Harvard araştırması, COP31 müzakerecileri veri merkezlerinde daha temiz enerji kullanımını zorlamaya devam ederken, yalnızca taahhütlerin yeterli olmayabileceğini ortaya koydu.
Yıllardır, aktivistler ve uzmanlar veri merkezlerinin çevresel etkisi konusunda uyarıda bulunuyor. Şimdi Harvard Üniversitesi'nden gelen bir çalışma, bunların karbon ayak izine çarpıcı bir rakam koydu.
Ivy League üniversitesindeki araştırmacılara (kaynak İngilizce) göre, ABD'deki en büyük 403 veri merkezinin bir yıl boyunca tükettiği elektrik, nüfusu sadece altı milyon olan Danimarka kadar CO2 üretti.
Yapay zekanın yükselişinden bu yana hiperbüyük veri merkezlerinin elektrik tüketimi ve emisyonlarını tahmin eden ilk çalışmalardan birinde, araştırmacılar bu merkezlerin elektrik tüketiminin Mayıs 2024 ile Nisan 2025 arasında 25,7 milyon ton CO2 ürettiğini tahmin etti.
Bu, 2018 verilerine dayalı önceki bir tahmine göre yaklaşık iki ila üç kat daha yüksek. Gücün yarısından fazlası da gezegeni ısıtan fosil yakıtlardan, ağırlıklı olarak doğal gaz ve kömürden sağlandı.
Harvard Üniversitesi'nde biyostatistik profesörü olan Francesca Dominici, "CO2 emisyonlarını kontrol etme hedefine doğru geri gidiyoruz," dedi ve sözlerini AP haber ajansına aktardı.
Çalışma, COP31 müzakerecilerinin veri merkezi işletmecilerini daha temiz enerji kullanmaya ve çevresel etkilerini açıklamaya çağıran gönüllü bir taahhüt başlatmasıyla aynı zamana denk geliyor.
Bu arada Avrupa da kendi veri merkezi patlamasına hazırlanıyor.
Avrupa'da veri merkezi patlaması başladı
Önümüzdeki yedi yıl içinde AB, küresel yapay zeka yarışında rekabet edebilmek için veri merkezi kapasitesini üç katına çıkarmak istiyor. İnşaat patlaması şimdiden başladı. Gayrimenkul danışmanlık şirketi CBRE, yalnızca 2026'da Avrupa kapasitesinin yüzde 20 artmasını bekliyor.
Londra, Frankfurt ve Paris gibi şehirler şimdiden büyük merkezlere dönüşürken, elektrik sıkıntısı Amsterdam ve Dublin'in de aralarında olduğu bazı şehirleri bazı yeni projeleri durdurmaya (kaynak İngilizce) zorladı ve yatırımcıları boşluğu doldurmak için başka yerlere bakmaya yöneltti.
Finlandiya'da son yıllarda ülke genelinde 145 veri merkezi projesi duyuruldu. Bunların 60'ı yalnızca bu yıl açıklandı. İspanya'da da 50'den fazla proje hazırlık aşamasında, bunlardan 17'sinin inşaatı şimdiden başladı.
İtalya da geliştiricileri kendine çekiyor. Puglia'da yerel yetkililer, olası veri merkezleri için elektrik şebekesine bağlantı sağlanmasına yönelik 29 başvuru aldı. CBRE'ye göre Milano'nun, 2028'e kadar Avrupa'nın beşinci büyük veri merkezi pazarı olarak Dublin'i geride bırakması bekleniyor.
Veri merkezi inşaatlarının bir bedeli var
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), veri merkezlerinin 2030'a kadar AB'deki ek elektrik talebinin yüzde 10'unu oluşturacağını tahmin ediyor. Bu durum, bölgenin eskimiş elektrik şebekeleri üzerinde baskı yaratacak.
Bölgede yaşayanlar, su tüketimi, gürültü kirliliği ve veri merkezlerine ayrılan arazi miktarı başta olmak üzere birçok konuda ciddi endişeler dile getiriyor.
Temmuz ayında İngiltere hükümeti, Londra'nın doğusundaki eski Truman Brewery'nin mağazalar, ofisler, konutlar ve bir veri merkezi içeren karma kullanımlı bir projeye dönüştürülmesini öngören 585 milyon euroluk bir planı onaylamak için yerel belediyenin kararını geçersiz kıldı. (kaynak İngilizce)
Kampanyacılar (kaynak İngilizce) protesto için sokaklara çıktı ve yalnızca veri merkezinin 15 bin konut kadar elektrik tüketebileceğini söyledi. Ancak proje sadece 44 yeni konut yaratacak ve bunlardan yalnızca altısı sosyal konut olacak.
Ekim ayında yaklaşık 40 yerel komiteyi temsil eden 1.000'den fazla kişi, İtalya'nın veri merkezi genişlemesini protesto etmek ve yeni projelerin durdurulmasını talep etmek için Milano'da bir araya geldi.
Bundan henüz bir ay bile geçmeden, aktivistler Amsterdam'da Microsoft'a ait bir şantiye alanına girerek vinçe tırmandı, işaret fişekleri yaktı ve polisle çatıştı.
Kasım ayında ise çevre, dijital haklar ve topluluk alanında faaliyet gösteren 100'den fazla gruptan oluşan Stop Dirty Data Centres (kaynak İngilizce) koalisyonu, hükümetler veri merkezlerinin fatura, konut ve kaynaklar üzerindeki etkisini ele alana kadar yeni veri merkezlerinin durdurulmasını talep etmek için 15 ülkede gösteriler düzenledi.
Avrupa çevresel etkiyi nasıl azaltmayı planlıyor
Harvard'daki araştırmacılar, bir veri merkezinin çevresel ayak izinin büyük ölçüde nerede inşa edildiğine bağlı olduğunu tespit etti. Örneğin aynı miktardaki elektrik, enerjinin büyük ölçüde kömürden sağlandığı Wyoming eyaletinde, enerji karışımında hidroelektriğin önemli bir paya sahip olduğu Oregon'a kıyasla iki kattan fazla karbon üretti.
Araştırmacılar ayrıca işletmecilerin elektrik tüketimlerini nadiren açıkladığını, bunun da emisyonlarının tek tek hesaplanmasını zorlaştırdığını belirledi.
AB, benzer engellerden kaçınmayı umuyor.
Enerji Verimliliği Direktifi (kaynak İngilizce) kapsamında, en az 500 kilovatlık işlem gücü kullanan veri merkezlerinin enerji ve su tüketimlerini bildirmeleri gerekiyor.
Eylül ayında Avrupa Komisyonu, enerji ve su verimliliği için, ev aletlerinin etiketlenmesinde kullanılanlara benzer A'dan G'ye derecelendirmeler önerdi.
Bazı işletmeciler de etkilerini azaltmanın yollarını bulduklarını iddia ediyor.
Örneğin Portekiz'de Start Campus, soğutma için deniz suyu kullanan 1,2 gigavatlık bir veri merkezi kompleksini Sines (kaynak İngilizce) kentinde geliştiriyor. Ve Helsinki (kaynak İngilizce) kentinde, kentin belediye enerji şirketi, yeni bir veri merkezinden geri kazanılacak fazla ısıyla tam faaliyete geçtiğinde her yıl yaklaşık 70 bin daireyi ısıtmayı planlıyor.