Bu hafta Ankara’da düzenlenen zirve, NATO’nun Avrupalılaşması yolunda ilk adım oldu. Avrupa, geleceğinin ABD’nin askeri desteğine bağımlılığını azaltmasına bağlı olduğu sonucuna varmış görünüyor.
Bu hafta Ankara’da düzenlenen NATO zirvesi, uzun süredir en fazla merakla beklenen toplantılardan biriydi. Avrupa kıtasında beş yıldır süren savaşın ve çatışmacı Beyaz Saray yönetimiyle geçen iki yıllık gerilimin ardından zirve, Avrupa’nın kendi savunmasını ciddiye aldığını kanıtlaması için önemli bir fırsat olarak görülüyordu.
REKLAM
REKLAM
Zirve kapsamında salı günü düzenlenen Savunma Sanayii Forumu’nda Avrupalı müttefikler; denizaltılar, Patriot hava savunma sistemleri, önleme füzeleri ve mühimmatı kapsayan 50 milyar dolarlık üretim ve tedarik anlaşmalarını duyurdu.
Anlaşmalar, ittifakın 2035’e kadar gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 5’ini savunmaya ayırma hedefi doğrultusunda güvenilir bir yolda olduğunun kanıtı olarak sunuldu.
Öne çıkan açıklamalardan biri, NATO’nun halen ABD’li Boeing uçaklarıyla yürüttüğü Havadan Erken İhbar ve Kontrol Sistemi’nin yerini alacak gözetleme uçaklarının üretimi için İsveçli Saab şirketini seçmesi oldu.
NATO’nun "Drone Hedge (Drone Duvarı)" programı kapsamında ise önümüzdeki beş yılda ittifakın tamamını kapsayacak dron karşıtı kapasitelere 40 milyar dolar ayrılacak. Program, pilotların işe alınması ve eğitilmesine de odaklanacak ve tüm müttefik ülkelerin sistemleriyle tam uyumlu şekilde çalışacak.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, salı günü Savunma Sanayii Forumu’nda yaptığı konuşmada, "Dronlar, hepimizin bildiği gibi modern savaşın niteliğini kökten değiştirdi. Muharebe sahasında belirleyici bir unsur haline geldiler. Bunu Ukrayna’da, Orta Doğu’da ve ittifak genelinde açıkça görüyoruz," dedi.
Özellikle Baltık ülkelerinde NATO topraklarına yönelik dron ihlalleri giderek sıklaşırken ittifak, bu tehdide hızlı ve uygun maliyetli bir şekilde karşılık vermesi yönünde baskı altında.
Avrupa Birliği Güvenlik Çalışmaları Enstitüsü’nden Daniel Fiott, "Gerçekten ilgi çekici olan, Avrupalı müttefiklerin savunma ve silah anlaşmaları konusunda perde arkasında ne kadar fazla çalışma yaptığı," dedi.
Fiott, Euronews’un özel yayınında, "Güvenliğin farklı alanlarında birlikte çalışıyorlar ve açıkçası ihtiyacımız olan da bu. Bunun çok daha fazlasına, hem de şu anda çok daha güçlü ve hızlı bir şekilde ihtiyacımız var," ifadelerini kullandı.
Ukrayna’da üretim
Trump, önemli ve memnuniyetle karşılanan bir adımla, ABD yapımı Patriot hava savunma sistemlerinin Ukrayna’da lisanslı olarak üretilmesine onay vermiş göründü.
Patriot sistemleri, Rusya’nın balistik füze saldırılarına karşı en etkili önleme araçları olduğunu kanıtladı. Kiev bir süredir kendi Patriot sistemlerini üretme hakkı için girişimlerde bulunuyordu ancak Trump’ın bunu kabul edeceğine dair bir güvence yoktu.
Trump, Ankara’daki görüşmeleri öncesinde Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski’nin yanında otururken, "Kulağıma, onlara Patriot üretme hakkı vereceğimiz yönünde bir şeyler geldi," dedi.
Trump, "Nasıl yapılacağını göstereceğiz. Aslında çok karmaşık ama siz bu karmaşıklığı kısa sürede çözersiniz," ifadelerini kullandı.
Stratejik ve Uluslararası Araştırmalar Merkezi’nden Max Bergmann, Trump’ın bu konudaki açıklığının Ukrayna’nın güçlenen konumunun göstergesi olduğunu söyledi.
Bergmann, Euronews’un NATO özel yayınında, "Başkan Zelenski ve Ukrayna artık çok sayıda koza sahip. Trump da Ukrayna Brüksel’le ilişkilerini geliştirip yoluna devam ettiği için artık Ukraynalılara baskı kuramayacağını anladı," dedi.
Buna rağmen ABD’nin NATO içindeki ağırlığı sona ermiş değil.
Rasmussen Global analisti Nico Lange’ye göre ittifakın Avrupalılaşması, üyeler NATO’nun ABD’ye dayanan "stratejik destek unsurlarını" Avrupa kaynaklı sistemlerle değiştirmedikçe gerçeğe dönüşmeyecek.
Bunlar arasında askerleri ve askeri unsurları ittifak genelinde birbirine bağlamak için gerekli uydu tabanlı zamanlama sistemleri, seyrüsefer, havadan elektronik harp ve hassas uzun menzilli saldırı kabiliyetleri bulunuyor.
