Paris'te çocukluğundan hatırladığı beyaz yumurtaları bulamamasıyla başlayan sanatsal arayış, hafıza, gerçeklik ve dönüşüm üzerine çok disiplinli bir projeye dönüştü. Kandak, resim ve heykellerinde kişisel belleği evrensel formlarla buluşturuyor.
Sanatçı Seylan Kandak'ın “Oval Serisi”, Paris'te sanat eğitimi aldığı dönemde çocukluğundan hatırladığı beyaz yumurtaları aramasıyla başladı. Hafıza, gerçeklik ve kurgu arasındaki ilişkiyi araştıran kişisel bir deneyimden doğan proje, zaman içinde yumurta formunun çağrıştırdığı hücre, kabuk, tohum ve koza gibi doğal biçimler üzerinden daha evrensel meselelere uzandı. Kandak, farklı disiplinleri bir araya getirdiği çalışmalarında izleyiciyi hafıza, kırılganlık ve dönüşüm üzerine düşünmeye davet ediyor.
Kandak'ın “Oval Serisi”nin başlangıcında oldukça gündelik bir nesneye, çocukluğunun sofralarından hatırladığı beyaz yumurtalara duyduğu özlem var. Paris'te yaşadığı dönemde bu yumurtaları bulamaması, sanatçıyı hem kişisel geçmişiyle hem de oval formun kendisiyle yeniden ilişki kurmaya yöneltti.
Sanatçı, bu arayışın bir yandan sanatsal bir araştırma, diğer yandan göçmenlik deneyimiyle bağlantılı kişisel bir mesele olduğunu söylüyor. Ona göre çok sıradan bir nesne bile yaşanılan yer değiştiğinde geçmişle kurulan ilişkinin bir parçasına dönüşebiliyor.
Kandak, bulamadığı beyaz yumurtaları hafızasında kaldığı biçimiyle yeniden üretmeye karar verdi. Kahverengi yumurta kabuklarını kullanarak geliştirdiği heykelleri fotoğraf, çizim ve farklı malzemelerle bir araya getirdi. Böylece başlangıçta kişisel bir arayış olan deneyim, çok disiplinli bir yerleştirmeye dönüştü.
Hafıza, gerçeklik ve kurgu arasındaki sınır
“Oval Serisi”nin temel meselelerinden biri, hafızanın geçmişi nasıl yeniden kurduğu. Kandak, çalışmalarında nesnenin gerçeği ne ölçüde yansıttığından çok, kurgu yoluyla oluşturulan bir sanat eserinin izleyiciyi geçmişe ve gerçeklik hissine ne kadar yaklaştırabileceğini sorguluyor.
Sanatçı, belgesel nitelikli görüntülerin ve nesnelerin geçmişle daha doğrudan bir ilişki kurduğuna, sanatın ise çoğunlukla hayal gücü ve kurgu alanında değerlendirildiğine dikkat çekiyor. Kandak'ın araştırması, bu iki alan arasındaki sınırları yeniden düşünmeye dayanıyor: Kurgu yoluyla oluşturulmuş bir anlatı, bizi geçmişe ve gerçeğe yaklaştırabilir mi?
Bu soruyu sanat arşivinin geleceğiyle de ilişkilendiren Kandak, sanatçıların kendi yaşam deneyimlerinden yola çıkarak ürettikleri anlatıların, soyut ya da kurgusal olsalar bile ileride tarihsel bir arşive dönüşüp dönüşemeyeceğini sorguluyor.
Yumurta formundan koza ve tohuma
Serinin merkezindeki oval form, sanatçının araştırması ilerledikçe yumurtanın ötesinde farklı anlamlar kazandı. Latince “ovum”, yani yumurta sözcüğünden türeyen oval, Kandak için birden fazla kavramı aynı anda taşıyan bir biçim.
