İran'ın saldırıları, Katar'ın LNG üretimini durdurmasına ve Hürmüz Boğazı'ndaki deniz taşımacılığının ciddi biçimde aksamasına yol açtı. Bundan en çok hangi AB ülkeleri etkilenebilir?
Avrupa Komisyonu kısa vadede gaz arzında bir sıkıntı olmadığını belirtse de, Avrupa genelinde doğal gaz için başlıca fiyat referansı olarak kullanılan Hollanda TTF göstergesi son günlerde yükselişe geçti. Enerji şirketleri ve hükümetler tarafından sözleşmelerin fiyatlandırılmasında kullanılan bu gösterge, küresel LNG (sıvılaştırılmış doğal gaz) arzının daralabileceğine yönelik piyasa endişelerini yansıtıyor.
REKLAM
REKLAM
Katar Enerji Bakanı Saad al-Kaabi, Financial Times’a yaptığı açıklamada, Orta Doğu’daki bir savaşın küresel büyümeyi olumsuz etkileyerek enerji faturalarını artırabileceğini ve “dünya ekonomilerini çöküşe sürükleyebileceğini” söyledi.
Katarlı bakan ayrıca, çatışmanın hemen sona ermesi halinde bile bu hafta İran’a ait insansız hava araçlarının vurduğu Ras Laffan LNG ihracat kompleksinin kapanmasının ardından sevkiyatların normale dönmesinin “haftalar ile aylar” sürebileceğini ifade etti. Ras Laffan Industrial City, Katar’ın sıvılaştırılmış doğal gaz ihracatında kilit öneme sahip tesisleri barındırıyor.
Öte yandan, Gas Infrastructure Europe verilerine göre Avrupa Birliği’nin gaz depolama seviyeleri yaklaşık yüzde 30 civarında bulunuyor. Bu durum, blokun önümüzdeki kış öncesinde depoları yeniden doldurmak için kritik bir döneme girdiğine işaret ediyor.
Durum, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin tetiklediği 2022 enerji şokunun acı hatıralarını canlandırıyor. Ancak bu kez, Rus boru hattı gazından çok daha fazla çeşitlenmiş bir tedarik yapısının zemininde yaşanıyor.
Avrupa Komisyonu çarşamba günü acil durum koordinasyon gruplarını topladı ve şu anda ithalatın çoğunu oluşturan ABD LNG sevkiyatlarının, Norveç boru hattı gazıyla birlikte şimdilik arzı istikrarlı tuttuğunu açıkladı.
AB Enerjiden Sorumlu Komiseri Dan Jorgensen, Azerbaycan'dan Güney Gaz Koridoru üzerinden artan gaz teslimatlarının önemine de dikkat çekti.
Buna karşılık bazı AB ülkeleri, büyük LNG ithalatçıları olmaları, Katarlı gazına ağır şekilde bağımlı bulunmaları ya da olağanüstü düşük rezervlere sahip olmaları nedeniyle kesintilerden özellikle olumsuz etkilenme riski taşıyor.
En fazla risk altında olan AB ülkeleri
2025'te AB, Brüksel merkezli düşünce kuruluşu Bruegel'e göre 140 milyar metreküpten fazla LNG ithal etti.
ABD, AB'nin en büyük LNG tedarikçisiydi ve 2021 ile 2025 arasında üç katına çıkan toplam LNG ithalatının neredeyse yüzde 58'ini karşıladı.
AB'deki en büyük LNG ithalatçıları Fransa, İspanya, İtalya, Hollanda ve Belçika.
Bu beş ülke arasında, Katarlı tedarike daha ağır şekilde bağımlı olmaları nedeniyle en büyük baskıyla karşı karşıya olanlar İtalya ve Belçika.
Veri analizi platformu Kpler'e göre Katar, geçen yıl İtalya'nın LNG ithalatının yaklaşık yüzde 30'unu, Belçika'nın ise yüzde 8'ini oluşturdu.
Oysa örneğin Fransa ve İspanya, Norveç gazı başta olmak üzere diğer tedarikçilere daha güçlü erişime sahip.
Ayrıca Polonya, AB'nin en büyük beş LNG ithalatçısı arasında yer almasa da, 2025'te toplam gaz ithalatının yüzde 17'si Katar'dan geldi; bu da ülkeyi benzer bir bağımlılık sorunuyla karşı karşıya bırakıyor.
Belçika, rezerv seviyeleri bakımından en büyük sorunla karşılaşabilir. Ülkenin gaz depolarındaki doluluk oranı yüzde 25,5 civarında ve yüzde 30 olan AB ortalamasının altında; bu da Katarlı hacimlerin ikame edilmesini daha da zorlaştırıyor.
