Euronews Next'e özel: Tallinn Havalimanı'nda artık sürücüsüz bir shuttle, uçak çalışanlarını ve yedek parçaları güvenlik görevlisi olmadan taşıyor.
Otonom otomobiller ve servis araçları artık şehir sokaklarında nadir görülmüyor, ancak olağanüstü sıkı güvenlik kurallarıyla yönetilen havaalanları için durum farklı.
REKLAM
REKLAM
Tallinn Havalimanı’nda Estonyalı şirket Auve Tech, MiCa isimli servis araçlarını park halindeki uçakların hemen yanından geçen güzergâhlarda çalıştırıyor; hem de ilk kez, araçta güvenlik operatörü olmadan. Şirket, bu adımın sürücüsüz taşımacılığın kendi kendini finanse etmesini sağlayacağını ve belki de başka havaalanlarına yayılacağını umuyor.
Tallinn’deki servis araçları, pistin iki yakasında hangarları bulunan uçak bakım firması Magnetic MRO’ya hizmet veriyor. Araçlar gün boyu çalışanları, aletleri ve yedek parçaları iki tesis arasında taşıyor.
Bugünkü noktaya gelmek yıllar aldı. Auve Tech, teknolojisini havalimanında 2023’te test etmeye başladı; ticari hizmet ise 2025’te, araçta zorunlu güvenlik operatörü varken devreye girdi. O kişiyi denklemden çıkarmak işin en zor kısmıydı.
“Havalimanı içinde sürüş yaptığınızda bu bambaşka bir hikâye. Uymanız gereken o kadar çok katmanlı güvenlik kuralı var ki” diyor Auve Tech Filo Operasyonları Lideri Deivis Sepp, Euronews Next’e. “Bu yüzden izin almak adeta bir mucize.”
Sepp, test dönemi boyunca havalimanının güvenlik kurulunun, servis araçlarının performans verilerini her hafta gözden geçirdiğini söylüyor.
“Terabaytlarca veri toplandı” diyor Sepp, Euronews Next’e. “Bize öyle ‘Hadi gidin, istediğinizi yapın, inovasyon yapın’ diyerek izin vermiyorlar. Böyle yürümüyor bu işler.”
MiCa nasıl çalışıyor?
MiCa, Auve Tech’in Ekim 2022’de tanıttığı küçük, elektrikli bir servis aracı. Önceden haritalanmış alanlarda son kilometre taşımacılığı için tasarlandı ve en fazla sekiz yolcu taşıyabiliyor. MiCa, otonom sürüşte Seviye 4 derecesine sahip; yani direksiyonda insan olmadan kendi kendine gidebiliyor, ancak yalnızca önceden tanımlanmış koşullar, örneğin belirlenmiş bir rota içinde.
Çevresini “görmek” için araç, ona 360 derecelik görüş sağlayan on kamera ve yedi lazer tabanlı sensör kullanıyor. Uçakların arasında serbestçe dolaşmıyor; sabit bir rotayı, içine gömülü kurallarla takip ediyor ve olası herhangi bir engele anında tepki veriyor.
“Önünü yeterince görüyor ve buna göre karar veriyor” diyor Sepp, Euronews Next’e. “Bir kavşaktayız, bir yeri ve diğerini kontrol ediyoruz; hareket etmenin güvenli olduğuna karar verirse, ilerliyor.”
Araç küçük tehlikelere de tepki veriyor. Euronews muhabiri, yolculuk sırasında araç ortada sert fren yapınca, muhtemelen güzergâhından geçen bir kuş yüzünden, tutunmak için tutamağa sarılmak zorunda kaldı.
“Burada küçük kuşlar uçuşuyor ve araç etrafındaki her şeyi algılıyor” diyor Sepp, Euronews Next’e. “Dolayısıyla bizim için güvenlik her şeyden önce geliyor.”
İnsanlar hâlâ sistemin parçası, fakat uzaktan. Araç kararlarını kendi veriyor; tele-gözetim odasındaki bir uzaktan operatör ise onu izliyor.
“Araç ne yapacağına, yapıp yapmayacağına ve ne zaman yapacağına kendisi karar veriyor” diyor Sepp, Euronews Next’e. “Ama bir aksaklık olursa, tele-gözetim operatöründen izin istiyor.”