Sanatçı, kozanın koruyucu ve kapsayıcı niteliğinin yanı sıra değişim ve dönüşüm sürecini temsil ettiğini belirtiyor. Tohum yeni bir yaşamın başlangıcına ve olasılıklara işaret ederken kabuk koruyucu, hücre ise kapsayıcı bir yapı olarak öne çıkıyor. Bu semboller, kişisel hafızadan hareketle daha evrensel meseleler üzerine düşünmeye alan açıyor.
Oval formun hem koruyucu ve kapalı hem de açık ve savunmasız bir yapı olarak ele alınabilmesi, serinin temel karşıtlıklarından birini oluşturuyor. Kandak, bu çelişkili görünen özelliklerin aynı biçimde bir arada bulunmasını ilgi çekici buluyor. Formun evrensel çağrışımlarının da çalışmalarına farklı düşünsel katmanlar eklediğini söylüyor.
Sanatçı, eserlerinin izleyiciye hazır cevaplar sunmasından ziyade soru sormaya vesile olmasını önemsiyor. Anlatıyı tamamlamayı ve anlamı kurmayı izleyiciye bırakıyor. Sorbonne'da eğitim gördüğü dönemde bir hocasından duyduğu, iki kişinin bir sanat eserinin önünde durup yorum yapmaya, tartışmaya veya soru sormaya başladığı anda sanatın işlevini yerine getirdiği yönündeki yaklaşımın da bu bakışını etkilediğini aktarıyor.
Rezin heykellerde zamanın bir anını sabitlemek
Resim, heykel, fotoğraf ve katılımcı yerleştirmeler arasında hareket eden Kandak, malzeme ve teknik seçimlerini araştırdığı konuya ve anlatmak istediği düşünceye göre belirliyor. Oval formun kendisinin de en başından itibaren onu üç boyutlu üretime yönlendirdiğini ifade ediyor.
Seride yer alan heykel grubunda rezin kullanan sanatçı, bu malzemenin zaman ve dönüşüm fikriyle kurduğu ilişkiye dikkat çekiyor. Sıvı halde başlayan süreç, sanatçının forma müdahale ettiği sırada malzemenin aniden sertleşmesiyle son buluyor. Böylece akıp giden zamanın içinden belirli bir an kalıcı hale geliyor.
Üç boyutlu çalışmalar, izleyicinin eserle kurduğu ilişkiyi de değiştiriyor. Heykellerin etrafında dolaşabilmek, farklı açılardan bakmak ve bir arada sunulan formlar arasındaki ilişkileri keşfetmek, eserin algılanışını dönüştürüyor. Işık ve gölge de bu deneyimin bir parçası haline geliyor. Kandak'a göre farklı perspektifler, hem sanatçı hem de izleyici açısından araştırılan kavramlara yeni boyutlar katıyor.
Kişisel deneyimden evrensel anlatıya
Çocukluk anısından ve kişisel bellekten yola çıkan “Oval Serisi”, zaman içinde farklı sorular ve yeni konularla genişleyerek sanatçının kendi sanatsal dilini geliştirdiği bir projeye dönüştü.
Kandak, kişisel deneyimlerin daha genel kavramlara açılan bir başlangıç noktası olmasını sanatın önemli özelliklerinden biri olarak görüyor. Gerhard Richter, Christian Boltanski ve Louise Bourgeois gibi sanatçıların da kişisel deneyimlerinden, arşivlerinden veya kendi mitolojilerinden hareketle üretirken zamanla evrensel anlatılara ulaşabildiğini hatırlatıyor.
Sanatçı için “Oval Serisi” henüz tamamlanmış bir araştırma değil. Ovalin kenarlarının ve köşelerinin olmamasını, biçimsel olduğu kadar düşünsel sınırların da ortadan kalkmasıyla ilişkilendiriyor. Projenin farklı bölümlere ve dönemlere ayrılabileceğini, ancak keşfedeceği imkânların henüz yeni başladığını düşünüyor.
Kandak, bu yolculuğu varacağı yere kadar sürdürmek ve projenin açacağı yeni yolları keşfetmek istiyor.