Tahvil piyasası getirilerindeki artış, Avrupa’nın büyük ekonomilerinde konut kredisi tekliflerini şimdiden etkiliyor; hükümetler ise borç servis maliyetlerinde yavaş ama artan bir yükselişle karşı karşıya.
Avrupa tahvil piyasalarında yaşanan satış dalgası, gündelik hane bütçelerinden uzak bir konu gibi görünebilir; ancak konut kredileri ve diğer borçların maliyetini, ayrıca hükümetlerin kamu hizmetlerine ne kadar harcama yapabileceğini etkileyebilir.
REKLAM
REKLAM
Avrupa’nın dört büyük ekonomisinden ikisi olan Almanya ve İtalya’da konut kredisi faizleri yükselmeye başladı.
Ancak İtalya’da konut kredisi faizleri devlet tahvili getirilerini bire bir izlemiyor; daha çok euro faiz swaplarını takip etme eğiliminde. Yine de ikisi çoğu zaman birlikte hareket ediyor, çünkü her ikisi de genel faiz görünümünü yansıtıyor.
Genel olarak, kamu borçlanma maliyetlerindeki artışın özel sektör için de daha yüksek borçlanma maliyetlerine dönüşmesi muhtemel; zira devlet tahvili getirileri genellikle referans faiz olarak kullanılıyor.
BCA’nın baş sabit getirili menkul kıymet stratejisti Robert Timper’a göre, para politikasına ilişkin beklentiler hâlâ hem kamu hem de özel sektör borçlanma maliyetlerinin temel belirleyicisi.
Getiriler neden şimdi yükseliyor?
Hafta başında Avrupa devlet tahvilleri ciddi satış baskısı altında kaldı; Fransa’nın 10 yıllık tahvili getirisi 17 yılın zirvesine, Almanya’nın 10 yıllık Bund getirisi ise salı günü 2011’den bu yana en yüksek seviyesine çıktı.
Perşembe sabahı itibarıyla Fransa’nın 10 yıllık OAT getirisi hâlâ yüzde 4,10’un üzerindeydi ve euro bölgesinin en yüksek seviyesi konumundaydı. İtalya’nın getirisi yüzde 4,06’ya gerilerken, İspanya’nınki yüzde 3,69’da bulunuyordu. Gösterge Alman 10 yıllık Bund getirisi ise yüzde 3,25’in az üzerinde seyretti.
Satış dalgası, İran’daki çatışmanın hızla çözüleceğine dair umutların zayıflamasıyla birlikte geldi; bu durum petrol fiyatlarını ve enflasyon beklentilerini yukarı itti.
Timper, “Hürmüz Boğazı’ndan geçen deniz taşımacılığı aksadığından beri Avrupa tahvil getirileri enerji fiyatlarına son derece duyarlı hale geldi” dedi.
O, “Çatışmanın başlangıç aşamasında asıl belirleyici petrol fiyatlarıydı; son haftalarda ise doğal gaz fiyatları enflasyonu yukarı yönlü baskılayan unsurlar arasında giderek daha fazla pay sahibi oldu ve bu da getirileri yukarı itiyor” diye ekledi.
Avrupa’da doğal gaz fiyatları bu yıl iki kattan fazla arttı. Kıtanın başlıca gaz referansı olan Hollanda TTF vadeli kontratları, yıl başından 20 Ağustos’a kadar megavat-saat başına 29 avrodan 63,80 avroya yükseldi.
Deutsche Bank Research stratejisti Ioannis Sokos, Euronews Business’a “Piyasa, ECB’nin daha fazla faiz artışına gideceğini öngörüyor” dedi.
Beklenen üç aylık faiz oranının Aralık 2027 için geçen perşembeden bu yana 12 baz puan yükseldiğini belirterek bunun, yatırımcıların artık ECB’den daha fazla faiz artışı beklediğine işaret ettiğini söyledi.
Yaz dönemindeki durgunluğun ardından hükümetler yeniden tahvil ihraç etmeye başladı ve bu da piyasadaki borç arzını artırdı.
En hızlı etki: Konut kredileri
Kamu tahvili getirileri ile konut kredisi faizleri, özellikle enflasyon beklentileri ve ECB’nin izleyeceği politika gibi aynı geniş kapsamlı faktörlerden etkileniyor; ancak aralarındaki doğrudan bağlantı ülkeden ülkeye değişiyor.
Almanya’da konut kredisi faizleri Bund getirileriyle yakından bağlantılı.
Alman konut kredisi aracısı Interhyp AG, Euronews Business’a verdiği bilgilerde 20 yıl vadeli sabit faizli konut kredilerinde, perşembe günü yüzde 4,32 olan ortalama faizin önümüzdeki hafta içinde 7 baz puan artmasının beklendiğini söyledi.
Bir diğer aracılık şirketi Dr Klein Privatkunden AG’ye göre ise bazı bankalar faizlerini şimdiden artırdı.