İtalya ve Polonya'nın da Katarlı LNG'ye kayda değer bir maruziyeti var, ancak depolarının doluluk oranları görece daha yüksek: sırasıyla yüzde 47 ve yüzde 50.
Genel olarak bu ülkeler, küresel spot piyasada alternatif kargolar için rekabet ettikçe fiyat dalgalanmalarına daha açık olacak gibi görünüyor.
Global Energy Monitor araştırma analisti Baird Langenbrunner, Katar'ın Ras Laffan LNG ihracat kompleksinin kapatılmasının piyasa üzerinde ciddi etkileri olabileceği uyarısında bulunarak, bu hacimlerin yerine kısa sürede geçebilecek pek az alternatif bulunduğuna dikkat çekti.
Krizi öngören AB ülkeleri
Buna keskin bir tezat olarak, diğer bazı AB ülkeleri mevcut çalkantıya karşı çok daha iyi yalıtılmış görünüyor.
Özellikle Portekiz olumlu biçimde öne çıkıyor; ülke, Orta Doğu'dan en son 2020'de, yalnızca 129 bin metreküplük küçük bir Katar teslimatıyla gaz aldı ve o tarihten bu yana bölgeden hiç gaz çekmedi.
Portekiz Enerji ve Jeoloji Genel Müdürlüğü'ne göre ülkenin 2025'teki başlıca tedarikçileri, Hürmüz Boğazı'ndan çok uzaktaki güvenli rotalar üzerinden gaz gelen Nijerya ve ABD'ydi.
Ülke ayrıca depolarda yüzde 76'nın üzerinde olağanüstü yüksek doluluk oranını koruyor ve uzmanlar, gerekmesi halinde ABD'den LNG teslimatlarını nispeten kolay biçimde artırabileceğini belirtiyor.
İspanya da daha fazla çeşitlenmiş kaynaklardan yararlanıyor ve rezervler yüzde 56 civarında, bu da ülkeyi rahat bir konuma yerleştiriyor.
Blok genelindeki bu farklılık, 2022'den bu yana uygulamaya konan ulusal enerji stratejilerinin bugün ne kadar farklı kırılganlık düzeyleri ürettiğini ortaya koyuyor.
ARŞİV. Portekiz'in Sines kentinde üç kadın sahilde yürüyor, Nisan 2024ARŞİV. Portekiz'in Sines kentinde üç kadın sahilde yürüyor, Nisan 2024
Kısa vadeli çözümler uzun vadeli bağımlılığı sona erdirmeyecek
Brüksel, durumun kötüleşmesi halinde dayanışma önlemlerini devreye sokmaya hazır olduğu sinyalini verdi.
Gündemdeki seçenekler arasında koordineli talep azaltım hedefleri, hızlandırılmış ortak LNG alım programları, geçici fiyat koruma mekanizmaları ve en çok etkilenen üye devletlere yönelik mali destek araçları yer alıyor.
Avrupa Komisyonu, ulusal hükümetlerle yakın ve günlük izlemeye devam edeceğini, gerekli olması halinde devlet yardımı onaylarını hızlandırmaya veya sınır ötesi depolama paylaşımını kolaylaştırmaya hazır olduğunu vurguladı.
Aralarında E.ON ve TotalEnergies'nin de bulunduğu büyük Avrupalı kamu hizmeti şirketleriyle çalışan, Viyana merkezli enerji esnekliği yazılım şirketi Podero'nun CEO'su Chris Bernkopf da, pek çok uzmanın dile getirdiği yenilenebilir alternatiflere daha hızlı geçiş çağrısını yineledi.
"Asıl sorun geçmişte de şimdi de fiyatlandırma sistemi değil, onun altında yatan gaz bağımlılığıydı," dedi.
"Çözümler daha az dramatik ama daha kalıcı: depolamayla desteklenen daha fazla yenilenebilir enerji yatırımı yapmak, talebi akıllıca yönetmek ve ısı pompaları ile elektrikli araçlar gibi hane cihazlarını şebeke üzerindeki yükü azaltacak şekilde koordine etmek için dijital araçlar kullanmak."
Bernkopf, fiyatların dondurulması gibi kısa vadeli önlemlerin haneleri kriz boyunca koruyabileceğini, ancak yapısal hiçbir sorunu çözmediğini savunuyor.
Israrla vurguladığına göre gerçek enerji güvenliği ve daha düşük fiyatlar, ancak yenilenebilirlerin yaygınlaştırılması, şebeke esnekliğinin artırılması ve genel olarak ithal fosil yakıtlara bağımlılığın azaltılmasıyla mümkün olacak.
Önümüzdeki haftalar, hem ulusal hazırlıkları hem de enerji tedarikine yönelik jeopolitik risklerin bir kez daha gün yüzüne çıktığı bir dönemde AB çapındaki dayanışmanın etkinliğini sınayacak.