İklim modelleri, bu yılın ilerleyen dönemlerinde küresel sıcaklıkları artırma potansiyeli taşıyan 'güçlü' bir El Niño yaşanabileceğini öngörüyor.
Küresel sıcaklıkların, iklim yorumcularının 'Süper El Niño'nun giderek daha olası olduğu uyarısında bulunmasıyla, eşi görülmemiş düzeylere çıkabileceği belirtiliyor.
REKLAM
REKLAM
Bu ayın başında, ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA), bu yaz bir El Niño oluşma olasılığının yüzde 62 olduğunu açıkladı.
Yılın bu döneminde model tahminleri nispeten daha az isabetli olsa da, bu yılın ilerleyen aylarında El Niño görülme olasılığının 'giderek artması,' okyanusun yüzey altındaki büyük ısı birikimi ve alçak seviyedeki ticaret rüzgarlarının zayıflamasının beklentisiyle destekleniyor.
'El Niño oluşursa, potansiyel şiddeti halen oldukça belirsiz. NOAA'nın İklim Tahmin Merkezi'ne göre, Ekim-Aralık 2026 döneminde "güçlü olma ihtimali üçte bir."
La Niña ve El Niño nedir?
İspanyolcada 'kız çocuğu' anlamına gelen La Niña, Pasifik'teki rüzgarların doğudan batıya eserek sıcak yüzey sularını batı Pasifik'e doğru itmesiyle ortaya çıkan, daha yaygın bir olgu.
Bu durum, soğuk suyun okyanus derinliklerinden yüzeye yükselmesine yol açıyor. Özellikle Amerika kıtaları boyunca ortalama deniz yüzeyi sıcaklıklarını düşürüyor.
El Niño ise batıdan esen ve bu ticaret rüzgarlarını zayıflatan ya da tersine çeviren bir dizi tropikal rüzgar patlamasıyla tetiklenebilir. Bu gerçekleştiğinde sıcak yüzey suları yeniden Güney Amerika kıyılarına doğru geri akıyor, burada yüzey sularının ısınması, derinlerdeki soğuk suyun yukarıya çıkmasını engelliyor.
Düzensiz aralıklarla ortaya çıkan ve genellikle yaklaşık bir yıl süren El Niño, küresel sıcaklıkların artmasına yol açma eğiliminde ve bu da sel gibi daha aşırı hava olaylarını tetikleyebilir.
Bunun nedeni, hava sıcaklığındaki her 1 santigrat derecelik artışta atmosferin yaklaşık yüzde 7 daha fazla nem tutabilmesi. Bu da yağışların daha şiddetli ve yoğun olmasına yol açıyor. El Niño, tropik bölgelerdeki sıcak hava dalgalarını da güçlendirebilir. Bu nedenle de El Niño yılları kayıtlardaki en sıcak yıllar arasında yer alıyor.
Son El Niño, Mayıs 2023'ten Mart 2024'e kadar sürdü ve dünya genelinde ölümcül sıcak hava dalgalarını, orman yangınlarını ve selleri körükleyen rekor düzeydeki sıcaklıklara katkıda bulundu.
Bazı meteorologlar, tipik bir El Niño olayının, küresel ortalama sıcaklıkta geçici olarak 0,1–0,2 santigrat derecelik bir artışa yol açma eğiliminde olduğunu öngörüyor.
Bu artış, insan kaynaklı iklim değişikliğinin tetiklediği ısınma kadar belirgin değil; insan faaliyetleri sanayi öncesi döneme kıyasla küresel yüzey sıcaklığını yaklaşık 1,3–1,5 derece yükseltti.
'Süper El Niño' nedir, bu yıl oluşacak mı?
Çok sayıda gazete ve iklim yorumcusu, bu yıl oluşabilecek El Niño'nun 'süper' bir versiyon olacağını öne sürüyor ancak bu ifade resmî bir bilimsel kategori değil.
'Süper' ifadesi, genellikle Okyanus Niño Endeksi (ONI) kullanılarak tanımlanan El Niño'nun şiddetini gayriresmî biçimde anlatmak için kullanılabiliyor, ancak NOAA bu terimi kullanmıyor.
El Niño koşullarının oluşması için, tropikal Pasifik'in orta ve doğu kesimlerinde aylık deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalin en az +0,5°C üzerine çıkması ve bu ısınmanın art arda beş örtüşen üç aylık dönem boyunca sürmesinin beklenmesi gerekiyor.
Zayıf bir El Niño, ONI değerinin 0,5 derece veya üzerinde ancak 0,9 derece veya altında olduğu durumlarda görülüyor. Deniz yüzeyi sıcaklığının 1 derece veya üzerinde fakat 1,4 derece veya altında olması 'orta şiddette' El Niño olarak tanımlanırken, zirve ONI'nin 1,5 derece ya da üzerine çıkması 'güçlü' El Niño anlamına geliyor.
Dolayısıyla 'süper' El Niño ifadesi, güçlü bir El Niño yaşanacağı ima ediyor ancak bunun mutlaka gerçekleşeceği konusunda herkes hemfikir değil.
İklim değişikliği El Niño'yu mı körüklüyor?
El Niño'nun ısısı, Şubat 2026'ya kadar süren La Niña sırasında Batı Pasifik'te biriken enerjiden kaynaklanıyor.
Columbia Üniversitesi'nden bilim insanları, bunun, 2023–2024'teki orta şiddetteki El Niño'nun hemen ardından bir 'Süper El Niño' yaşanmasının 'biraz şaşırtıcı' olacağı anlamına geldiğini söylüyor.
Araştırmacılar, "Doğu Pasifik'teki ısı bataryasının yeniden dolması zaman alır, ancak belki de insan kaynaklı ısınma bu süreyi kısaltıyor," diye açıklıyor.
"Bu yıl El Niño olasılığını daha önce göz ardı eden iklim bilimi yorumcuları, şimdi Süper El Niño söylemine adeta akın ediyor."
20 Mart'ta yayımlanan makalede, El Niño'nun şiddeti ve sıklığının – özellikle de bunların küresel ısınma tarafından değiştiriliyor olup olmadığının – önemli olduğu, ancak bundan daha da önemli konunun "okyanus yüzeyi ısınmasındaki olağanüstü ve devam eden hızlanma" olduğu vurgulanıyor.