Şirketin Uzmanlar Konseyi üyesi Florian Pfaffinger, Euronews Business’a “Bazı bankalar konut kredisi faizlerini günlük olarak yeniden fiyatlıyor ve bu nedenle sermaye piyasalarındaki gelişmeleri çok yakından izliyor. Bu bankalar şimdiden daha yüksek faizler sunuyor; borçluların önceki koşullardan yararlanarak bir teklif güvence altına almak için çoğu zaman yalnızca iki ila üç günü oluyor” dedi.
Pfaffinger, sabit faiz tarifeleri kullanan bankaların da oranlarını kısmen güncellediğini, “diğerlerinin ise önümüzdeki birkaç gün içinde bunu takip etmesini beklediklerini” söyledi.
Her teklifin müşteriye özel olduğunu ve hızla değişebildiğini vurgulayan şirket, birçok bankadaki konut kredisi faiz ayarlamalarının genel olarak Alman Bund getirilerindeki hareketlerle uyumlu seyrettiğini belirtti.
Ancak bankaların marjlarındaki değişim ve kapasite yönetimi gibi çeşitli başka unsurlar da bu ayarlamanın büyüklüğünü etkiliyor.
10 yıllık Bund getirisi 26 Haziran’da yaklaşık yüzde 2,85 iken 20 Ağustos’ta yüzde 3,26’ya yükseldi.
10 yıllık tahvil getirisinin euro bölgesinde en yüksek seviye olan yüzde 4,1’in üzerinde olduğu Fransa’da ise bu artış henüz kredi faizlerine yansımadı.
Fransız konut kredisi aracısı Pretto’ya göre, 20 yıl vadeli kredilerde ortalama faiz oranı yüzde 3 ile 3,5 arasında. Bir diğer şirket Cafpi ise perşembe sabahı ortalama faizi yüzde 3,31 olarak açıkladı.
Fransa’da konut kredisi faizleri öncelikle Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) mevduat faizini takip ediyor. Bununla birlikte, 10 yıllık devlet tahvili getirisi tarihsel olarak borçlanma maliyetlerinin belirlenmesinde rol oynuyor.
Tarihsel olarak, Fransız devlet tahvili getirilerindeki artışlar zaman içinde diğer borçlanma maliyetlerine de yansıyor. Banque de France’ın 2021 tarihli bir çalışması, devlet tahvili getirilerinde kalıcı nitelikteki 1 puanlık artışın, borçlanma faizlerini üç ay sonra 0,1 puan, iki yıl sonra ise 0,78 puan yükseltebileceğini tahmin ediyor.
Ancak Pretto’nun kurucu ortağı Pierre Chapon, bu ilişkinin 2025’in başlarından bu yana zayıfladığını söylüyor. Rekor düzeydeki hane halkı tasarrufları, güçlü bilançoya sahip bankalara daha ucuz bir kaynak sağladı ve bu da onların konut kredilerini Fransız devlet tahvili getirilerinden ziyade ECB faizleriyle daha yakın uyumlu fiyatlamasına imkân tanıdı.
Chapon, devlet tahvili getirilerindeki yükselişin Fransız konut kredisi faizlerini henüz etkilemediğini belirtti.
“Şimdilik konut kredisi faizleri üzerinde bir etkisi görmüyoruz, ancak bu değişebilir. Tahvil getirilerindeki artışın bir kısmı enflasyon beklentilerine bağlı olduğuna göre, bu durum kalıcı hale gelirse ECB faizleri yükselebilir ve bu da konut kredisi faizlerini 10-20 baz puan artırabilir.”
ECB’nin bir sonraki faiz kararı 10 Eylül’de açıklanacak, ardından 29 Ekim’de bir toplantı daha yapılacak.
İtalya’da ise bir konut kredisi aracısına göre faizlerdeki yeniden fiyatlama birkaç hafta içinde daha geniş kapsamlı hale gelebilir.
MutuiOnline.it sözcüsü, ağustos başında bazı küçük bankaların faiz artırmasının ardından, tüm ürün türleri için 20 yıl vadeli sabit faizli konut kredilerinde ortalama oranın salı günü yüzde 3,50 olduğunu doğruladı.
İtalya’da sabit faizli konut kredileri geleneksel olarak devlet tahvili getirilerinden çok euro faiz swaplarını takip ediyor. Ancak İtalyan devlet tahvili getirileri ile euro swap oranları, her ikisi de genel faiz görünümünü yansıttığı için çoğu zaman aynı yönde hareket ediyor.
İtalya’nın 10 yıllık tahvil getirisi 4 Ağustos’ta yüzde 3,86 iken 20 Ağustos’ta yüzde 4,08’e yükseldi.
Şirket, “Yeniden fiyatlamaya dair bazı ilk işaretleri şimdiden görüyoruz. Ağustos ayının ilk yarısında üç küçük banka konut kredisi faizlerini artırdı. Piyasa faizlerindeki son artış kalıcı olursa ilave ayarlamalar bekleriz, ancak Ağustos ortasındaki tatil dönemi nedeniyle yeniden fiyatlama daha yavaş gerçekleşebilir” açıklamasını yaptı.
