İsviçre'de gürültülü havai fişeklerin yasaklanması için referanduma gidilecek

İsviçre'de gürültülü havai fişeklerin yasaklanmasını öngören halk girişimi, 29 Kasım'da referandumda oylanacak. Hayvan hakları ve çevre kuruluşlarının desteklediği öneriye ilişkin ilk kamuoyu araştırmasında, katılımcıların yüzde 69'u yasağa destek verdi.

REKLAM

REKLAM

İsviçre Hayvanları Koruma Derneği (Schweizer Tierschutz STS), girişimi destekleyen kuruluşlar arasında yer alıyor. Dernek, havai fişeklerin evcil hayvanlar, yaban hayatı ve çiftlik hayvanları için bir kutlama değil, yoğun bir stres kaynağı olduğunu belirtiyor.

Öneri, havai fişeklerin neden olduğu gürültü ve hava kirliliğinin yanı sıra çevreye atılan çöplerin, kazaların ve yangınların insanlar ile doğal yaşam üzerindeki etkilerine karşı daha güçlü koruma sağlanmasını da amaçlıyor.

İsviçre Yayın Kurumu'nun (SBC) 23 Ekim Cuma günü yayımladığı ilk kamuoyu araştırmasına göre, seçmenlerin yüzde 69'u yasağı destekliyor.

Öneri en yüksek desteği sol görüşlü seçmenlerden alırken, siyasi yelpazenin farklı kesimlerinde de çoğunluğun desteğini kazandı. Kadın seçmenler arasında destek oranının özellikle yüksek olduğu belirtildi.

İsviçre'de vatandaşların doğrudan siyasi karar alma süreçlerine katılmasını sağlayan halk girişimleri yaygın olarak kullanılıyor. Herhangi bir vatandaş veya grup, seçmenlerden 100 bin geçerli imza toplayarak bir öneriyi referanduma taşıyabiliyor.

Eylül ayında reddedilen tarafsızlık girişimi ile henüz oylanmamış nükleer silahsızlanma girişimi, ülkede gündeme gelen diğer örnekler arasında bulunuyor.

İsviçre'de havai fişeklerin tamamı yasaklanacak mı?

Öneri, havai fişeklerin tamamının yasaklanmasını öngörmüyor. Amaç, özellikle yüksek ses çıkaran ve çevreyi rahatsız eden piroteknik ürünlerin özel kullanımını önemli ölçüde kısıtlamak ve bu ürünlerin satışını yasaklamak.

Maytaplar ve çeşme biçiminde kıvılcım çıkaran, daha sessiz havai fişekler gibi alternatiflerin kullanımına ise izin verilmeye devam edilecek.

Düzenleme ayrıca kantonlara, bölgesel öneme sahip etkinlikler için istisna tanıma yetkisi verecek. İsviçre Ulusal Günü olan 1 Ağustos ile yılbaşı kutlamaları bu kapsamda değerlendirilebilecek. Ancak bu etkinliklerde de daha sessiz alternatiflerin tercih edilmesi hedefleniyor.

Mevcut uygulamada İsviçre'nin kantonları ve belediyeleri, kendi bölgelerinde havai fişeklerin satışını ve kullanımını kısıtlayabiliyor veya tamamen yasaklayabiliyor. Havai fişek kullanımına ilişkin yaş sınırları ve izin şartları da bulunuyor.

İsviçre Hayvanları Koruma Derneği STS'ye göre, “Havai fişeklerin kısıtlanması” başlıklı halk girişimi, ülkenin tamamında geçerli olacak ortak ve açık bir kural oluşturmayı amaçlıyor.

Ancak sektör temsilcisi İsviçre Havai Fişek Koordinasyon Ofisi (SFK), teklifin “İsviçre geleneği için bir tehdit” olduğunu savunurken, bazı siyasetçiler bunun vatandaşların kişisel özgürlüklerini kısıtlayacağını ve düzenlemenin kantonlara bırakılması gerektiğini öne sürüyor.

İsviçre Halk Partisi, Merkez Parti ve İsviçre Ticaret Birliği, işletme sahipleri üzerindeki etkileri ve bir 'yasak kültürü' yaratma potansiyeli konusunda uyararak tedbire karşı kampanya başlattı.

