İspanyol müfettişler, 2024’te Akdeniz’de batan ve başlangıçta Suriye’ye yönelik bir silah tahliye misyonunun parçası olduğu düşünülen Rus kargo gemisinin, gizlice Kuzey Kore’ye gönderilecek nükleer reaktör parçaları taşıdığını ortaya çıkardı.
Aralık 2024’te makine dairesindeki patlamaların ardından İspanya ile Cezayir arasında Akdeniz’de batan bir Rus kargo gemisinin, muhtemelen Kuzey Kore’ye gönderilmesi planlanan iki denizaltı nükleer reaktörüne ait parçalar taşıdığı ortaya çıktı.
REKLAM
REKLAM
Ursa Major adlı gemi, 23 Aralık’ta 16 mürettebatla birlikte battı. Mürettebattan 14 kişi kurtarılarak İspanya’ya götürüldü. İkinci mühendis Nikitin ve mühendis Yakovlev adlı iki mürettebat ise hâlâ kayıp ve öldükleri tahmin ediliyor.
CNN’in ulaştığı İspanyol soruşturmasının ayrıntılarına göre İspanyol müfettişler, geminin Rusya’nın Kuzey Kore’ye gelişmiş nükleer teknoloji teslim etmesini engellemek amacıyla Batılı bir askeri güç tarafından nadir görülen bir süperkavitasyon torpidosuyla kasıtlı olarak batırılmış olabileceğine inanıyor.
Rusya Dışişleri Bakanlığı başlangıçta geminin "makine dairesindeki patlamanın" ardından battığını açıklamış, ancak patlamanın nedenine ilişkin herhangi bir açıklama yapmamıştı.
Ancak geminin Rus kaptanı daha sonra müfettişlere, gemi manifestosunda "tehlikeli olmayan ticari mal" olarak beyan edilen iki büyük ambar kapağının aslında denizaltılarda kullanılanlara benzer iki nükleer reaktöre ait parçalar olduğunu söyledi.
Soruşturmaya aşina bir kaynağa göre kaptan ayrıca, geminin sonunda reaktörleri teslim etmek üzere Kuzey Kore’nin Rason Limanı’na yönlendirileceğini düşündüğünü açıkladı. Kaptan, güvenliğinden endişe ettiği için kargo hakkında daha fazla konuşmadı.
Daha önce Sparta III olarak bilinen gemi 2009’da inşa edildi. Resmi manifestoya göre gemi, St. Petersburg’dan Vladivostok’a iki büyük vinç, 129 boş konteyner ve ambar kapakları taşıyordu.
Ancak müfettişler, Moskova’nın bu tür bir yükü ülkenin geniş demir yolu ağı yerine neden deniz yoluyla dünyanın etrafından göndermeyi tercih ettiğini sorguladı.
Soruşturma, gemideki vinçlerin Kuzey Kore’ye varışta hassas nükleer kargonun teslimatına yardımcı olmak için bulunduğunu öne sürüyor.
Olaya ilişkin İspanyol soruşturmasının bazı ayrıntıları ilk olarak Aralık 2024’te Murcia merkezli yerel gazete La Verdad tarafından yayımlandı.
Şüpheli koşullar ve Rus müdahalesi
Gemi, Rusya Savunma Bakanlığı’na ait Oboronlogistika şirketi tarafından işletiliyordu. Oboronlogistika, batıştan sadece iki ay önce gemilerinin nükleer malzeme taşıma lisansı aldığını duyurmuştu.
Gemi, sahibinin Kremlin ordusuna yük tedarikindeki rolü nedeniyle Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı geniş çaplı işgalinden bu yana ABD ve İngiltere yaptırımları altındaydı.
Batış, Kuzey Kore lideri Kim Jong-un’un Rusya’nın Ukrayna’yı geniş çaplı işgaline destek için yaklaşık 10 bin asker göndermesinden sadece iki ay sonra yaşandı. Müfettişler, bu takasın Kremlin’i karşılığında Pyongyang’a nükleer teknoloji transfer etmeye yöneltmiş olabileceğini düşünüyor.
Rusya ve Kuzey Kore arasında 2024 sonundan bu yana karşılıklı askeri yardım taahhüdü içeren bir anlaşma da yürürlükte.
