Eski bir sanayi tesisinde, Özbekistan’ın çağdaş sanata adanmış ilk kalıcı merkezi açıldı; açılış sergisi yerel ve uluslararası sanatçıları buluşturuyor, büyük müze ortaklıkları da etkisini ülke dışına yayıyor.
1912’ye uzanan eski bir tramvay deposu ve dizel istasyonu, çağdaş sanata adanmış Özbekistan’ın ilk kalıcı merkezi hâline dönüştürüldü.
REKLAM
REKLAM
Paris merkezli Studio KO tarafından yeniden tasarlanan Taşkent Çağdaş Sanatlar Merkezi (CCA), Özbekistan’ın başkentinde sergileri, performansları, sinemayı, araştırmayı ve eğitimi aynı çatı altında buluşturuyor.
Ancak merkezin önemi, Taşkent’e yeni bir kültür mekânı kazandırmanın ötesine geçiyor. Merkez, Özbekistanlı sanatçıları uluslararası çağdaş sanat dünyasına daha yakınlaştırırken Avrupa, ABD ve Asya’daki önde gelen kültür kurumlarıyla işbirlikleri geliştiriyor.
Merkez, uluslararası alanda hâlâ daha çok Semerkant ve Buhara gibi kentlerin İpek Yolu mimarisi ve tarihî mirasıyla tanınan ülkeye çağdaş bir boyut kazandırıyor.
Taşkent CCA’nın içinde
Yenilenmiş yapı kompleksi, özgün endüstriyel alanın karakterini korurken galeriler, kütüphane, eğitim alanları, kamusal buluşma mekânları, konsept mağaza ve bir restoran sunuyor.
Merkezin “bilgelik” anlamına gelen ilk sergisi Hikmah, Özbekistanlı ve uluslararası sanatçıların, Taşkent mekânı için özel olarak sipariş edilen eserler de dahil 11 çalışmasını bir araya getiriyor.
Uluslararası işler arasında, Berlin’de yaşayan Tunus-Ukrayna kökenli sanatçı Nadia Kaabi-Linke’nin 2011 tarihli Uçan Halılar’ı, New York’taki Solomon R. Guggenheim Müzesi’nden Taşkent’e getirildi.
Venedik’te ürünlerini, hızla toplanabilen halıların üzerinde sergileyen kayıt dışı sokak satıcılarından esinlenen yerleştirme, bu halıların ölçülerini tavandan asılı metal ızgaralara dönüştürüyor. Eser, uçan halının romantik imgesini günümüzün hareket, göç ve güvencesizlik deneyimleriyle karşı karşıya getiriyor.
Jamaika asıllı Amerikalı sanatçı Nari Ward, hafızaya gündelik nesneler üzerinden yaklaşıyor. Taşkent için ürettiği çalışmada, Özbek ekmeğine dekoratif desenler basmakta kullanılan geleneksel aracı kullanarak tanıdık bir ev eşyasını yeni bir sanatsal bağlama yerleştirdi.
Özbek sanatçı Şohruh Rahimov, yedi kuşaktır çömlekçilikle uğraşan bir aileden geliyor ve çağdaş olanla miras alınanı farklı bir bağ üzerinden ilişkilendiriyor.
Mekâna özgü yerleştirmesi, Sessizliğin Rengi, Hakikatin İzinde (2026), Orta Asyalı sûfi âlim Necmiddin Kubro’nun öğretilerinden esinlenen seramik formlar ve yedi renkten yararlanıyor.
“İşimizi dünya çapındaki bir izleyiciye gösterebileceğimiz çok güzel bir sahne,” diyor Rahimov; ayrıca diğer ülkelerden sanatçılarla işbirliği yapma imkânına da dikkat çekiyor.
Sergi, yeni kurumu bölgenin modern sanat tarihine bağlayan eserleri de içeriyor. Bunlar arasında, yaygın olarak Savitskiy Müzesi olarak bilinen Karakalpakistan Devlet Sanat Müzesi koleksiyonundan Vladimir Pan’ın İsimsiz (1981) adlı çalışması da bulunuyor.
Taşkent’i uluslararası sanat dünyasına bağlamak
Açılışa katılan isimler arasında Solomon R. Guggenheim Müzesi ve Vakfı’nın direktörü ve CEO’su Mariet Westermann da vardı.
“Dünyada sanata ciddiyetle yaklaşan herhangi bir şehirde hem tarihî sanat ve kültürel miras, hem de günümüzün en güncel sanatı, yani kendi zamanımızın sanatı bulunur,” diye konuştu.
Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, merkez halk açılışından önce ziyaret ederek çağdaş kültürün geliştirilmesini ülkenin daha geniş kültür politikasının bir parçası olarak ele aldı.
“Elbette büyük mirasımızı ve kültürel hazinelerimizi tanıtmamız son derece doğal,” dedi. “Ancak çağdaş tarihimizin tanıtımı da hem sorumluluğumuz hem görevimizdir.”
Projenin arkasındaki Sanat ve Kültür Geliştirme Vakfı, önceliklerinden birinin Özbekistanlı sanatçıların uluslararası ağlara daha fazla erişim sağlaması olduğunu belirtiyor.
“CCA, genç sanatçıların ve Özbekistan’ın daha geniş yaratıcı topluluğunun işlerini sergileyebileceği, araştırma yürütebileceği, fikir alışverişinde bulunabileceği ve filmden atölyelere uzanan programlara katılabileceği bir platform olarak tasarlandı,” dedi merkez müdür yardımcısı Azizbek Mannopov.
Sergi salonunun ötesinde
Açılış programında atölyeler, şiir okumaları, gösterimler, tartışmalar ve performansların yanı sıra Orta Asya ile özdeşleştirilen klasik müzik geleneği Şaşmakom da yer aldı.
Westermann merkezi, ziyaretçilerin yalnızca eserleri görmekle kalmayıp nasıl üretildiklerini öğrenebileceği, performanslar izleyip sanatçılarla etkileşime girebileceği “yaşayan bir mekân” olarak tanımladı.
“Bugün burada açtığımız bu merkez, inanıyorum ki, ortak çabanın ve kültüre kamusal bir değer olarak samimi bağlılığın neler başarabileceğini gösteriyor,” dedi Özbekistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İdaresi Başkanı Saida Mirziyoyeva açılışta.
Hikmah’ın ötesinde CCA, yıl boyu sürecek sergi, araştırma, misafir sanatçı programları, film ve performans etkinliklerinin yanı sıra yurtdışındaki müze ve kültür kurumlarıyla ortak projeler planlıyor.