Panama Projesi: Anthropic, yapay zekâyı eğitmek uğruna milyonlarca kitabı nasıl imha etti?

Ray Bradbury’nin bir bilimkurgu romanı adeta gerçek oldu.

REKLAM

REKLAM

Amerika'nın dört bir yanına yayılan depolardan birinde, kitap sırtları makineler tarafından salam dilimleri gibi kesildi. Ardından tarayıcılar bu içerikleri toplu hâlde işledi. İnsanların üretmesi belki de yıllar alan eserler, milisaniyeler içinde dijital evrene yüklendi ve daha sonra dilimizin yapısını ve üslubunu kopyalamak üzere yapay zekâ modellerini eğitmek için kullanıldı.

Oradan geriye kalan kâğıt yığınları ise atık hâline geldi; hamurlaştırılmak ve tuvalet kâğıdı veya karton kutu gibi ürünlere dönüştürülmek üzere geri dönüşüm tesislerine gönderildi.

Hem gizli bir operasyonu hem de finansal ayak oyunlarını ifşa eden belgeleri çağrıştıran ismiyle Panama Projesi, Anthropic’in "dünyadaki tüm kitapları imha ederek tarama" yönündeki gizli planıydı. Bu durum, Temmuz ayı sonlarında adli dosyalarda gizliliği kaldırılan şirket içi bir planlama belgesiyle ifşa oldu.

Belgede, "Bu konu üzerinde çalıştığımızın bilinmesini istemiyoruz" ifadeleri yer alıyordu.

Anthropic’in ilk olarak Washington Post tarafından haberleştirilen bu karanlık girişimlerinin ortaya çıkması, yapay zekâ yarışına yeni bir gölge düşürdü.

Bu gelişme aynı zamanda, dünyanın en büyük yapay zekâ şirketlerinden birinin yazarların, sanatçıların, fotoğrafçıların ve diğer içerik üreticilerinin emeklerine nasıl baktığını da tüm çıplaklığıyla gözler önüne serdi.

Panama Projesi kâğıt fabrikalarını nasıl besledi?

Yeni açıklanan belgelere göre Panama Projesi, 2024 yılının başlarında Anthropic yöneticilerinin, yapay zekâ sohbet robotu Claude’a "kalitesiz internet dilini" taklit etmek yerine "nasıl iyi yazılacağını" öğretebilecek, internet öncesi döneme ait kitapları aramasıyla başladı.

Girişim şirketi, aralarında Better World Books ve İngiltere merkezli World of Books’un da bulunduğu birden fazla tedarikçiden bir defada tensiyle (on binlerce) kitap satın aldı.

Şirket daha sonra kitapların taranması ve imha edilmesi gibi ağır işleri dışarıdan bir yükleniciye devretti. Bu yüklenici, kitap sırtlarını kesmek ve sayfaları teker teker dilimlemek için hidrolik bir makine kullandı. Böylece sayfalar endüstriyel görüntüleme ekipmanları kullanılarak hızla kopyalanıp sisteme yüklenebildi.

Nihayetinde Anthropic ile çalışan bir yüklenicinin aktardığına göre şirket, "6 aylık bir süre zarfında 500 bin ila 2 milyon kitabı dijital ortama aktarabilecek deneyimli bir belge tarama hizmeti tedarikçisi" arıyordu.

İnternet varken neden kitaplar?

Şirket içi planlama belgeleri, Anthropic yöneticilerinin bu girişimin daha kaliteli bir iletişim sağlayacağına ve yapay zekânın kendi ürettiği metinlerle kirlenmiş verilerle eğitilmesi sonucu ortaya çıkan bir tür nitelik kaybı olan "model çöküşünü" engelleyeceğine inandıklarını gösteriyor.

Modern web dünyasının aksine kitaplar, henüz yapay zekâ tarafından üretilen içeriklerle kirlenmemiş, insan eliyle yazılmış ve profesyonel editörler tarafından düzenlenmiş devasa bir literatür sunuyor.

