ABD Merkez Bankası, Trump yönetiminin faiz oranlarını düşürmesi için hâlâ önemli bir baskı altında olsa da bazı uzmanlar faiz indirimlerinin en az birkaç ay daha gelmeyebileceği kanaatinde.
ABD Merkez Bankası'nın (Fed), Başkan Donald Trump'ın Fed'in borçlanma maliyetlerinin (faiz) düşürülmesine yönelik haftalardır süren baskı ve taleplerine rağmen Çarşamba günü kısa vadeli temel faiz oranını sabit tutması bekleniyor.
REKLAM
REKLAM
İki hafta önce Fed Başkanı Jerome Powell'ı kovabileceğine ilişkin açıklamaları ile finans piyasalarında keskin bir düşüşe neden olan Trump, daha sonra geri adım attı ve böyle bir niyeti olmadığını ifade etti. Yine de Trump ve Hazine Bakanı Scott Bessent, Fed'in faizleri düşürmesi gerektiğini belirtti.
Trump ve yönetimi, enflasyonun istikrarlı bir şekilde düştüğünü ve fiyat artışlarını dizginlemek için yüksek borçlanma maliyetlerine artık ihtiyaç olmadığını savunuyor.
Fed, pandemi dönemi enflasyonu yükselirken 2022 ve 2023 yıllarında kısa vadeli faiz oranını keskin bir şekilde artırdı.
Ayrı olarak, Trump'ın Hükümet Verimliliği Birimi'nin (DOGE) başında bulunan teknoloji milyarderi Elon Musk, geçtiğimiz çarşamba günü DOGE'nin Fed'in tesisleri için yaptığı harcamalara daha yakından bakmasını önerdi.
Artan inceleme, Trump yönetimi Powell'ı kovma tehditlerini geri çekse bile, bağımsız bir kurum olmasına rağmen Fed'in hâlâ siyasi baskılara maruz kaldığını gösteriyor.
Fed'in bu hafta kararlılıkla hareket etmesi bekleniyor
Buna rağmen Fed'in salı ve çarşamba günü yapacağı toplantılarda faiz oranını değiştirmeyerek yüzde 4,3 seviyesinde tutacağına kesin gözüyle bakılıyor.
Powell ve Fed'in faiz belirleme komitesinde yer alan diğer 18 yetkilinin çoğu, herhangi bir hamle yapmadan önce Trump'ın gümrük vergilerinin ekonomiyi nasıl etkilediğini görmek istediklerini belirtti.
Trump ise cuma günü sosyal medya platformu Truth Social'da yaptığı açıklamada, "ENFLASYON YOK" diyerek market ve yumurta fiyatlarının düştüğünü ve benzinin galonunun 1.98 dolara (76.4 TL) gerilediğini iddia etti.
Ancak bu tamamen doğru değil: market fiyatları son üç ayın ikisinde yüzde 0,5 arttı ve bir yıl öncesine göre yüzde 2,4 yükseldi.
Gaz ve petrol fiyatları düşüş kaydetti. Gaz maliyetleri bir yıl öncesine göre yüzde 10 düşerken, kısmen ekonominin zayıflayacağı korkusu nedeniyle devam eden uzun soluklu bir trend devam ediyor. Yine de Amerikan Otomobil Birliği (AAA), ülke genelinde benzin fiyatlarının galon başına (3,7 litre) ortalama 3,18 dolar (122.7 Türk Lirası) olduğunu belirtiyor.
Fed'in tercih ettiği göstergeye göre enflasyon, yılın ilk üç ayında yüzde 2'lik hedefin oldukça üzerinde yüzde 3,6 olarak gerçekleşmiş olsa da mart ayında gözle görülür bir şekilde düşmesi cesaret verici bir işaret olarak yorumlanıyor.
Gümrük tarifeleri faiz indirimlerini geciktirebilir
Ekonomistler, gümrük vergileri olmadan Fed'in gösterge faiz oranını yakında düşürmesinin mümkün olduğunu, çünkü şu anda borçlanma ve harcamaları yavaşlatmayı ve enflasyonu düşürmeyi amaçlayan bir seviyede olduğunu savunuyor.
Ancak Fed, Trump'ın önümüzdeki aylarda fiyatları artırması muhtemel geniş kapsamlı gümrük tarifeleri nedeniyle şu anda faiz indirimine gidemez.
ABD merkezli New York Mellon Bankası'nın (BNY) baş ekonomisti Vincent Reinhart, Fed'in 2021'de arz sorunları nedeniyle fiyatların yükseldiği ve Powell ile diğer Fed yetkililerinin artışın muhtemelen "geçici" olacağını söylediği zaman yaşananlardan "yara aldığını" söyledi. Bunun yerine, enflasyon Haziran 2022'de yüzde 9,1'lik bir zirveye yükseldi.
