Olağan dışı derecede erken gerçekleşen ani stratosferik ısınma olayı kutup girdabını tersine çevirdi ve analistleri enerji fiyatlarının yükselmesi konusunda endişelendirdi.
Avrupalılar, kutup girdabını tersine çeviren olağandışı derecede erken ani stratosferik ısınmanın (SSW) ardından, bu yıl özellikle soğuk geçebilecek bir kış olasılığına hazırlanıyor.
Kutup girdabı, donmuş kutup havasını Dünya yüzeyinin yaklaşık 30 kilometre üzerinde, Kuzey Kutbu çevresinde hapseden batı rüzgarlarından oluşan bir halkadır.
Bazen büyük atmosferik dalgalar bu dolaşımı bozabiliyor, rüzgarların belirgin biçimde zayıflamasına ya da yön değiştirmesine yol açabiliyor. Bu durum stratosferdeki sıcaklıkların hızla yükselmesine neden olabiliyor.
Stratosferin yüksek katmanlarındaki soğuk hava dağıldıkça, bu hava stratosferden troposfere, yani yerden ortalama 8 ila 15 kilometre yüksekliğe kadar uzanan katmana doğru inerken jet akımının şeklini de etkileyebiliyor.
Avrupa'nın azalan gaz kaynakları
Piyasa istihbarat sağlayıcısı Montel (kaynak İngilizce)'e göre tahminciler, bunun önümüzdeki ay kıtada daha soğuk sıcaklıkların, daha fazla fırtınanın, rüzgarın ve ısınma talebinin olasılığını "artırdığını" uyarıyor.
Ancak analistler, bunun kış boyunca kalıcı bir etki yaratması için "tekrar eden bir olay" olması gerektiğini, zira tekil SSW olaylarının "doğası gereği kısa vadeli" olduğunu söylüyor.
Şiddetli bir soğuk hava dalgası, bu yıl için rekor düzeyde düşük seviyelere inen stokların ardından, AB'nin bu kış gaz tüketimini yüzde yedi azaltmak zorunda kalabileceği yönündeki uyarıların ardından, gaz tedariki üzerindeki baskıyı daha da artırabilir.
Gaz rezervlerindeki azalma, büyük ölçüde İran'a yönelik savaş ve bunu izleyen, dünyanın en büyük fosil yakıt sevkiyat güzergahlarından biri olan Hürmüz Boğazı ablukasından kaynaklanıyor. Bunun, Ocak 2027'den itibaren Rusya'dan sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ithalatına getirilecek tam yasak öncesinde daha da kötüleşmesi bekleniyor.
Brainchild Commodity Intelligence şirketinde enerji tahmincisi Klaas Dozeman, olağandışı derecede erken SSW'nin "insanları biraz tedirgin edebileceğini" söyledi. Dozeman, "çoğu meteoroloğun önümüzdeki haftalarda etkilerin ne olacağı konusunda hâlâ şaşkın" olduğunu da sözlerine ekledi.
Isı pompaları bu kış hane halkını hızla yükselen enerji faturalarından kurtarabilir mi?
Yeşil teknoloji, devam eden fosil yakıt krizinin etkilerini Avrupa için hafifletiyor, daha fazla haneye enerji güvenliği ve daha düşük faturalar sağlıyor.
Örneğin güneş enerjisi, 28 Şubat'ta başlayan ABD öncülüğündeki İran'a yönelik savaşın başından bu yana ithal edilmeyen gaz sayesinde AB'ye 44,6 milyar euro tasarruf sağladı.
Ancak günler kısalıp karardıkça, hızla yükselen enerji fiyatlarına esas rahatlamayı sağlayacak olan isı pompaları olacak.
Hava, su ya da topraktan enerji yakalayıp bunu sıcak ya da soğuk havaya dönüştürerek çalışan isı pompaları, tükettikleri her bir kilovat saat (kWh) elektrik karşılığında genellikle üç ila dört kWh ısı sağlıyor.
Kurulan her bir konut tipi isı pompası, çalışması için gereken az miktardaki elektriğin yenilenebilir kaynaklardan geldiği varsayıldığında, yılda ortalama yaklaşık 1.100 m3 gazın ve 2 ton CO2'nin yerini alıyor.
Avrupa'nın ısı pompaları, Haziran ayında yayımlanan Avrupa Isı Pompası Birliği'nin (EHPA) analizine göre, 200'den fazla LNG tankerinin taşıdığı kadar ısı sağlıyor.*
Bu miktar, 2025'te Orta Doğu'dan AB'ye gelen LNG'nin iki katı ve AB'nin toplam yıllık LNG ithalatının yaklaşık yüzde 7'sine karşılık geliyor, geçen yıl ithalat maliyetlerinde 9,7 milyar euro tasarruf sağlandı.
EHPA Genel Direktörü Paul Kenny, "Her kurulan isı pompası Avrupa enerji güvenliğinin kapısındaki bir başka sürgüdür," dedi.
Kenny, "LNG en pahalı enerji kaynağı ve güvenilmez tedarikçilerden geliyor, isı pompaları ise buna duyduğumuz ihtiyacı büyük ölçüde azaltabilir," diye ekledi.
Soğuk ülkelerde isı pompalarının işe yaramadığına dair, Euronews Earth'ün burada çürüttüğü efsanelere rağmen, yeni araştırmalar, etkin biçimde kullanıldığında hava kaynaklı isı pompalarının tipik bir kış gününde evleri günde yalnızca 1,84 sterline (yaklaşık 2,20 euro) kadar düşük bir maliyetle ısıtmaya yardımcı olabileceğini ortaya koydu.
Isı pompaları gaz kazanlarından daha verimli
İngiliz emlak geliştiricisi Barratt Redrow tarafından yapılan çalışma, ısı pompalarının ani ısı artışlarına dayanmak yerine daha sabit bir sıcaklık korudukları için geleneksel gaz kazanlarından daha verimli olabileceğini ortaya koydu.
Montel Direktörü Jean-Paul Harreman, Euronews Earth'e yaptığı açıklamada "Isı pompaları soğukta da çalışacak ama çok daha fazla enerji tüketecek," dedi.
Harreman, "Isı pompalarının verimi gaz kazanlarından daha iyi, ancak elektrik fiyatları gerçekten çok yükselirse en soğuk dönemlerde maliyetler yine yüksek olabilir. Bununla birlikte bu, genellikle kışın yalnızca bir bölümüdür, bu yüzden fiyatlardaki bir sıçrama yıllık toplam maliyetle karıştırılmamalı," diye konuştu.
Isı pompası satışları geçen yıl yüzde 13 arttı ve 21 Avrupa ülkesinde 2,9 milyona ulaştı. Böylece toplam stok 29,3 milyona çıktı.
Isı pompalarının AB'nin azalan gaz tedarikine yardımcı olup olamayacağı sorulduğunda Harreman, "Biraz, evet. Birçok ülkede ısınmanın elektrifikasyonunun gerçekleştiğini görüyoruz, ancak talep üzerindeki genel etki o kadar büyük değil," dedi.
Harreman, "Sanayi talebindeki yıkım daha büyük bir rol oynuyor," diye ekledi.
Sanayi talebi yıkımı, uzun süreli yüksek fiyatlar ya da arz kısıtları nedeniyle sanayide enerji tüketiminin kalıcı veya uzun süreli düşüşünü ifade ediyor.
*EHPA'nın verileri 21 AB üyesi devlete dayanıyor. Tam analizi buradan (kaynak İngilizce) okuyabilirsiniz.