Rusya’nın yerli Starlink rakibi yeni bir darbeyle karşılaştı; tüm uydu partisi yörüngeye ulaşamadı. Ancak kısmen çalışan bir sistem bile Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırılarını daha da keskinleştirebilir.
19 Temmuz’da Rassvet programı kapsamında fırlatılan 16 uydudan hiçbiri, Rusya’nın Ukrayna’ya karşı dört yılı aşkın süredir kullandığı insansız hava araçları ve füzeleri yönlendirmek için Starlink’in kendi versiyonunu kurma girişimi olan bu program çerçevesinde, planlanan yörüngeye ulaşamadı; Savaş Araştırmaları Enstitüsü’ne (ISW) göre canlı uydu izleme sitesi N2YO’dan alınan veriler bunu gösteriyor.
REKLAM
REKLAM
Rapora göre uyduların çoğu 300 ila 400 kilometre irtifada bulunuyor; bu, Rassvet uyduları için öngörülen 870 kilometrelik operasyonel irtifanın çok altında.
En az iki uydu ise Dünya atmosferine yeniden giriş yolunda görünüyor.
Daha düşük irtifada seyreden uydular daha güçlü atmosferik sürüklenmeye maruz kalıyor, yakıtlarını daha hızlı tüketiyor ve daha yüksekten uçanlara kıyasla daha kısa bir operasyonel ömre sahip oluyor. Bu da, yörüngeleri stabil hale gelse bile, etkilenen uyduların Rusya’nın planladığı kadar uzun süre hizmette kalmalarının pek mümkün olmadığını gösteriyor.
Uydu interneti, bu savaşta her iki tarafın da nasıl savaştığını belirleyen merkezi bir unsur haline geldi.
Ukrayna’nın Starlink’e erişimi, birliklerinin keşif ve saldırı insansız hava araçları uçurmasına, topçu ateşini koordine etmesine ve Rus saldırılarının kara altyapısını yok ettiği bölgelerde bile bağlantıda kalmasına olanak tanıdı.
Söz konusu dengeler soyut değil. Rusya’nın Şubat 2022’de başlayan geniş çaplı işgalinden bu yana, Birleşmiş Milletler Ukrayna İnsan Hakları İzleme Misyonu (HRMMU), Temmuz ayı sonu itibarıyla en az 16.874 sivilin öldürüldüğünü, 51.173 kişinin ise yaralandığını doğruladı.
HRMMU, 13 Ağustos’ta yayımladığı bir raporda, Mart 2022’den bu yana Ukraynalı siviller için en ölümcül ayın, en az 437 kişinin öldüğü ve 2.610 kişinin yaralandığı Temmuz 2026 olduğunu belirtti; bunun nedeni olarak hava bombardımanında ve planör bombası saldırılarında keskin artış ile cephe hattından uzak şehirleri hedef alan uzun menzilli füze ve insansız hava aracı saldırılarının sürmesini gösterdi.
Misyonun aylık raporları ayrıca Nisan ve Mayıs aylarında cephe hattı yakınında kısa menzilli insansız hava araçlarının neden olduğu can kayıpları açısından ardışık rekorlar kaydetti.
Çalışır durumdaki bir Rassvet uydu takımyıldızı, Rusya’nın daha uzun menzillerde ve daha yüksek isabet oranıyla saldırı yönlendirme kapasitesini artıracaktı; programın peş peşe gelen başarısızlıklarının teknik ayrıntıların ötesinde önem taşımalarının nedeni de bu.
Sorunlu fırlatma sicili
Rapora göre, 24 Mart’ta fırlatılan 16 Rassvet uydusundan 12’si hedeflenen 550 kilometrelik irtifaya ulaştı ve hâlâ bu seviyede bulunuyor.
Bu uydular, Rus güçlerine Ukrayna üzerinde günde iki kez, toplamda 90 dakikaya kadar süren yer istasyonlarıyla bağlantı imkânı sağlıyor.
