İsveç, mutfak gereçleri ve giysilerdeki 'sonsuz kimyasalları' 2028’e kadar yasaklamayı planlıyor.
İsveç, tüketici ürünlerinde “sonsuz kimyasalların” 2028 gibi erken bir tarihte yasaklanmasını öngören planlarını açıkladı.
REKLAM
REKLAM
İklim ve Çevre Bakanı Romina Pourmokhtari perşembe günü yayımlanan bir açıklamada, “Bu, insan sağlığı ve İsveç çevresi için büyük bir zafer,” dedi.
“PFAS'ın, işe yarar alternatifler varken giysilerde, kozmetikte, mutfak gereçlerinde ve diğer gündelik ürünlerde bulunmaması gerekir.”
Per- ve polifloroalkil maddeler (PFAS), doğada parçalanmaları binlerce yıl süren ve bu nedenle “sonsuz kimyasallar” olarak anılan, 10 binden fazla sentetik kimyasaldan oluşan bir grup. PFAS'a kronik maruziyetin, bazı kanser türlerinin gelişmesini de içeren olumsuz sağlık etkileriyle bağlantılı olduğu biliniyor.
Avrupa Birliği'nin PFAS'a ilişkin yasa tekliflerini 2027'de sunması bekleniyor. Ancak birlik çapında kısıtlamaların resmen kabul edilip uygulanması çok daha uzun sürebilir.
İklim Bakanlığı, “Hükümet, ulusal bir yasakla AB'nin önüne geçmek istiyor” açıklamasını yaptı.
Bu adım, 2026'da “sonsuz kimyasallar”ı yasaklayan tarihi yasağın yürürlüğe girdiği Fransa'nın izinden gidiyor. Söz konusu düzenleme, PFAS'a alternatifi bulunan herhangi bir ürünün satışını, üretimini ve ithalatını yasaklıyor.
Ancak Fransa'nın yasağının, “temel kullanım için gerekli” ya da ulusal egemenlik açısından zorunlu görülen tekstil ürünleri gibi çeşitli istisnaları bulunuyor.
Ülkeler PFAS'a neden kısıtlamalar getiriyor?
1940'lı yıllardan bu yana PFAS, yapışmaz mutfak gereçlerinden giysilere kadar pek çok gündelik üründe ve sanayi üretiminde kullanılıyor. Bu maddelere, Everest Dağı'nın zirvesinden insan kanına kadar neredeyse dünyanın her yerinde rastlandı.
Bu kimyasallar, bazı kanser türleri, azalan doğurganlık ve bağışıklık sisteminde bozulma gibi etkilerle ilişkilendirilen insan sağlığı üzerindeki etkileri nedeniyle dünya çapında giderek daha fazla kısıtlanıyor.
A Plastic Planet adlı plastik karşıtı kampanya grubunun kurucu ortağı Sian Sutherland, “PFAS ürünlerin içinde kilitli kalmıyor. Evlerimize, yiyeceklerimize, suyumuza ve bedenimize sızıyor,” diye açıklıyor.
“En büyük endişe de kimyasal kirliliğe en hassas olanlar için; hamile kadınlar ve yaşamın ilk bin günündeki bebekler. Bu dönemdeki maruziyet, ömür boyu sürebilecek ve kuşaklar boyunca etkisini gösterebilecek sonuçlara yol açabiliyor.”
İsveç'in 'sonsuz kimyasallar' yasağı neleri kapsayacak?
İsveç, bu kimyasalların giysi, ayakkabı, su itici ajanlar, mutfak gereçleri, kozmetik ürünler ve kayak mumu gibi tüketici ürünlerinde kullanılmasını yasaklamayı planlıyor.
Pourmokhtari, “İsveç, ‘sonsuz kimyasallar’ evlerimize, doğaya ve bedenlerimize yayılmaya devam ederken beklemeye niyetli değil,” dedi.
“Ulusal bir yasak ve kapsamlı bir eylem planıyla çıtayı önemli ölçüde yükseltiyor ve yetkililere hem yeni kirliliğin önüne geçmek hem de hâlihazırda var olan kirliliği yönetmek için daha iyi araçlar sağlıyoruz.”
Yasağın 1 Ocak 2028'de yürürlüğe girmesi bekleniyor.
Sutherland, “İsveç'in önerisi, hükümetlerin modern yaşamın bedeli olarak zehirli kimyasalları kabullenmek zorunda olmadığını kanıtlıyor,” diyor. “Daha güvenli alternatifler zaten var ve İsveç, hükümetlerin bunları desteklemeyi seçebileceğini ve seçmesi gerektiğini gösterdi.”
PFAS diğer Avrupa ülkelerinde ne zaman yasaklanacak?
Bazı diğer Avrupa ülkeleri sorunu şimdiden kendi inisiyatifleriyle ele aldı. Danimarka, Temmuz 2020'de gıdayla temas eden kâğıt ve kartonda PFAS'ı yasakladı. Temmuz 2026'da ise yasağın kapsamını giysi, ayakkabı ve su geçirmezlik sağlayan maddeleri de içerecek şekilde genişletti.
Ulusal mevzuatların yerini sonunda AB genelinde uygulanacak düzenlemeler alacak; buna ilişkin teklifin Komisyon tarafından 2027'de sunulması öngörülüyor.
Söz konusu düzenlemenin, tıp sektörü gibi stratejik alanlara istisnalar tanınarak, giysi ya da pizza kutuları gibi yaygın tüketici ürünlerinde PFAS kullanımına kısıtlamalar getirmesi bekleniyor.
Mart ayı sonunda yayımlanan ilk bilimsel görüş, “sonsuz kimyasallar” üzerinde geniş kapsamlı bir kısıtlama önerdi.
Avrupa Kimyasallar Ajansı'nın (ECHA), yıl sonuna kadar PFAS karşıtı önlemlerin sosyoekonomik etkilerine ilişkin ikinci bir görüş sunması bekleniyor. Bu da düzenlemelerin kapsamını etkileyebilir.
Sutherland, “Avrupa'nın, çok uzun zamandır sürmesine göz yumulan zehirli bir mirastan kurtulmak için şimdi bir fırsatı var,” diyor. “İnsanları korumak, sanayiyi korumanın her zaman önünde gelmeli. Çözümler zaten burada. Eksik olan, bu gereksiz kimyasallardan uzaklaşma sürecini hızlandıracak siyasi iradeydi.”
İçme suyundaki “sonsuz kimyasallar”a karşı AB genelinde geçerli koruma önlemleri de ocak ayında yürürlüğe girdi. Ancak bu adımlar, neden yerine sonucu hedef aldığı gerekçesiyle eleştirilere hedef oldu.
Avrupa'da tahminen 12,5 milyon kişi, içme suları PFAS ile kirlenmiş yerleşimlerde yaşıyor.