Nükleer enerjili denizaltı, Kim’in 2021’de bir siyasi konferansta açıkladığı gelişmiş silahlar listesinde yer alan unsurlardan biriydi. Diğer silahlar arasında katı yakıtlı kıtalararası balistik füzeler, hipersonik silahlar, casus uydular ve çok başlıklı füzeler bulunuyordu.
Kuzey Kore, Aralık 2025’te Kim’in ziyaretine ait fotoğraflar yayımladı. Fotoğraflarda, bir montaj salonunda inşa halinde olan ve büyük ölçüde tamamlanmış gibi görünen, muhtemelen korozyon önleyici boyayla kaplanmış nükleer enerjili denizaltı gövdesi dikkat çekti.
Pyongyang, denizaltıyı nükleer silahlarla donatmayı planladığını belirtti ve aracı "stratejik güdümlü füze denizaltısı" ya da "stratejik nükleer saldırı denizaltısı" olarak tanımladı.
Ağır yaptırımlar altındaki Kuzey Kore’nin nükleer enerjili denizaltılar inşa etmek için gerekli kaynak ve teknolojiye ulaşıp ulaşamayacağına ilişkin sorular sürerken, uzmanlar başlangıçta Pyongyang’ın hizmet dışı bırakılmış bir Rus reaktörü edinmesinden ziyade Moskova’nın uzmanlığıyla kendi reaktörünü tasarlamış olmasının daha olası olduğunu düşünüyordu.
Batıştan sonraki aylarda, yaklaşık 2 bin 500 metre derinlikte bulunan enkaz sahasının çevresinde yoğun askeri hareketlilik tespit edildi.
Olaydan bir hafta sonra Rus casus gemisi Yantar, Ursa Major enkazının üzerinde beş gün boyunca konumlandı. Yantar, daha sonra 2025 başlarında İngiltere suları yakınlarında tespit edilmiş ve İngiliz hükümetinin sert uyarılarına yol açmıştı.
Kamuya açık uçuş verilerine göre ABD’ye ait nükleer iz tespit uçağı, geçen yıl batık geminin üzerinden iki kez geçti.
İspanyol yetkililer, geminin veri kayıt cihazının çıkarılmasının büyük maliyet ve riskler olmadan imkânsız olduğunu belirtti. Uzmanlar ise radyoaktif malzeme söz konusu değilse bunun neden böyle olacağını sorguladı.
Rus iddiaları ve Suriye bağlantısı
Rusya’nın devlet bağlantılı işletmecisi Oboronlogistika, geminin "liman altyapısını ve Kuzey Deniz Rotası’nı geliştirmeye yönelik devlet görevleri kapsamında önemli proje yükü taşıyarak Uzak Doğu’ya yeni bir seyre çıktığını" iddia etti.
Ancak Ukrayna askeri istihbaratı (HUR), daha önce Ursa Major’un aslında Beşar Esad rejiminin düşmesinin ardından Rus askeri teçhizatının Tartus ve Hmeymim’deki üslerden tahliyesine yardımcı olmak üzere Suriye’ye gittiğini bildirmişti.
Ursa Major, yıllarca Rusya’nın 'Suriye Ekspresi' olarak bilinen, Suriye’deki Rus güçlerine askeri teçhizat ve silah taşıyan ikmal rotasının parçası olarak kullanılmıştı.
İngiltere’nin yaptırım listesinde, Oboronlogistika’ya ait gemilerin Suriye’den Karadeniz’e füze taşımak için kullanıldığı belirtiliyor.
İspanyol soruşturması ise geminin Suriye’ye gideceğine dair işaretlerin, seyahatin gerçek amacından dikkatleri uzaklaştırmaya yönelik olması muhtemel bir yanıltma olduğu sonucuna vardı.
Muhalefet milletvekillerinin baskısının ardından İspanyol hükümeti, soruşturmaya ilişkin şubat ayında yalnızca kısa bir açıklama yaptı. Açıklamada, kaptanın denizaltılarda kullanılanlara benzer iki nükleer reaktöre ait parçalar hakkındaki ifadesi doğrulandı.
Güney Kore istihbaratı, Eylül 2025’te Moskova’nın Pyongyang’a halihazırda bir nükleer reaktör teslim ettiğini bildirdi. Birden fazla Güney Koreli hükümet yetkilisi de yerel medyaya, Kremlin’in 2025’in ilk yarısında Kuzey Kore’ye iki ila üç nükleer denizaltı tahrik modülü göndermiş olabileceğinden şüphelenildiğini söyledi.