Bu kez daha temkinli olunacağını söyleyen Reinhart, "Bu, kanıtları beklemek zorunda kalacak ve bu kanıtlara göre ayarlama yapmakta yavaş davranacak bir Fed," dedi.
Employ America'da ekonomist olan Preston Mui, Trump'ın Powell'ın başının etini yemesinin Fed başkanının faiz indirimine gitmesini zorlaştırdığını çünkü bunu yakın zamanda yapmanın Beyaz Saray'a boyun eğmek olarak görüleceği yorumunu yaptı.
Mui, "Trump yönetiminin baskısının olmadığı ve faizleri daha erken düşürdükleri bir dünya hayal edebilirsiniz, çünkü bunu veriler nedeniyle yaptıklarını savunurken kendilerini rahat hissediyorlar," dedi.
Powell ise geçen ay yaptığı açıklamada, gümrük vergilerinin enflasyonu artırıp ekonomiyi yavaşlatabileceğini ve bunun Fed için zor bir kombinasyon olduğunu ifade etti.
Merkez bankasının tipik olarak enflasyonla mücadele etmek için faizleri yükseltirken - ya da en azından yüksek tutarken - işsizlik artarsa ekonomiyi canlandırmak için faizleri düşürmesi beklenir.
Powell, gümrük vergilerinin enflasyon üzerindeki etkisinin geçici - tek seferlik bir fiyat artışı - olabileceğini söyledi ancak son olarak "daha kalıcı da olabileceğini" de sözlerine ekledi. Bu da Powell'ın faiz indirimini düşünmeden önce gümrük vergilerinin enflasyonu sürdürülebilir bir şekilde artırmadığından emin olmak için potansiyel olarak aylarca beklemek isteyeceğini gösteriyor.
Faiz indirimine ne zaman gidilebilir?
Bazı ekonomistler Fed'in eylül toplantısına kadar ya da daha sonrasında faiz indirimine gitmeyeceğini tahmin ediyor.
Ancak gümrük vergilerinin ekonomiyi işten çıkarmalara neden olacak ve işsizliği artıracak kadar sert vurması halinde Fed yetkilileri daha erken harekete geçebilir.
Wall Street yatırımcıları böyle bir sonuç bekliyor gibi görünüyor - vadeli işlem fiyatlamalarına göre ilk kesintinin Temmuz ayında gerçekleşeceğini öngörüyorlar.
Musk ayrıca çarşamba günü Fed'i Washington, D.C.'deki iki binasının kapsamlı bir şekilde yenilenmesi için 2,5 milyar dolar (96,4 milyar TL) harcadığı için eleştirdi.
Musk, "Günün sonunda bunların hepsi vergi mükelleflerinin parası olduğuna göre, Merkez Bankası'nın gerçekten de iç mimarlarına 2,5 milyar dolar harcayıp harcamadığına kesinlikle bakmalıyız. Bu, insanları düşündüren bir şey," dedi.
Fed yetkilileri, salgın sonrası enflasyon nedeniyle inşaat malzemeleri ve işçilik fiyatlarının yükselmesi nedeniyle tadilat maliyetinin arttığını kabul ediyor.
Arka planda konuşan eski Fed yetkilileri, yerel düzenlemelerin Fed'i binaları daha yüksek yapmak yerine genişlemenin daha büyük kısmını yeraltında yapmaya zorladığını ve bunun da maliyeti artırdığını söylüyor.
Öte yandan, eski bir Fed guvernörü (denetçisi) ve Powell'ın görev süresi gelecek yıl dolduğunda yerine geçmesi muhtemel adaylardan biri olan Kevin Warsh, geçtiğimiz günlerde Fed'in fiyatları kontrol altında tutmadaki başarısızlığı nedeniyle daha fazla inceleme altına alındığını belirtti.
Nisan ayı sonunda Uluslararası Para Fonu'nun düzenlediği bir konferansta yaptığı konuşmada, "Fed'in mevcut yaraları, büyük ölçüde kendi kendine açtığı yaralar," diyen Warsh, Fed'i iklim değişikliğiyle ilgili küresel bir foruma katıldığı için de eleştirdi.
"Güvenilirlik kayıplarını, konum değişikliklerini ve en önemlisi vatandaşlarımız için daha kötü ekonomik sonuçları azaltmak için stratejik bir sıfırlama gereklidir."
Powell ise geçtiğimiz ay yaptığı açıklamada "Fed'in bağımsızlığı Washington'da, Kongre'de, gerçekten önemli olduğu yerlerde çok geniş bir şekilde anlaşılıyor ve destekleniyor," dedi.