Swap oranları yüksek kalırsa konut kredisi teklifleri birkaç hafta içinde yükselebilir ve ortalama 20 yıl vadeli faizler yüzde 3,5’in üzerine çıkabilir. Ancak artışın boyutu, bankaların maliyetlerindeki yükselişi müşterilere ne ölçüde yansıttığına bağlı olacak.
İspanya’da konut kredilerinin fiyatlaması ECB faizlerine çok daha doğrudan tepki veriyor. İspanyol konut kredisi aracısı iAhorro’ya göre, merkez bankasının mevduat faizini yüzde 2’den yüzde 2,25’e çıkarmasının ardından, bazı bankalar takip eden haftalarda konut kredisi faizlerini 0,2 ile 0,5 puan arasında artırdı.
Şirket sözcüsü Laura Martinez, mayıs ayında imzalanan sabit faizli konut kredilerinde ortalama faizin yüzde 2,96 olduğunu gösteren en güncel resmi verileri aktardı ve aracılık şirketlerinin kayda değer ölçüde daha düşük oranlar sağlayabildiğini ekledi.
ECB’nin eylül ya da ekimdeki toplantılarından birinde yeniden faiz artışına gitmesi bekleniyor.
Martinez, “ECB faiz artırırsa konut kredisi faizleri de muhtemelen yükselecek, ancak yıl sonuna yaklaşırken bankaların satış hedeflerini tutturması gerektiği için kayda değer artışlar beklemiyoruz” diye ekledi.
Daha yavaş etki: Devletin faiz faturası
Avrupa’nın en büyük ekonomileri yüksek oranda borçlu.
IMF’ye göre, 2025’te dört ülke arasında en büyük borç stoku Fransa’daydı; yaklaşık 3,9 trilyon dolar (3,3 trilyon avro). Onu 3,5 trilyon dolar (3 trilyon avro) ile İtalya, 3,2 trilyon dolar (2,7 trilyon avro) ile Almanya ve 1,9 trilyon dolar (1,6 trilyon avro) ile İspanya izledi.
Uzun vadeli getiriler yüksek seviyede kalırsa borç servisi maliyetlerinin artması bekleniyor, ancak bunun etkisi kademeli olarak hissedilecek. Mevcut tahviller vadesine kadar başlangıçta belirlenen faizleri ödemeye devam ediyor. Hükümetler, ancak vadesi dolan borçları yeniden finanse ederken veya güncel piyasa faizleriyle yeni borçlandıklarında daha yüksek maliyetlerle karşılaşıyor.
Sokos, “Şu anda bu ülkelerin tüm tahvil stokunun ortalama kupon oranı, mevcut piyasa getirilerinin belirgin şekilde altında. Bu yüksek getiri ortamı ne kadar uzun sürerse, bu oranlar üzerinden yeniden finanse edilecek borçların payı da o kadar büyüyecek” dedi.
ECB verilerine dayanarak, yıllık brüt finansman ihtiyacının — vadesi gelen borçlar ve yeni borçlanmalar dahil — İtalya’da GSYH’nin yaklaşık yüzde 24’üne, Fransa’da yüzde 21’ine ve hem Almanya hem de İspanya’da yüzde 15’ine denk geldiğini tahmin ediyor.
BCA’ya göre, GSYH’ye oranla faiz giderlerinin öngörülebilir gelecekte en yüksek seviyede kalacağı ülke İtalya olacak. Ancak en büyük artış Fransa’da yaşanacak; ülkenin faiz faturası 2031’e kadar ikiye katlanacak.
Sokos, “Fransa ve İtalya, İspanya ve Almanya’ya kıyasla daha kırılgan” dedi. İtalya’nın borç/GSYH oranının daha yüksek olduğunu, ancak bütçe açığının daha düşük seyrettiğini, birincil fazla verme geçmişine sahip olduğunu ve dış pozisyonunun Fransa’dan daha iyi olduğunu ekledi.
“Fransa’nın ise daha büyük bir bütçe açığı ve bu açığı nasıl azaltacağına dair siyasi belirsizlikleri var.”
Faiz giderlerindeki artış doğrudan gözle görülür bir vergi artışına yol açmasa da devlet gelirlerinin daha büyük bir kısmının borç servisine ayrılmasını gerektiriyor; bu da kamu hizmetleri, yatırımlar, sosyal yardımlar veya vergi indirimleri için daha az bütçe bırakıyor.
Fransa, İtalya veya diğer yüksek borçlu Avrupa ekonomileri için devlet tahvili getirilerinin hangi seviyede daha ciddi bir mali sürdürülebilirlik sorunu yaratmaya başlayacağı sorulduğunda Timper, getirilerin daha güçlü büyüme ve enflasyonu yansıtması halinde mutlaka tehlikeli olmadığını söyledi; zira bu durum vergi gelirlerini ve nominal GSYH’yi de artırabilir.
En ciddi tehlike ise yatırımcıların bir hükümetin borcunu kontrol edebilme kapasitesinden şüphe duyduğu için daha yüksek getiri talep etmesiyle ortaya çıkıyor. Bu risk primi faiz faturasını büyütüyor, kamu maliyesini bozuyor ve yatırımcıların daha da yüksek bir prim istemesine yol açabiliyor.