AB'de emeklilerin yaklaşık yüzde 13'ü çalışmayı sürdürüyor. Uzmanlara göre maddi zorunluluk kadar değişen normlar, demografi ve kalıcı işgücü açığı da rol oynuyor.
Avrupa ülkelerinin tamamında emekli maaşları, kariyerin son dönemindeki kazançların altında kalıyor. Eurostat'a göre, AB'de 50-59 yaşları arasında 100 € kazanan bir kişi, 2023 itibarıyla 65-74 yaşları arasında bunun 58 €'su kadar emekli geliri elde ediyor.
REKLAM
REKLAM
Bu durum, birçok yaşlı insanın emeklilikten sonra yaşam standardını korumasını zorlaştırıyor. AB'de neredeyse her altı emekliden biri yoksulluk riski altında.
Pek çok emekli çalışmayı sürdürüyor. Nedenler farklılık gösteriyor. En önemli gerekçe, işten keyif almak ve üretken kalmak (yüzde 36,3); ancak mali zorunluluk (yüzde 28,6) da güçlü bir etken.
Peki, hangi ülkelerde insanlar emekli maaşını almaya başladıktan sonra çalışmaya devam ediyor? Ve hangi Avrupa ülkelerinde bunu en çok mali zorunluluk tetikliyor?
2026 itibarıyla mevcut en güncel veri olan 2023'te, AB'de insanların yüzde 12,9'u ilk yaşlılık maaşlarını almalarının ardından izleyen altı ay içinde çalışmaya devam etti.
Eurostat'a göre bu oran Avrupa genelinde büyük farklılık gösteriyor; Romanya'da yüzde 1,7 iken Estonya'da yüzde 54,9'a kadar çıkıyor.
Çalışmayı sürdürenlerin oranı Letonya'da (yüzde 44,2), Litvanya'da (yüzde 43,7) ve İsveç'te (yüzde 41,7) de yüzde 40'ın üzerinde. Listenin tepesindeki bu grubu, ortalarda yer alan Kıbrıs'ın (yüzde 29,7) yanı sıra iki İskandinav ülkesi izliyor: Norveç (yüzde 37,7) ve Finlandiya (yüzde 28,5).
Romanya'nın (yüzde 1,7) yanı sıra, oran Yunanistan'da (yüzde 4,2), İspanya'da (yüzde 4,5) ve Hırvatistan'da (yüzde 5) kayda değer ölçüde düşük.
“Yunanistan, çalışan emekliler konusunda eskiden çok katı bir tutuma sahipti. Ancak bu tutum, krizle birlikte, emekli maaşlarındaki kesintilerin ve emeklilik reformunun da etkisiyle yumuşadı,” Pire Üniversitesi'nden Profesör Platon Tinios Euronews Business'a söyledi.
2022'de yapılan önemli bir politika değişikliğinin, kayıtlı çalışan emeklilerin sayısında keskin bir artışa yol açtığını da ekledi. Ancak bu artış, 2023'ün ikinci yarısından sonra gerçekleştiği için istatistiklere yansımıyor.
Birçok ülkede, çalışmayı sürdürmenin başlıca nedeni mali zorunluluk. Çalışmaya devam edenler arasında, gerekçe olarak mali zorunluluğu gösterenlerin oranı İsveç'te yüzde 9,4'ten Kıbrıs'ta yüzde 68,5'e kadar değişiyor.
“İnsanlar nerede ‘mali zorunluluk nedeniyle çalışıyorum’ diyorsa, bu, emekli gelirlerinin yetersiz olduğunu düşündükleri anlamına gelir,” Riga Stradins Üniversitesi'nden Dr. Olga Rajevska Euronews Business'a söyledi.
“Bu yanıtların yüksek bir paya sahip olması, ilgili ülkelerde emeklilik sisteminin yetersiz olduğuna ve insanlara yeterli gelir sağlayamadığına işaret ediyor.”
Romanya'da (yüzde 54,3) ve Bulgaristan'da (yüzde 53,6) çalışan emeklilerin yarıdan fazlası, bunu mali zorunluluk nedeniyle yaptığını söylüyor. Hırvatistan'da (yüzde 48,2), Letonya'da (yüzde 47,9), Portekiz'de (yüzde 39), Macaristan'da (yüzde 38,1), Fransa'da (yüzde 37,7) ve Almanya'da (yüzde 35,8) da oran üçte birin üzerinde.
AB'nin dört büyük ekonomisi içinde en düşük oran, yüzde 19,6 ile İspanya'da. İtalya'da (yüzde 29,7) ise oran AB ortalamasının biraz üzerinde.
Listenin en altında, Norveç (yüzde 9,8), İsveç'in (yüzde 9,4) hemen ardından geliyor. Çekya ve Lüksemburg'da mali zorunluluk nedeniyle çalışmayı sürdüren emeklilerin oranı yüzde 15'in altında kalıyor.
