ERSE çalışması, 2026’nın ilk yedi ayında ulusal fiyatların uluslararası maliyetlere paralel seyrettiğini, şirketlerin fırsatçılığına dair kanıt bulunmadığını ortaya koydu. Akaryakıt fiyatları gelecek hafta yeniden sert yükselecek.
Akaryakıt fiyatları baş döndürücü bir hızla yükseliyor, ancak düşmeleri çok daha uzun sürüyor. En azından, arabasını doldururken birçok Portekizlinin algısı bu; yetkili makamlar ise bu bakışı paylaşmıyor.
REKLAM
REKLAM
Akaryakıt fiyatlarındaki oynaklık, Ortadoğu’daki mevcut çatışma ve Hürmüz Boğazı’ndan gemi geçişlerine getirilen kısıtlamalar nedeniyle giderek artan bir olgu haline geldi. Bu tablo karşısında Çevre ve Enerji Bakanı Maria da Graça Carvalho, Enerji Hizmetleri Düzenleme Kurumu’ndan (ERSE) ayrıntılı bir çalışma yapılmasını istedi (kaynak Portekizce) ve kurum, akaryakıt şirketlerinin herhangi bir usulsüzlük ya da “fırsatçılık” yaptığını tespit etmedi.
Bu cuma açıklanan, karayolu akaryakıt fiyatlarının seyrine ilişkin çalışma, 1 Ocak 2023 ile 27 Temmuz 2026 arasındaki dönemi kapsıyor ve pompa fiyatlarının, doğrudan ham petrol (Brent) değil, rafine benzin ve dizelin uluslararası kotasyonlarını referans aldığını; dolayısıyla “Portekiz’de akaryakıt fiyatlarının seyrinin büyük ölçüde bu kotasyonlardaki gelişmelerle açıklandığını” ortaya koyuyor.
“Rockets and Feathers” etkisi
Fiyatlardaki oynaklığı anlamanın yanı sıra, çalışmanın ana hedefi, uluslararası fiyat artışlarının ulusal fiyatlara, aynı büyüklükteki düşüşlere kıyasla daha hızlı yansıtılıp yansıtılmadığını test etmekti.
Uluslararası maliyetler arttığında fiyatların “roket gibi fırladığını”, maliyetler düştüğünde ise “tüy gibi yavaş yavaş indiğini” anlatan bu asimetri, “Rockets and Feathers” olarak adlandırılıyor ve ERSE’nin çalışmasına göre (kaynak Portekizce) Portekiz’de gözlemlenmedi.
Belgede, “Sonuçlar, kalıcı bir 'Rockets and Feathers' etkisinin varlığını doğrulamıyor: artışlar ve düşüşler aynı dönemde yansıtılmaya başlanıyor, ancak dizeldeki düşüşün başlangıçta biraz daha sınırlı olduğu tahmin ediliyor” denildi.
“Dizelde ilk haftalarda küçük bir fark gözlendi; bu fark dört haftanın sonunda istatistiksel açıdan anlamlı olmaktan çıktı. Sonuçlar, dolayısıyla, düşüşlerin artışlara kıyasla kalıcı olarak daha yavaş ya da daha eksik yansıtıldığı tezini desteklemiyor.”
Aynı rapor, bu çerçevede, “operatörlerin durumdan faydalandığına dair bir kanıt bulunamadığını” da vurguluyor.
“Bu sonuçlar, toplulaştırılmış verilerden elde edildiği için tek tek şirketlerin davranışlarını veya kârlarını değerlendirmeye imkân tanımıyor. Dolayısıyla münferit durumları dışlamasa da, akaryakıt şirketlerinin ortamdan yararlanarak marjlarını genel olarak artırdığı sonucunu da desteklemiyor.”
İspanya ile fiyat farkı nasıl açıklanıyor?
Sınırın yakınlığı nedeniyle, birçok Portekizli fiyat farkı yüzünden depolarını İspanya tarafında doldurmayı tercih etti; bu fark da Portekizli tüketiciler tarafından sorgulanıyordu. ERSE’ye göre, gerekçe basit: vergiler.
Kurum, “2026’nın ikinci çeyreğinde fark, esas olarak vergi politikasından kaynaklandı” ifadelerini kullandı. “Vergiler hariç tutulduğunda, İspanya’daki fiyatlar, benzinde litre başına 5,9 sent ve dizelde 10,6 sent ile Portekiz fiyatlarının üzerindeydi. Ancak vergiler eklendiğinde, Portekiz’deki fiyatlar benzinde litre başına 41,8 sent ve dizelde 25,1 sent ile İspanya’dakilerin üzerine çıktı.”
ERSE, fiyatlardaki gelişimin her zaman vergi politikasıyla birlikte değerlendirilmesi gerektiğinin altını çiziyor; zira bu politikanın “tüketicilerin ödediği nihai fiyatın seyrinde belirleyici bir rol oynadığını” hatırlatıyor. “2026’da, akaryakıt özel tüketim vergisine (ISP) getirilen geçici ayarlama mekanizması, piyasaların en gergin olduğu dönemde nihai fiyatlardaki artışın bir kısmını hafifletti.”
İspanya ile doğrudan karşılaştırmanın yanı sıra, çalışma diğer AB üyesi ülkelerle fiyat karşılaştırmalarına da yer veriyor ve “Portekiz’de fiyatların, vergili ve vergisiz olarak, Avrupa Birliği ve Avro Bölgesi ortalamasıyla uyumlu bir seyir izlediğini” belirtiyor.
Belgede, “Portekiz’de, Avrupa Birliği ve Avro Bölgesi ülkelerinin büyük çoğunluğunda olduğu gibi, incelenen dönemde litre başına vergi yükü sabit kaldı; bu, İspanya’da gözlenenin tersine bir durum” ifadesi yer alıyor.
Akaryakıt fiyatları gelecek hafta yeniden artıyor
Gelecek hafta akaryakıt fiyatları bir kez daha yükselecek.
Portekiz Otomobil Kulübü’nün (ACP) (kaynak Portekizce) projeksiyonlarına göre, dizel fiyatlarının litre başına 10 sent, benzin fiyatlarının ise 9 sent artması bekleniyor.
Bu tahminler doğrulanırsa, ortalama dizel fiyatı pazartesi gününden itibaren litre başına 2,068 avroya yükselecek; benzin fiyatı ise 1,977 avroya çıkacak ve böylece geçen hafta kaydedilen düşüş tamamen silinecek. Akaryakıt fiyatları, operatörlere ve istasyonlara göre farklılık gösterebiliyor.
Bu değişiklikler kesin değil; hem piyasaların kapanışına hem de hükümetin, litre başına 10 sentin üzerindeki artışlarda akaryakıt özel tüketim vergisinde (ISP) uyguladığı olağanüstü indirime olası bir ayar yapmasına bağlı olacak.