Hesabın tutması
Auve Tech için araçtaki operatörü devreden çıkarmak ekonomik açıdan kritik bir adım. Yönetim Kurulu Başkanı ve eski Estonya başbakanı Taavi Rõivas, araçta güvenlik operatörü bulundurmanın “ticari açıdan pek mantıklı olmadığını” söylüyor.
“Mevzuat, döngünün içinde hâlâ bir insan olmasını gerektiriyor; ancak tek bir kişi birkaç aracı denetleyebilir ya da uzaktan izleyebilir” diyor Rõivas, Euronews Next’e.
Maliyetlerin başa baş noktasını, uzaktan çalışan bir operatör için yaklaşık üç araç olarak hesaplıyor.
“Aynı anda üç araca bakar, ne yaptıklarını izler ve gerekirse ufak yönlendirmeler yaparsak, insan sürücülü araçların fiyatıyla başa baş gelebiliyoruz” diyor Rõivas, Euronews Next’e.
“Hizmeti bu şekilde yaygınlaştırabildiğimiz anda, otonom araç taşımacılığının çok ama çok hızlı ölçekleneceğine inanıyorum.”
Şirketin ana müşterisi şimdiden maliyet ve güvenilirlik açısından fayda görüyor. Magnetic Group CEO’su Risto Mäeots, şirketinin hangarlar arasında “her yıl neredeyse 50 bin kilometre” yol kat ettiğini söylüyor. Servis araçlarından önce yalnızca insan sürücülerle çalıştıklarını, bunun da kendi içinde sorunlar yarattığını anlatıyor.
“Pek çok güvenilirlik sorunu yaşadık. Örneğin insanlar hastalanabiliyor, personel sirkülasyonu oluyordu” diyor Mäeots, Euronews Next’e. “Bu başlı başına büyük bir zorluk haline geldi.”
Bakım işi için taşımacılığın bir gelir kalemi değil, maliyet kalemi olduğunu vurguluyor. Ayrıca çok daha büyük havacılık devleriyle rekabet eden şirketin ayakta kalmak için yaratıcı olmak zorunda olduğunu söylüyor.
“Yarım şaka yarım ciddi, büyük havacılık oyuncularına karşı küçük bir şirket olduğumuz için var olma hakkımız olmadığını söylüyoruz” diyor Mäeots, Euronews Next’e. “Dolayısıyla var olabilmek için gerçekten kalıpların dışında düşünmemiz gerekiyor.”
“Başta bunun ağırlıklı olarak insanlar tarafından kullanılacağını düşünüyorduk ama şimdi görüyoruz ki, hangarlar arasında yedek parçaların taşınması da en az o kadar önemli” diyor Mäeots, Euronews Next’e. Hacimli parçalar ise boyut kısıtlamaları nedeniyle hâlâ klasik araçlarla taşınıyor.
Auve Tech şimdi bu modeli başka yerlere taşımak istiyor. Rõivas’a göre ilk hedef, düzenleyicilerin güvenlik operatörsüz araçlara izin vermeyi nispeten daha kolay bulduğu, kurumsal kampüsler gibi kapalı alanlarda çalışan çok sayıdaki son kilometre servis hattı.
“Dünya genelinde, sadece kapalı alanlarda çalışan yüz binlerce, hatta milyonlarca son kilometre servis hizmeti var” diyor Rõivas, Euronews Next’e. “Mevcut hizmetlerin fiyatını ya yakalayabileceğimizi ya da onların da altına inebileceğimizi düşünüyoruz.”
Avrupa, Japonya, Abu Dabi ve ABD’den ilgi geldiğini belirtiyor. Diğer havaalanlarından temsilciler, hizmeti yerinde görmek için “neredeyse her hafta bir havaalanı” temposuyla Tallinn’i ziyaret ediyor. Bazı yerler, VIP yolcuları taşımayı ya da kapılar arasında yolcu taşımasını bu tür servis araçlarıyla yapmayı değerlendiriyor.
“Çok yakında, Tallinn’den çok daha büyük havaalanlarında benzer bir hizmetin devreye gireceğine dair duyurular bekliyoruz” diyor Rõivas, Euronews Next’e.
Sepp, gidişattan emin. “Önümüzdeki 10 yıl içinde, havaalanı içinde otonom ulaşım çözümlerinin sıradan bir manzara haline geleceğine inanıyorum” diyor, Euronews Next’e.