Sıcaklıkların aşırı artması, güneş enerjisi de dahil bazı yenilenebilir enerji kaynaklarının üretimini aslında azaltabiliyor.
Avrupa sezonun ilk büyük sıcak hava dalgasıyla kavruluyor; Birleşik Krallık ve Fransa'da mayıs ayı sıcaklıkları rekor seviyelere ulaştı.
REKLAM
REKLAM
Güneşli hava, güneş enerjisi üretiminde patlamaya yol açarak, arzın talebi aşması nedeniyle toptan elektrik fiyatlarının sıfırın altına düştüğü Avrupa'nın bazı bölgelerinde negatif elektrik fiyatlarına neden oldu.
Tırmanan enerji maliyetleri karşısında tüketiciler için kulağa hoş bir rahatlama gibi gelse de, giderek sıklaşan bu durum faturalarınızı gerçekte düşürmüyor.
Üstelik, artan sıcaklıklar bazı yenilenebilir enerji türlerinin üretimini de olumsuz etkileyebiliyor.
Sıcak hava dalgası elektrik fiyatlarını eksiye düşürüyor
Bloomberg'in yakın tarihli bir analizine göre, geçen pazar günü (24 Mayıs) Birleşik Krallık'ta öğle saatlerinde elektrik talebinin neredeyse yarısı güneş enerjisinden karşılandı; NESO'nun verilerine (kaynak İngilizce) göre bu, şimdiye kadarki en yüksek oran. O sırada Londra'da sıcaklık bunaltıcı 32,2°C'ye kadar çıktı.
Yenilenebilir üretimdeki artış, Fransa'da saatlik fiyatları 26 Mayıs Salı günü saat 13.00 civarında Epex Spot (kaynak İngilizce)'ta sıfırın altına itti; ülke aynı zamanda “son derece anormal ve güçlü” bir ısı kubbesinin etkisi altındaydı.
Bu, bu yıl ilk kez yaşanmıyor. Analiz şirketi Montel (kaynak İngilizce)'e göre, 2026'nın ilk çeyreğinde İber Yarımadası'nda negatif elektrik fiyatlarının görüldüğü süre yeni bir rekor kırdı.
En büyük darbeyi İspanya aldı: Ocak-Mart döneminde 397 saat boyunca fiyatlar negatif seyretti; bu, 2025'in aynı dönemindeki 48 saate kıyasla önemli bir sıçrama. Portekiz'de ise aynı dönemde eksi fiyatların görüldüğü süre 222 saate ulaştı.
Negatif elektrik fiyatları neden oluşuyor?
Elektrik fiyatları, arzın talebi aştığı durumlarda negatife dönüyor. Avrupa'nın ertesi gün teslimatlı piyasasında enerji üreticileri, ne kadar elektriği hangi fiyattan satacaklarını belirten teklifler sunuyor. Normalde bu fiyatlar pozitif olur.
Ancak elverişli hava koşulları, güneş ve rüzgâr üretimini ciddi biçimde artırabiliyor; yani ihtiyaç duyulandan daha fazla enerji üretilmiş oluyor. Bu durum, insanların normalden daha az enerji tükettiği resmi tatil günlerinde daha sık ortaya çıkabiliyor.
Üreticiler, kapatılmaktan (kısıntıya gitmekten) kaçınmak için işletme ve yeniden başlatma maliyetlerini dikkate alarak birbirlerinin altına fiyat yazabiliyor. Bunun nedeni, ya sübvansiyonlar ya da uzun vadeli sözleşmeler sayesinde fiyatlar eksiye inse bile kazanç sağlamaya devam etmeleri ya da üretimi kısmaları hâlinde daha fazla zarar edecek olmaları.
Örneğin geçen yıl Birleşik Krallık, rüzgâr türbinlerini kısmak ve yerine gaz santrallerini devreye almak için ödeme yaparak dudak uçuklatan 1,47 milyar sterlini (yaklaşık 1,67 milyar avro) heba etti.
Avrupa negatif elektrik fiyatlarını nasıl önleyebilir?
Negatif elektrik fiyatları sorununu çözmek hiç de kolay değil. Avrupa'nın eskimiş enerji şebekesi, yenilenebilir patlamasını kaldıracak şekilde değil, merkezi konumdaki santraller için tasarlandı. Bu da çoğunlukla uzak bölgelerde bulunan rüzgâr ve güneş santrallerinden üretilen elektriğin, konutlar ve ofisler gibi ihtiyaç duyulan noktalara sık sık ulaşamaması anlamına geliyor.