Kaç emekli mecbur olduğu için çalışıyor
Emeklilikten sonra çalışanların oranı, başlıca gerekçe olarak mali zorunluluğu gösterenlerin payı ile birleştirildiğinde, mecbur olduğu için çalışan emeklilerin toplam oranı ortaya çıkıyor.
Avrupa genelinde bu oran Romanya'da yüzde 0,9'dan Letonya'da yüzde 21,2'ye kadar değişirken, AB ortalaması yüzde 3,7 seviyesinde.
Kıbrıs'ta (yüzde 20,3) da her beş emekliden fazlası bu nedenle çalışıyor; Estonya'da (yüzde 17,3) ve Litvanya'da oranlar iki haneli rakamlarda.
“Baltık ülkelerinde temel etken, emekli maaşlarının Avrupa ortalamasının çok altında olması nedeniyle, çalışmayı sürdürme zorunluluğu,” dedi Rajevska.
“İnsanlar çalışabilecek durumda oldukları sürece, sadece insanca bir yaşam standardını karşılayacak kadar gelir elde edebilmek için çalışmaya devam ediyor.”
Bulgaristan'da (yüzde 8,9), Macaristan'da (yüzde 7,7) ve Slovakya'da (yüzde 7,5) tüm emeklilerin en az yüzde 7,5'i mali zorunluluk nedeniyle çalışmayı sürdürüyor.
Büyük ekonomiler arasında en yüksek oran yüzde 4,5 ile Almanya'da görülürken, Fransa'daki (yüzde 3,7) oran AB ortalamasıyla aynı.
İspanya'da (yüzde 1) mali zorunluluk nedeniyle çalışan emeklilerin payı en düşük seviyede. İtalya'da (yüzde 2,8) da oran AB ortalamasının altında.
Emekliler geçmişe göre daha sağlıklı ve daha iyi eğitimli
Hollanda Nüfus Araştırmaları Enstitüsü'nden (NIDI) Profesör Kène Henkens, emekli maaşlarının düşük olduğu ülkelerde insanların çalışmaya devam etme olasılığının daha yüksek olduğuna dikkat çekti. Ancak emekli maaşlarının iyi olduğu ülkelerde de emeklilik sonrası çalışmada artış görüldüğünü belirtti. Bunun birkaç önemli nedeni var.
“Emekliler geçmişe göre daha sağlıklı ve daha yüksek eğitim düzeyine sahip; bunun sonucu olarak da işgücü piyasasıyla bağları daha güçlü,” diye konuştu Euronews Business'a.
“Eurostat verilerinde, çalışan emeklilerin çoğunun keyif için ve sosyal hayata katılmak amacıyla çalıştığını görüyorsunuz.”
Değişen normlar
Bu gelişmenin, şirketlerin emeklilik sonrası çalışmaya dair değişen normlarıyla pekiştirildiğini vurguladı.
“Örneğin Hollanda'da, işverenlerin emeklilik yaşının üzerindeki çalışanları istihdam etmeye giderek daha olumlu baktığını açıkça görüyoruz. Bunun, değişen demografi ve kalıcı hale gelen işgücü açığıyla da ilgisi var. Emekliler, ilave işgücü arzı sağlayan bir havuz olarak görülüyor,” dedi.
Çalışmak isteyen çok emekli iş bulamıyor
Henkens, daha yoksul ülkelerde çok sayıda emeklinin çalışmak istediği halde iş bulamadığı uyarısında bulundu. Bu nedenle rakamların yalnızca hâlihazırda çalışanları kapsadığının altını çizdi. İsteyerek değil, zorunlu olarak işsiz olan emeklilerin sayısının ise ülkeden ülkeye ciddi biçimde değişebileceğini vurguladı.
Tinios ayrıca, emeklilerin çalışabilme imkânının, tam zamanlı çalışmadan tam zamanlı emekliliğe geçişi kolaylaştıran esneklik sağlayarak aktif yaşlanma stratejisinin önemli bir bileşeni olduğunu belirtti. Bu imkânın, demografik etkenlerin yol açtığı işgücü açığını kapatmaya yardımcı olurken toplumun da yaşlı vatandaşların becerilerinden yararlanmasını sağladığını söyledi.
Mali zorunluluk görece bir kavram
Tallinn Üniversitesi'nden Profesör Lauri Leppik, “mali zorunluluk” kavramının göreli olduğunu ve her zaman kamusal emekli maaşının mutlak düzeyiyle ilgili olmayabileceğini vurguladı.
Çalışan emekliler olgusunun arkasında ekonomik güdülerin – mali ihtiyaç ya da kamusal emekli maaşını çalışarak elde edilen gelirle tamamlama isteğinin – önemli faktörler olduğunu, ancak emekli maaşlarının yeterliliği ile emeklilik yaşında istihdam arasındaki ilişkinin doğrudan ve basit olmadığını, daha incelikli bir yapıya sahip bulunduğunu belirtti.