Yapay zekâ şirketleri için asıl mesele, bu kaynaklara nasıl ulaşacaklarıydı. Ancak mahkeme kayıtları, Anthropic yöneticilerinin bu işten sıyrılabileceklerine, hatta sıyrılamasalar bile "amaca giden her yol mubahtır" düşüncesiyle hareket etmiş olabileceklerine işaret ediyor.

Dava dosyalarından birine göre, Anthropic kurucu ortağı Ben Mann, Haziran 2021'de LibGen adlı telifli içerik barındıran bir korsan kütüphaneden devasa bir veri arşivini ele geçirdi. Dosyada, Mann'ın web tarayıcısının korsan kitapları indirdiği anı gösteren bir ekran görüntüsü bile yer aldı.

Ertesi yıl Mann, yasa dışı yollardan elde edilen kitapların tam bir kataloğunu içeren Pirate Library Mirror bağlantısını diğer Anthropic çalışanlarıyla paylaştı ve altına "Tam zamanında!!!" notunu düştü.

Hukuki hesaplaşma

Panama Projesi, bir grup yazar tarafından Anthropic’in eserlerini Claude’u eğitmek için yasa dışı şekilde kullandığı iddiasıyla açılan telif hakkı davasında gizliliği kaldırılan binlerce sayfalık mahkeme belgeleri sayesinde gün yüzüne çıktı.

2024 yılında, romancı Andrea Bartz ile kurgu dışı yazarları Charles Graeber ve Kirk Wallace Johnson liderliğindeki bir grup yazar, korsan kitapları yapay zekâ modelini eğitmek için kullanarak telif haklarını ihlal ettiği gerekçesiyle Anthropic’e toplu dava açtı.

Mevcut piyasa değeri 965 milyar dolar (875 milyar euro) olan Anthropic, geçen ay yaklaşık 500 bin eseri kapsayan davayı karara bağlamak için 1,5 milyar dolar (yaklaşık 1,3 milyar euro) ödemeyi kabul etti.

Yazarların başavukatı Justin Nelson, "Bu, tarihte bilinen en büyük telif hakkı tazminatıdır," değerlendirmesinde bulundu.

Bu dava, yapay zekâ şirketlerine karşı açılan ve uzlaşmayla sonuçlanan ilk dava dalgası niteliğini taşıyor.

Meta, OpenAI, Google ve Microsoft da benzer korsanlık iddialarıyla yazarların açtığı telif davalarıyla karşı karşıya. Toplu uzlaşmadan çekilen birkaç yazarın Anthropic’e karşı bireysel davaları ise devam ediyor.

Karar ne anlama geliyor?

Diğer davalar yargı mercilerinde ilerlerken, geçen haftaki uzlaşma çok daha uzun sürecek bir hukuk mücadelesinin yalnızca ilk bölümü olabilir.

Geçen yıl verilen ilk kararda yargıç, şirketin yasal yollardan satın aldığı kitapları kullanmasının ABD yasaları kapsamında "adil kullanım" güvencesinde olduğuna hükmetmişti.

Ancak karar, şirketin satın alıp taradığı kitaplar ile daha önce korsan yollardan temin ettiği milyonlarca kitap arasında net bir ayrım çizdi.

Anthropic Genel Hukuk Müşaviri Yardımcısı Aparna Sridhar, Post’a yaptığı açıklamada, "Mahkemenin Haziran 2025 tarihli emsal kararı geçerliliğini korumaktadır. Uzlaştığımız konu bazı materyallerin nasıl temin edildiğiyle ilgilidir; bunları yapay zekâ geliştirmek için kullanıp kullanamayacağımızla ilgili değildir" dedi.

Ancak bazıları için, gizliliği kaldırılan bu belgeler çok daha kalıcı bir hükmü zaten verdi: dünyanın en büyük teknoloji şirketlerinin, insan yaratıcılığının kutsallığına değer vermek bir yana, kültürel değerleri anladığına dair geriye kalan tüm illüzyonları yerle bir etti.