Nükleer tesisin etrafındaki koruyucu yapının onarılmaması, ‘sınır tanımayan’ ‘yüksek derecede radyoaktif toz’u serbest bırakabilir, uzmanlar uyarıyor.
Greenpeace, Ukrayna’daki faal olmayan Çernobil nükleer santralinde içteki radyasyon sığınağının olası çökmesinin çevreye radyoaktivite yayılması riskini beraberinde getirebileceği uyarısında, salı günü (14 Nisan’da) bulundu.
REKLAM
REKLAM
Bu uyarı, dünyanın en ağır nükleer kazası olmayı sürdüren Çernobil felaketinin 40. yıl dönümünden sadece birkaç gün önce geldi. 26 Nisan 1986’da, Ukrayna hâlâ Sovyetler Birliği’nin parçasıyken, santraldeki bir reaktör patladı ve Ukrayna, Belarus ve Rusya’yı kapsayan geniş bir bölgeyi kirletti.
Felaketin ardından, sızıntıları önlemek için “lahit” olarak bilinen içte çelik ve betondan oluşan bir yapı, yıkılan reaktörün etrafına alelacele inşa edildi.
Yıllar sonra, Kasım 2016’da, iç kabuğu güçlendirmek amacıyla Yeni Güvenli Muhafaza (New Safe Confinement - NSC) adı verilen yüksek teknoloji ürünü metal bir kubbe, 1,5 milyar avro maliyetle inşa edildi.
Uzmanlar Çernobil konusunda neden endişeli?
Kiev, Moskova’nın 2022’de Ukrayna’ya yönelik topyekûn işgalini başlatmasından bu yana Rusya’yı nükleer santrali hedef almakla defalarca suçladı; buna geçen yıl şubat ayında bir Rus İHA’sının dış kabuğa isabet etmesi de dahil.
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) başlangıçta herhangi bir radyasyon sızıntısı bildirmemişti; ancak Aralık ayında, İHA darbesinin çelik yapıyı zayıflattığını ve artık radyasyonu bloke etmediğini teyit etti.
UAEA Genel Direktörü Rafael Grossi, bir incelemenin, “[koruyucu yapının] başlıca güvenlik işlevlerini yitirdiğini, buna sızmayı önleme kapasitesi de dahil, ancak taşıyıcı yapılarında ya da izleme sistemlerinde kalıcı bir hasar bulunmadığını doğruladığını” söyledi.
Grossi, bazı onarımlar yapılmış olsa da “kapsamlı bir restorasyonun, daha fazla bozulmayı önlemek ve uzun vadeli nükleer güvenliği sağlamak için hayati önem taşıdığını” da sözlerine ekledi.
Çernobil için tahmini 500 milyon avroluk onarım gerekiyor
Geçen ay, Fransız Dışişleri Bakanı Jean-Noel Barrot, kubbenin neredeyse 500 milyon avroluk onarıma ihtiyaç duyduğunu tahmin etti.
Barrot, mart ayında G7 dışişleri bakanları toplantısına başkanlık ettikten sonra, “Bu akşam bu İHA’nın yol açtığı zarara ilişkin ilk mali tahmini sunduk; bu da yaklaşık 500 milyon avroya tekabül ediyor” dedi.
Greenpeace, bazı onarım çabalarına rağmen koruyucu kalkanın henüz tamamen eski hâline getirilmediğini bildirdi. Örgüt, özellikle iç yapının çökmesi durumunda bunun radyoaktivite salımı riskini artırdığı uyarısında bulundu.
“Bu felaket olur, çünkü lahitin içinde dört ton toz, son derece radyoaktif toz, yakıt peletleri, muazzam miktarda radyoaktivite var” diye konuştu Greenpeace Ukrayna’nın kıdemli nükleer uzmanı Shaun Burnie, bu ayın başlarında AFP haber ajansına.
Burnie, “Ve Yeni Güvenli Muhafaza şu anda onarılamadığı için tasarlandığı şekilde çalışamıyor; bu da radyoaktif salım ihtimalini doğuruyor” diye ekledi.
‘Radyoaktif parçacıklar sınır tanımaz’
Greenpeace’e göre, kontrolsüz bir çöküşü önlemek için iç kabuğun dengesiz unsurlarının sökülmesi hayati önem taşıyor; ancak sahadaki ek çalışmalar, Rusya’nın devam eden saldırıları nedeniyle sekteye uğruyor.
Greenpeace’in uyarılarına ek olarak, santralin direktörü Sergiy Tarakanov da bir füzenin tesisin yakınına düşmesi hâlinde yapının darbe nedeniyle çökme riskiyle karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulundu.
Tarakanov, “Ve 1986’daki kazanın bize gösterdiği üzere... radyoaktif parçacıklar sınır tanımaz” diye ekledi.