Yeni bir çalışma, elektronik cihazlardan çıkan sıvı kristal monomerlerin nesli tükenmekte olan deniz canlılarının organlarında biriktiği uyarısında bulundu.
Bilim insanlarının “acil uyandırma çağrısı” olarak nitelendirdiği yeni çalışma, günlük elektronik eşyalardan kaynaklanan potansiyel olarak zehirli kimyasalların deniz yaşamında tespit edildiğini ortaya koydu.
REKLAM
REKLAM
Sıvı kristal monomerler (LCM’ler), muhtemelen evde kullandığımız dizüstü bilgisayar, televizyon ve akıllı telefon ekranlarının kritik bileşenleri arasında yer alıyor. LCM’ler, ışığın hem küçük hem de büyük ekranlardan nasıl geçtiğini kontrol ederek yüksek kaliteli görüntülerin üretilmesini sağlıyor. Ancak yaygın kullanımları, bu bileşiklerin Dünya genelinde her yerde bulunmasına yol açtı: iç mekan havasında, tozda ve nihayetinde atık sular yoluyla kıyı ekosistemlerine kadar ulaşabiliyorlar.
Önceki çalışmalar, LCM’lerin insanlarda ve bazı su türlerinde sağlık riskleri oluşturduğunu gösterse de, bu kirleticilerin deniz besin zincirinde nasıl hareket ettiği ve üst düzey yırtıcıları nasıl etkilediği halen yeterince bilinmiyor.
E-atık kimyasalları deniz yaşamına nasıl sızdı?
Araştırmacı Bo Liang ve ekibi, nesli tükenmekte olan Hint-Pasifik kambur yunusları ve yüzgeçsiz domuz balıklarının yaşadığı Güney Çin Denizi’nden 2007–2021 yılları arasında alınan doku örneklerini analiz etti.
Bilim insanları, yunus ve domuz balığı yağ, kas, karaciğer, böbrek ve beyin dokularını 62 ayrı LCM için taradı. Environmental Science and Technology dergisinde yayınlanan çalışma, tespit edilen LCM’lerin çoğunun dört ana bileşikten oluştuğunu ortaya koydu.ü
Araştırmaya göre, yunus ve domuz balıklarındaki LCM’lerin büyük bölümü muhtemelen televizyon ve bilgisayar ekranlarından, daha küçük bir kısmı ise akıllı telefonlardan kaynaklanıyor.
Kirleticiler çoğunlukla yağ dokusunda yoğunlaşmış olsa da, diğer organlarda—özellikle beyinde—az miktarda bulunması araştırmacıları “şaşırttı.” Ekip, bunun nörotoksik risklerin ve potansiyel sağlık tehlikesinin altını çizdiğini belirtiyor.
Domuz balığı yağındaki LCM seviyeleri geçmişte kademeli olarak artarken, üreticiler TV’lerde daha fazla LED ekran kullanmaya başladıkça azalma göstermiş.
Okyanusları korumak için bir 'uyandırma çağrısı'
Çalışmada, “Ek laboratuvar testlerinde, bu örneklerdeki başlıca dört LCM de dahil olmak üzere birkaç yaygın bileşik, kültürlenmiş yunus hücrelerinde DNA onarımı ve hücre bölünmesi ile ilgili gen aktivitesini değiştirdi. Bu sonuçlar, söz konusu bileşiklerin deniz memelilerini olumsuz etkileyebileceğini gösteriyor,” denildi.
Bilim insanları, LCM kirliliğinin yaban hayatı üzerindeki etkilerinin daha kapsamlı araştırılmasını ve politika yapıcıları “acil” düzenleyici önlemler almaya, e-atık bertarafını iyileştirmeye çağırıyor.
Hong Kong Şehir Üniversitesi’nden araştırmacı ve çalışmanın yazarlarından Yuhe He, “Araştırmamız, günlük elektronik cihazlardan kaynaklanan LCM’lerin yalnızca bir kirlilik sorunu olmadığını, nesli tükenmekte olan yunusların ve domuz balıklarının beyinlerinde biriktiğini gösteriyor,” dedi.
He, sözlerini şöyle sürdürdü: “Bu bir uyanış çağrısıdır: cihazlarımıza güç veren kimyasallar artık deniz yaşamına sızıyor. Okyanus sağlığını ve nihayetinde kendimizi korumak için e-atık konusunda hemen harekete geçmeliyiz.”