Önümüzdeki ay Antalya’da yapılacak BM İklim Zirvesi'ne; enerji krizi, aşırı sıcaklar ve Nepal’deki yıkıcı sel felaketinin damga vurması bekleniyor.
Türkiye gelecek ay dünyanın en büyük iklim zirvesine ev sahipliği yapmaya hazırlanırken, küresel iklim gündeminin odağı Antalya'ya çevrildi.
REKLAM
REKLAM
COP31, 9 Kasım'da sahil kenti Antalya'da başlayacak. Zirve, 197 ülkeyi rekor düzeydeki küresel sıcaklıklar, artan iklim tahribatı ve gezegeni ısıtan fosil yakıtlardan uzaklaşma yönündeki baskıya çözüm aramak üzere bir araya getirecek.
Zirvenin ev sahibi Türkiye olsa da, dünya çapındaki bu önemli iklim buluşmasındaki müzakerelere Avustralya başkanlık edecek. Bu, zirveye ev sahipliği yapmak için iki ülkenin de aday olmasının ardından varılan ve benzeri görülmemiş bir düzenleme.
Bu yılki resmi BM iklim görüşmelerinde büyük ölçekli müzakere başlıklarının sayısı sınırlı olacak. Bunun yerine zirvede, ülkelerin gönüllü iklim taahhütlerine odaklanılması bekleniyor.
Ev sahibi Türkiye ise elektrifikasyonu, emisyonları ve fosil yakıtlara bağımlılığı azaltmanın yollarından biri olarak öne çıkarmayı planlıyor.
Ancak eleştirmenler, elektrifikasyonun karbon emisyonlarını azaltmada etkili olabilmesi için temiz enerji dönüşümüyle eş zamanlı ilerlemesi gerektiği uyarısında bulunuyor.
İklim felaketleriyle dolu yıkıcı bir yıl ve küresel enerji piyasalarındaki çalkantılar, müzakere salonlarının içinde ve dışında tartışmaları nasıl şekillendirecek?
Fosil yakıtların aşamalı olarak bırakılması COP31'de masada olacak mı?
Fosil yakıtların aşamalı olarak bırakılması için somut hedefler ya da yol haritaları belirlenmesine yönelik küresel uzlaşma çabaları akamete uğradı ve bu kronikleşmiş, tartışmalı konu COP31 müzakerelerinin resmi gündem maddeleri arasında yer almıyor.
Uzlaşmanın yokluğunda, Brezilya'nın, geçen yılki COP'ta süreç üzerinde anlaşmaya varılamamasının ardından, kömür, petrol ve gazdan çıkışı yönlendirmeyi amaçlayan gönüllü bir "yol haritası" açıklaması bekleniyor.
Ancak fosil yakıt çıkmazına dair hayal kırıklığı Antalya'da yeniden alevlenebilir. Bu yıl fosil yakıtlar konusunda daha hızlı hareket edilmesini isteyen yaklaşık 60 ülke, Birleşmiş Milletler sürecinin dışında kendi alternatif konferanslarını düzenledi.
Bu ülkelerin COP31'e nasıl dahil edileceği belirsizliğini koruyor; ancak Türkiye ve Avustralya, COP31'de öngörülebilir bir süreç ve son dakika sürprizleri olmayacağı taahhüdünde bulunuyor.
Elektrifikasyona odaklanmak neden sorunlu olabilir?
Türkiye ve Avustralya, odağın bunun yerine elektrifikasyona kaymasını istiyor; yani dizel otomobiller ve gazla ısınma gibi doğrudan fosil yakıt yakan teknolojilerin elektrikli alternatiflerle değiştirilmesi hedefleniyor.
Antalya'daki vitrin girişimleri, ülkeleri son enerji tüketimi içinde elektriğin payını bugün yaklaşık yüzde 20 düzeyinden 2035'e kadar yüzde 35'e çıkarmayı öngören gönüllü bir hedefe bağlanmaya teşvik ediyor.
Ev sahibi ülkeler, elektrifikasyonun artırılmasının ısı tutan emisyonları düşürebileceğini ve maliyetli fosil yakıt ithalatına bağımlılığı azaltabileceğini savunuyor; bu, Orta Doğu'daki savaşın küresel enerji şokunu tetiklemesinin ardından birçok ülke için büyük bir endişe kaynağına dönüştü.
Ancak dünyanın elektriğinin yaklaşık üçte biri hâlâ kömürden üretiliyor ve elektrifikasyon hedefi ek elektriğin nasıl üretileceğini açık biçimde tanımlamıyor; bu da girişimin güvenilirliğine ilişkin soru işaretleri doğuruyor.
COP31 çerçevesinde hangi gönüllü iklim taahhütleri bekleniyor?
Elektrifikasyon hedefi merkezde yer alırken, Türkiye yapay zeka, metan ve atıkların azaltılması ile iklime dirençli şehirler gibi başlıklarda bir dizi gönüllü girişime de öncülük ediyor.
Bu bağlayıcı olmayan taahhütler, kararların oybirliğiyle alındığı ve ülkelerin metnin her satırı üzerinde uzlaşmak zorunda olduğu resmi COP görüşmelerine paralel yürüyecek ayrı bir "eylem gündeminde" toplanacak.
Bu yıl zorlu müzakerelerin gündeminde manşetlik başlıkların sayısı az; toplantılar daha çok önceki konferanslardan devreden teknik konulara odaklanacak.
Nepal sel felaketinin ardından iklim finansmanı
COP'larda düzenli olarak tartışma yaratan bir başka konu olan zengin ülkelerin sağladığı mali destek miktarı, özellikle iklim değişikliğiyle bağlantılı Nepal'deki yıkıcı sel felaketinin ardından Antalya'da yeniden mercek altına alınacak.
Katmandu'nun yardım çağrısı, tarihsel olarak en fazla kirletici olan ülkelerin, yoksul devletlerin yenilenebilir enerjiye geçmesine, iklim etkilerine uyum sağlamasına ve felaketlerden toparlanmasına daha fazla kaynak ayırması yönündeki eski talepleri yeniden gündeme taşıdı.
Türkiye, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasında köprü rolü üstlendiğini vurguluyor; göreve hazırlanan COP31 Başkanı Murat Kurum, iklim finansmanındaki "uçurumu" kapatmanın Antalya'daki öncelikleri arasında olacağını söyledi.
COP'un "küresel durum değerlendirmesine" 2028'de kim ev sahipliği yapacak?
Ülkeler, 2028'de düzenlenecek COP33'te iklim eylemindeki ilerlemeyi ölçen bir küresel durum değerlendirmesi yapacak. Beş yılda bir gerçekleştirilen bu süreç, dünyanın Paris Anlaşması hedeflerini yerine getirmede nerede yetersiz kaldığını ortaya koyuyor.
Ancak Hindistan adaylıktan çekildiği için bu kritik COP'un henüz bir ev sahibi yok.
Konuya yakın kaynaklara göre Çin, iklim değişikliğinde küresel liderlik iddiasını, özellikle de Amerika Birleşik Devletleri'nin yokluğunda, güçlendirmeyi hedefleyerek adaylık üzerinde düşünüyor.
Ev sahibiyle ilgili kararın bu yıl alınması gerekmiyor ancak siyasi açıdan gerilimli bir Pekin COP'u ihtimali, Antalya'daki sıcak tartışma konularından biri olmaya aday.