İsrail ile yürütülen müzakerelerin ülke topraklarından taviz anlamına gelmediğini vurguladı.