Lange, liderler arasındaki genel görüşün zirvenin büyük bir sorun yaşanmadan tamamlandığı yönünde olduğunu ancak Avrupa’nın Trump’ın Grönland’a yönelik yenilenen tehditlerini ciddiye alması gerektiğini söyledi.
Lange’ye göre Avrupalılar, Trump’ın öngörülemez karakterini ve herhangi bir anda ittifaka zarar verebilecek tamamen farklı bir yola yönelebileceğini unutmamalı.
Fiott ise Avrupa’nın bir süre daha savunma alanında ABD’ye bağımlı kalacağını ancak uzun vadeli yönelimin, Washington’a olan bağımlılığın azaltılması yönünde olduğunu söyledi.
Fiott, "En azından kısa vadede ABD’ye ihtiyacımız olacak çünkü bazı silahlar yalnızca oradan temin edilebiliyor," dedi.
Ancak uzun vadeli yönün son derece açık olduğunu belirten Fiott, "Avrupa’da vergi mükelleflerinin parasını karşılıksız harcamayacağız. Bunun karşılığı istihdam ve Avrupa’da üretilmiş kabiliyetlerdir. Avrupa’nın uzun vadeli gidişatının bu olduğunu düşünüyorum," ifadelerini kullandı.
Fiott, "Avrupalıların en azından savunma üretimi konusunda mesajı aldığını, daha fazla harcama yapmaları ve bunu doğru kabiliyetlere akıllıca yönlendirmeleri gerektiğini anlamaları son derece olumlu bir işaret," dedi.
Rutte de salı günü düzenlediği basın toplantısında zirveyi Avrupa’nın daha fazla sorumluluk üstlenmesinin hikayesi olarak sunmaya çalıştı.
Rutte, "Yeni kabiliyetler devreye giriyor, sanayi üretimini artırıyor, Avrupalı müttefikler ve Kanada ortak güvenliğimiz için daha fazla sorumluluk üstleniyor," dedi.
"Avrupalılar sorumluluk aldı. Avrupa Birliği de sorumluluk aldı ve artık Ukrayna’nın en büyük askeri ve mali destekçisi konumunda," ifadelerini kullandı.
Ancak zirvenin başında Trump, ortaklarının kendisini etkilemek için gösterdiği çabaları görmezden gelecekmiş gibi görünüyordu.
Güç gösterisi
ABD Başkanı Donald Trump, salı akşamı Ankara’daki NATO zirvesine gergin ve öfkeli bir şekilde geldi. Zirveye katılmaktan memnun olmadığı açıkça görülen Trump, yalnızca ev sahibi Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’a duyduğu saygı nedeniyle orada bulunduğunu söyledi.
Trump, gelişinden hemen sonra Avrupa ülkelerini ABD’nin İran’la yürüttüğü savaşa yeterince destek vermemekle suçlamaya başladı.
Ancak Trump’ın bu yöndeki iddiaları abartılıydı. Rutte, çarşamba günü düzenlenen basın toplantısında nazik bir müdahaleyle durumu düzeltti ve bazı ülkelerin ABD’nin Avrupa’daki hava üslerini İran operasyonları için ara üs olarak kullanmasına izin vermemesinin "münferit" olaylar olduğunu söyledi.
Rutte, çatışmaların en yoğun döneminde 5 bin ABD askeri uçağının Avrupa’daki üslerden havalandığını belirterek bunun, "Avrupa’nın bir kez daha ABD için büyük bir güç aktarım platformuna dönüştüğünü" gösterdiğini söyledi.
Rutte, Trump’a hitaben, "ABD’de genel olarak hissettiğim şey, Avrupalıların ikili düzeyde üzerinde uzlaşılan yükümlülükleri her zaman yerine getirmediği bazı münferit olaylar nedeniyle duyulan hayal kırıklığı," dedi.
Trump, zirveyi sarsma ihtimali taşıyan bir başka açıklamasında NATO müttefiki Danimarka’ya bağlı yarı özerk Grönland’ın ABD’nin "kontrolünde" olması gerektiği yönündeki iddiasını beklenmedik şekilde yeniden gündeme getirdi.
Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ise tehdidi ciddiye aldı.
Frederiksen, "ABD’nin bu konudaki tutumu ne yazık ki son derece açık. Bizim tutumumuz da başından beri olduğu kadar net: Grönland satılık değil. Tüm müttefiklerin Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkına saygı göstereceğini umuyorum," dedi.
Trump ayrıca İran savaşını açıkça eleştiren ve NATO’nun artırılan savunma harcamaları hedefine hızla ulaşmaya karşı çıkan İspanya Başbakanı Pedro Sanchez’i hedef aldı.
Trump, yönetimine Madrid’le tüm ticareti kesme talimatı vereceğini belirterek, "İspanya umutsuz bir vaka. Artık İspanya’yla hiçbir ticari ilişki yürütmek istemiyoruz," dedi.
Ancak zirvenin sonunda böyle bir politikanın uygulamaya konulduğuna dair herhangi bir işaret görülmedi. Bunun yerine Trump daha olumlu bir ton benimsedi.
Trump, NATO’nun temel karar organı Kuzey Atlantik Konseyi toplantısının ardından çarşamba günü yaptığı açıklamada, "Bugünden çıkarılacak tek bir kelime var: birlik," dedi ve toplantıyı "harika" olarak nitelendirdi.