Moskova, Starlink erişiminin kaybını telafi etmek için programı aceleyle yürütüyor gibi görünüyor. Ukrayna Savunma Bakanlığı, Şubat başında yaptığı açıklamada, Rus güçlerince yasadışı şekilde kullanılan Starlink terminallerinin, Kiev yönetimi ile SpaceX’in ağı yalnızca doğrulanmış terminallere açan bir “beyaz liste” sistemine geçmesinin ardından devre dışı bırakıldığını duyurdu.
ISW raporunda, “Rusya bu hızda bir uydu takımyıldızı konuşlandırmasını hızlandırmaya hazırlıksız yakalanmış olabilir ve muhtemelen ilave gecikmelerle karşılaşacaktır” denildi.
Ancak tehdit ortadan kalkmış değil. ISW, mevcut uyduların, bağlantının çalıştığı zaman aralıklarında “Rus güçlerinin uzaktan kumandalı insansız sistemler kullanarak Ukrayna’ya karşı daha isabetli saldırılar düzenlemesine olanak tanıyabileceği” uyarısında bulundu; bu da Rusya’nın zarar vermeye devam etmek için bütünüyle işleyen bir takımyıldıza değil, kısmen çalışan bir sisteme bile ihtiyaç duyduğunu hatırlatıyor.
Ölçek beklentisinin çok gerisinde
Uyduları geliştiren Rus uzay-havacılık şirketi Bureau 1440, yüzlerce yeni uyduyu konuşlandırmak için “düzinelerce” ek fırlatma planladığını bildirdi.
O dönem Ukrayna savunma bakanının danışmanı olan Serhii Beskrestnov, 31 Mayıs’ta yaptığı açıklamada Rusya’nın kesintisiz ve istikrarlı bağlantı sağlayabilmek için yörüngede en az 200 ila 250 uyduya ihtiyaç duyacağını, Moskova’nın ise kısa vadede bu hedefe ulaşmasının pek olası olmadığını söylemişti.
Raporda, Rusya’daki darboğazın, “pahalı ve kıt bir varlık” olarak nitelenen Soyuz-2.1b fırlatma aracına bağımlılıktan kaynaklandığı belirtildi.
Ülke, 2022’den bu yana tüm uzay ve ticari görevlerde yalnızca altı ila sekiz Soyuz-2.1b fırlatması gerçekleştirdi. ISW’ye göre bu tempo, her fırlatmanın başarılı olması ve hiçbir roketin başka amaçlara yönlendirilmemesi halinde bile “dört yılda en fazla 128 Rassvet uydusunun” yörüngeye yerleştirilmesine izin veriyor.
Şu ana kadar fırlatılan Rassvet uydularının yalnızca yüzde 37,5’i sürdürülebilir bir operasyonel irtifaya ulaşabildi.
Ukrayna tedarik zincirini hedef alıyor
Ukrayna güçleri, Rusya’nın Ukrayna’ya ölümcül saldırılar düzenleme kapasitesini genişletecek bu sistemi yavaşlatmak amacıyla, programın arkasındaki altyapıyı da hedef almaya başladı.
Ukrayna birlikleri, Soyuz tipi fırlatma araçları üreten Progress Uzay Roket Merkezi’ni 14-15 Ağustos gecesi vurdu.
23 Ağustos’ta Plesetsk Uzay Üssü’ne yönelik bir başka saldırı girişimi yaşandı; bu, Rusya’nın, ülkenin GPS alternatifi olan sistemin bir parçası kabul edilen GLONASS-K1 uydusunu taşıdığı bildirilen bir Soyuz-2.1b roketini fırlatmasından iki gün önce gerçekleşti.
Her iki Rassvet partisinin fırlatması da Plesetsk’ten yapılmıştı ve raporda, Ukrayna saldırılarının “yalnızca Rusya’nın sınırlı fırlatma aracı stoğunu ve üretimini değil, uyduları yörüngeye yerleştirmek için gereken az sayıdaki fırlatma altyapısını da tehdit ettiği” sonucuna varıldı; bu altyapı başarıyla çalıştığı takdirde Rusya’nın Ukrayna’daki savaşını çok daha ölümcül hale getirecek.