İlk olarak 2023'te sunulan teklif, 137 binden fazla imza topladı. Yaz aylarında karşı teklifin başarısız olması, konunun şimdi halk oylamasına götürüleceği anlamına geliyor.

Teklif kabul edilirse, bu yaz daha kapsamlı bir havai fişek yasağının yürürlüğe girdiği, başta güvenlik olmak üzere hayvan ve çevre refahı gerekçeleriyle adım atan Hollandayı örnek almış olacak. Avrupa'daki diğer ülkelerin de kendi kural ve kısıtlamaları bulunuyor; örneğin Belçika'da büyük ve güçlü havai fişeklerin kullanımına yalnızca profesyonellerin izin veriliyor.

Havai fişekler çevreyi nasıl etkiliyor?

Havai fişekler patladığında, barut ve içerdikleri renk verici bileşiklerden gelen toksik metaller bakımından zengin, çok küçük toz parçacıkları açığa çıkar.

İsviçre Federal Polis Dairesi'ne göre, her yıl İsviçre'de bin ila 2 bin ton havai fişek kullanılıyor. Bunun dörtte üçü ambalajdan oluşuyor ve yılda 200 ile 400 ton arasında partikül madde ortaya çıkıyor.

Çevre Federal Dairesi'ne (FOEN) göre bu, ülkenin yıllık partikül madde emisyonlarının yüzde 2 ila 3'üne karşılık geliyor.

Bu ince parçacıklar, hava, su ve toprak kirliliğine katkı sağlamanın yanı sıra solunduğunda özellikle hassas gruplar ve kronik rahatsızlığı olan kişiler için sağlık açısından zararlı etkilere yol açabiliyor.

Olumsuz hava koşulları zararı daha da artırabiliyor. Örneğin sis, parçacıkları havada daha uzun süre tutabiliyor, sıcak ve kuru hava ise orman yangını riskini yükseltebiliyor.

FOEN, kullanılan havai fişeklerin sorumlu biçimde bertaraf edilmesi çağrısında bulunuyor; soğuduktan sonra evsel atıklarla birlikte atılabiliyor, ambalajların ise her zamanki gibi geri dönüşüme gönderilmesi gerekiyor.

Havai fişekler 'korku, paniğe' yol açıyor

Hayvan hakları örgütleri, havai fişek yasağını yüksek sesle savunuyor.

STS, “Ani gürültü, [hayvanlarda] korku, panik ve yön kaybını tetikliyor,” diyor. “Sonuçları kaçma davranışından akut strese, yaralanmalardan hatta ölüme kadar uzanabiliyor. Hayvanları gereksiz gürültüden korumak bu nedenle hayvan refahının temel önceliklerinden biri.”

Girişim için hazırlanan kampanya videosunda konuşan İsviçreli veteriner Maruschka Blaser, hayvanların tiz sesleri ve yüksek patlama seslerini insanlardan çok daha keskin duyduğunu söylüyor. Atları örnek vererek, “Havai fişekler yüzünden kontrolsüzce koşmaya başladıklarında işler çok hızlı biçimde tehlikeli hale gelebiliyor,” diyor. bu durum hem kalabalıklar içindeki insanlar hem de tarlalardaki diğer hayvanlar için risk oluşturuyor.

Blaser, “Kediler ve köpekler gibi evcil hayvanlar söz konusu olduğunda, havai fişek gösterilerinden günler önce sakinleşmeleri için bazen ilaç verilmesi gerekiyor,” diyor. “Evcil hayvanlarıyla birlikte geceyi sığınakta geçiren aileler tanıyorum, ama bu da bir türlü kalıcı çözüm olmuyor,” diye ekliyor.

Schweizer Tierschutz STS'nin (İsviçre Hayvan Koruma SAP) Bern şubesi başkanı Casimir von Arx, kampanya videosunda “İsviçre'de milyonlarca evcil hayvan yaşıyor. Havai fişekler, pek çoğu için stres ya da paniği tetikliyor,” diyor. “Onları ancak toplum olarak birbirimize daha fazla saygı ve düşünce gösterirsek koruyabiliriz.”