Son beş yılda Avrupa'da şebeke yatırımları yüzde 47 artarak yılda yaklaşık 70 milyar avroya çıksa da, uzmanlar bunun hâlâ ihtiyaç duyulan seviyenin altında kaldığı uyarısını yapıyor.
Enerji düşünce kuruluşu Ember'in yakın tarihli bir raporu, Avrupa'daki “yetersiz şebeke kapasitesi” nedeniyle planlanan 120 GW'tan fazla yenilenebilir kurulumun risk altında olduğu uyarısında bulunuyor. Buna, Avrupa genelinde 1,5 milyondan fazla haneyi etkileyecek 16 GW'lık çatı üstü güneş enerjisi kurulumları da dahil.
Ücretsiz ya da indirimli enerji verilmesi, negatif elektrik fiyatlarıyla mücadelede bir başka yöntem; bu tür teşvikler Birleşik Krallık'ta şimdiden gündemde.
Rüzgâr üretimini kısmak yerine daha ucuz enerji sunulmasını sağlayacak reformlar için uzun süredir kampanya yürüten Octopus Energy'nin CEO'su Greg Jackson, tüketicileri elektrifikasyona yatırım yapmaya ikna etmek için bu tür girişimlerin kalıcı hâle getirilmesi gerektiğini söylüyor.
Batarya depolama, Avrupa'nın eskimiş enerji şebekesini düzeltebilir mi?
Negatif elektrik fiyatlarının temel nedenlerinden biri, fazla elektriğin depolanmasının zor olması. Bu da Avrupa'daki bataryalı enerji depolama sistemlerinin (BESS) güçlendirilmesi çağrılarını beraberinde getiriyor.
AB, geçen yıl 27,1 GWh'lik yeni BESS kapasitesi kurdu; bu, art arda 12'nci rekor büyüme yılına işaret ediyor.
Solar Power Europe'un 2026 tarihli bir raporuna (kaynak İngilizce) göre, AB'nin batarya filosu 2021'den bu yana on kat büyüyerek bugün 77 GWh'yi aşmış olsa da, Avrupa hâlâ “olması gereken yerden çok uzakta”.
2030 hedeflerine ulaşmak için AB'nin bu on katlık büyümeyi bir kez daha tekrarlaması, yani önümüzdeki beş yıl içinde batarya depolama kapasitesini 750 GWh düzeyine çıkarması gerekiyor.
2025'te yeni BESS kapasitesinin yüzde 60'ından fazlasını beş AB piyasası sağladı; yarışta Almanya ve İtalya başı çekti. En hızlı büyüyen pazar ise üçüncü sıraya yükselen Bulgaristan oldu; onu Hollanda ve İspanya izledi.
Sıcak hava dalgası diğer yenilenebilir kaynakları zorluyor
Güneş üretimi rekor kırarken, yükselen sıcaklıklar diğer yenilenebilir enerji türleri içinse engel oluşturabiliyor.
Bu yaz Fransa'daki reaktörleri soğutmak için kullanılan nehirlerde su sıcaklığının artması nedeniyle hidroelektrik ve nükleer santrallerin kullanılabilirliğine ilişkin kaygılar da gündemde.
Isı kubbesi etkisi rüzgâr hızlarını da düşürüyor. Bloomberg analizine göre geçen hafta Almanya, İspanya, İtalya ve Fransa'da normalin altında rüzgâr üretimi öngörülüyordu.
Fransa'da üretim, RTE verilerine (kaynak İngilizce) göre 29 Mayıs'ta saat 13.00 civarında yaklaşık 0,5 gigavata kadar geriledi. Oysa bu yıl şimdiye kadarki ortalama üretim 7,4 gigavat seviyesinde.
Güneş enerjisi bile bu durumdan muaf değil. Şiddetli sıcaklar verimliliği düşürürken elektrik şebekesi üzerindeki yükü artırabiliyor.
“Daha fazla güneş ışığının her zaman daha fazla enerji üretimi anlamına geldiği yönünde yaygın bir yanılgı var” diyor, hava durumu verileri ve iklim oynaklığı eğilimlerini analiz eden [wfy24.com](http://wfy24.com %28kaynak İngilizce%29/) platformunun kurucusu Ioanna Vergini, Euronews Earth'e.
“Fotovoltaik (PV) hücreler yarı iletkendir ve tüm elektronikler gibi, sıcaklık yükseldikçe verim kaybederler.”
25°C'nin üzerindeki her bir derece için güneş panellerinin verimliliği yaklaşık yüzde 0,4 ila 0,5 oranında düşüyor.