Rapor: İran devlet medyası dezenformasyon kampanyasını artırıyor

İran devlet medyası, aralarında eski ya da manipüle edilmiş görüntülerle desteklenen sözde cephe zaferlerinin de bulunduğu dezenformasyon çabalarını belirgin biçimde artırdı.

REKLAM

REKLAM

Haber derecelendirme kuruluşu NewsGuard tarafından yayımlanan rapora göre, ABD ile İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a saldırı başlatmasından bu yana, İran tarafından dile getirilen savaşla ilgili 18 iddianın yanlış olduğu ortaya çıktı.

Buna karşılık, ABD ve İsrail'in İran'a saldırısından önceki iki hafta içinde İran kaynaklı yalnızca beş yanlış iddia tespit edilmişti.

NewsGuard ayrıca İranlı medya organlarının yanlış iddiaları yaymak için giderek daha fazla yapay zekâ ile oynanmış görüntülere başvurduğunu tespit etti. Pek çok durumda bu görsellerin İran dışında üretildiği belirlendi.

Sahte iddialar ve manipüle edilmiş yapay zekâ görselleri

İran devlet kontrolündeki haber servisi Tahran Times, 28 Şubat'ta, X adlı sosyal medya platformundaki bir paylaşımında Katar’daki El-Udeid Hava Üssü'nde bulunan bir ABD radarının imha edildiğini öne süren bir uydu görüntüsü yayımladı. Fotoğrafta, sözde saldırı öncesi ve sonrasında üssün durumu yan yana gösteriliyordu.

Paylaşımda, “Katar'daki bir Amerikan radarı bugün İran'ın düzenlediği bir İHA saldırısında tamamen imha edildi,” ifadesi yer aldı.

Ancak bilgi savaşı analisti Tal Hagin, söz konusu görüntünün aslında 2 Şubat 2025 tarihli bir Google Earth görüntüsü olduğunu ve yapay zekâ ile değiştirildiğini ortaya koyarak bu iddiaları çürüttü.

Hagin, X'te paylaştığı mesajda, “Bunu anlamanın yollarından biri de tüm araçların birebir aynı yerinde duruyor olması,” diye yazdı.

İran devletiyle bağlantılı kaynaklar ayrıca, 4 Mart'ta Tahran semalarında bir savaş uçağının vurulduğunu gösterdiği iddia edilen bir video paylaştı. Bu video, başlangıçta, İslam Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) ile bağlantılı Telegram kanallarında İran'ın bir ABD F-15 savaş uçağını düşürdüğüne dair kanıt olarak kutlandı.

Ancak İsrail Hava Kuvvetleri daha sonra videonun, Tahran üzerinde bir F-35'in İran'a ait bir Yak-130'u vurduğunu gösterdiğini açıkladı.

Yarı resmî İran medya kuruluşu Mehr de dört İran balistik füzesinin USS Abraham Lincoln'ü vurduğunu bildirdi ve bu iddiayı Devrim Muhafızları'nın açıklamasına dayandırdı.

Oysa ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) 1 Mart'ta yaptığı açıklamada, Lincoln'ün vurulmadığını, füzelerin geminin yakınına bile düşmediğini duyurdu.

Benzer şekilde, Devrim Muhafızları sözcüsü, çatışmanın ilk iki gününde 650 ABD askerinin öldüğü ya da yaralandığı iddiasında bulundu; bu açıklama orduya yakın İranlı haber ajansı Tasnim tarafından yayımlandı. Ancak CENTCOM bu iddiaları yalanlayarak İran'la savaşta hayatını kaybeden ABD askerlerinin sayısının altı olduğunu bildirdi.

Farsça yayın yapan doğrulama sitesi Factnameh'ye göre bazı savaş görüntüleri de Arma 3 gibi video oyunlarından alınmıştı.

Sosyal medyada dezenformasyon

Öte yandan, Wired dergisinin yakın tarihli bir araştırması, Elon Musk'ın X platformunda, saldırının boyutunu abartan iddialar ve yapay zekâ ile manipüle edilmiş görseller de dahil olmak üzere çatışmayla ilgili yanıltıcı veya tamamen yanlış içerik yayan yüzlerce gönderi tespit etti. Bu paylaşımların birçoğu füze saldırılarından dakikalar sonra ortaya çıkmıştı.

Bunlardan biri, dört milyondan fazla kez görüntülenen bir gönderi, balistik füzelerin Dubai semalarını vurduğu anları gösterdiğini öne sürüyordu; oysa görüntüler, Ekim 2024'te İran'ın Tel Aviv'e düzenlediği bir saldırıya aitti. Bir başka paylaşım ise 375 binden fazla görüntülenmeyle, hayatını kaybeden İran dini lideri Ali Hüseyni Hamaney'in yerleşkesine ait uydurma bir “öncesi-sonrası” fotoğrafı içeriyordu.

İran dezenformasyonu nasıl yayıyor?

İran devlet medyası ve ona bağlı kaynakların bu kadar rahat dezenformasyon yayabilmesinin başlıca nedenlerinden biri, hükümetin vatandaşların internete erişimini neredeyse tamamen engellemesi.

İnternet altyapı şirketi Cloudflare, 28 Şubat'ta yaptığı açıklamada, trafiğin bir önceki haftaya kıyasla yüzde 98 düşmesi üzerine durumu “neredeyse tam bir kesinti” olarak tanımladı.

Yabancı medyaya son derece sınırlı erişimle karşı karşıya kalan İranlılar, haber almak için devlet radyosu ve televizyonuna mecbur kalıyor. Diğer seçenekler arasında, devlet kontrolündeki yerel internet ağı Ulusal Bilgi Ağı ve devlet destekli mesajlaşma uygulaması Bale yer alıyor.

Ancak NewsGuard'a göre bu kaynaklar, İran ordusunun sözde zaferlerine ilişkin çok sayıda asılsız iddiayı yaymayı sürdürüyor.

NewsGuard ayrıca, Rusya'nın da İran’ın uydurma iddialarını kullanarak Ukrayna'yı ve müttefiklerini yıpratmaya çalıştığını; İran füzelerinin Dubai'deki Ukrayna askerî üslerini imha ettiğini öne süren söylemleri dolaşıma soktuğunu bildirdi.