Havacılık uzmanları, uçuşları durdurmanın sadece pistten kar ve buz temizlemekten ibaret olmadığını, bunun çok daha karmaşık bir süreç olduğunu açıklıyor.
Geçen hafta, kuzey Finlandiya’da binlerce turist, aşırı soğuklar nedeniyle Kittilä Havalimanı’nda uçuşların iptal edilmesi sonucu mahsur kaldı.
Kuzey ülkesi Finlandiya, kış koşullarıyla başa çıkma konusundaki deneyimiyle biliniyor ve hava trafiği, Avrupa’nın daha güneyindeki ülkelere kıyasla çok daha nadir aksıyor.
Peki bu kez havalimanı operasyonlarını felç eden neydi? Havacılık uzmanlarına göre, uçuşları durdurmak yalnızca pistleri kar ve buzdan temizlemekten ibaret değil.
Finlandiya havalimanları kış şartlarıyla nasıl bu kadar iyi başa çıkıyor?
Finlandiya’da kış aylarında aşırı düşük sıcaklıklar ve yoğun kar yağışı olağan kabul ediliyor. Bu nedenle havalimanlarında yerleşik ve kapsamlı bakım programları uygulanıyor.
Örneğin Helsinki Havalimanı’nda hem günlük bakım çalışmaları hem de hedefli kar temizleme operasyonları yürütülüyor.
Finavia’nın Helsinki Havalimanı Apron Operasyonları Müdürü Anssi Väisänen, bir basın açıklamasında, “Hedefli kar temizleme, apronlarda olağan dışı kar yağışı yaşanan günler için uygulanan bir operasyon modelidir,” dedi.
Väisänen’e göre uçak park planı yaklaşık 12 saat önceden hazırlanıyor ve apronda yan yana birkaç boş park alanı bırakılıyor. Bu sayede bakım ekipleri kaynaklarını tek bir alana yoğunlaştırarak kar küreme işlemini yapabiliyor. Ardından uçakların yerdeki dönüş süreci başlıyor.
Uçak park alanları bölümler halinde boşaltılıyor; böylece bakım ekipleri mümkün olan en geniş alanı tek seferde temizleyebiliyor.
Pistler ve taksi yolları da kar ve buzdan arındırılmak zorunda. Helsinki Havalimanı’nda, kar küreme araçlarından kimyasal püskürtücülere kadar uzanan 200 araç ve makineden oluşan bir filo, üç pisti sürekli açık tutmak için hazır bekliyor.
Bu filonun en büyük araçları, Vammas PSB 5500 kar süpürücü üfleyiciler. 31 ton ağırlığındaki bu makineler, sahip oldukları üçlü temizleme sistemi sayesinde 5,5 metrelik bir pist bölümünü yalnızca 11 dakikada temizleyebiliyor.
Finavia’nın Pist Bakımı Başkanı Pyry Pennanen, bu araçların kış sezonu boyunca 800 saate kadar kullanıldığını belirtti.
Bu makineler, 135 eğitimli bakım personeli tarafından kullanılıyor. Bunların 75’i yalnızca kış sezonu için istihdam ediliyor.
Helsinki’de 3 bin 500 metre uzunluğunda ve 60 metre genişliğindeki pistlerin temizlenmesi için belirlenen süre 13 dakika. Ancak buz çözücü kimyasallar ve önceden planlanmış süpürme düzenleri sayesinde bu işlem çoğu zaman 11 dakikada tamamlanıyor.
Bu sırada havalimanının üç pistinden biri temizlenirken, diğer ikisi operasyonlara açık tutuluyor.
Kittilä Havalimanı’nda uçuşlar neden durdu?
Kuzey Kutup Dairesi’nin ötesindeki havalimanları bile kış şartları nedeniyle nadiren kapanıyor.
Örneğin Ivalo Havalimanı’nda 2023’te sıcaklık eksi 35 dereceye kadar düşmüş, buna rağmen yalnızca tek bir uçuş iptal edilmişti.
Kittilä Havalimanı’nda ise 11 Ocak’ta sıcaklık eksi 37 dereceye geriledi ve bu durum birkaç gün boyunca devam etti. Ancak burada operasyonlar, Ivalo’ya kıyasla çok daha ağır şekilde aksadı.
Kar ve buzlu koşullar aynı anda yaşandığında, mevcut kaynaklar sınırlarına dayanıyor. Ancak asıl sorun, uçakların dış yüzeyinde oluşan buz tabakası oldu. Bu buz, uçağın mekanik parçalarını ve kanat üzerindeki flapları kilitleyebiliyor.
Delft Teknoloji Üniversitesi’nde havacılık mühendisliği öğretim üyesi Joris Melkert, Hollanda gazetesi De Telegraaf’a yaptığı açıklamada, “Kanatlarda buz varken uçmak son derece tehlikelidir. Kanat etrafındaki hava akışı bozulur, uçak stall olur ve düşer,” dedi.
Bu riski önlemek için önce sıcak suyla buz çözülüyor, ardından uçaklar antifriz sıvısı ile kaplanıyor. Bu işlem 10 dakika ile yarım saat arasında sürebiliyor.
Finavia yetkilileri, kuru ve sert soğuklarda buz çözme işleminin her zaman gerekli olmayabileceğini; ancak havada nem varsa bu ihtiyacın ciddi şekilde arttığını belirtiyor.
Finavia’dan yapılan açıklamada, “Son derece zorlu koşullar nedeniyle havayolları cuma, cumartesi ve pazar günleri Kittilä’ya uçuşları iptal etmek zorunda kaldı,” denildi.
Kamu yayıncısı Yle’ye konuşan yetkililer, yakıt ikmali sırasında yer ekipmanlarının bağlantı noktalarının donduğunu ve buz çözme işlemlerinin imkânsız hale geldiğini de aktardı.
Schiphol Havalimanı’ndaki buz çözme krizi
Ocak ayının başında, soğuk hava dalgası nedeniyle Amsterdam Schiphol Havalimanı’nda 3 binden fazla uçuş iptal edildi.
Yoğun kar pistlerin temizlenmesini zorlaştırdı, ancak asıl sorun yine uçakların buzdan arındırılması oldu.
De Telegraaf’ın aktardığına göre, Schiphol, maliyetler nedeniyle her pistte buz çözme tesisleri kurmadı. Bu da uçakların daha uzun mesafeler taksi yapmasına ve kötü hava koşullarında darboğaz oluşmasına yol açtı.
En büyük sorun ise, havalimanındaki buz çözme operasyonlarının büyük bölümünü yürüten KLM’nin uzun süren don olayları nedeniyle zorlanmasıydı.
Buz çözme için görevli 100 personel ve 25 araç, aşırı soğukların yaşandığı hafta boyunca sürekli çalıştı. Ancak birkaç gün sonra buz çözücü sıvı stokları tükenmeye başladı ve KLM daha fazla uçuş iptal etmek zorunda kaldı.
Havayolu şirketi, Almanya’dan 100 bin litreden fazla buz çözücü sıvı getirtmek için personel gönderdi. Bunun ardından operasyonlar kademeli olarak normale döndü.
Kimliğinin açıklanmasını istemeyen bir KLM çalışanı, De Telegraaf’a, “Bu domino etkisi yüzünden Schiphol, böyle karlı günlerde tamamen kilitleniyor. Avrupa’nın alay konusu oluyoruz” dedi.