Havacılık uzmanları, uçuşları durdurmanın sadece pistten kar ve buz temizlemekten ibaret olmadığını, bunun çok daha karmaşık bir süreç olduğunu açıklıyor.
Geçen hafta, Kittilä Havalimanı’ndaki uçuşlar aşırı soğuk nedeniyle iptal edilince, Finlandiya’nın kuzeyinde binlerce turist mahsur kaldı.
Nordik ülke, kış koşullarıyla başa çıkma konusundaki uzmanlığıyla biliniyor; hava trafiği, güneydeki diğer Avrupa ülkelerine kıyasla çok daha seyrek aksıyor.
Peki havalimanı operasyonlarını ne aksattı? Havacılık uzmanları, uçuşları durdurmanın yalnızca pistten kar ve buzu temizlemekten ibaret olmadığını, daha karmaşık bir süreç olduğunu söylüyor.
Finlandiya’nın havalimanları kış şartlarıyla neden bu kadar iyi başa çıkıyor?
Finlandiya’da, kış mevsiminde keskin düşen sıcaklıklar ve yoğun kar günlük rutinin bir parçası; bu yüzden havalimanlarında oturmuş bakım programları yürürlükte.
Örneğin Helsinki Havalimanı hem günlük bakımı hem de hedefe yönelik kar temizliğini yürütüyor.
“‘Hedefe yönelik kar temizliği’ ifadesi, apronlarda [uçakların park ettiği alanlar] olağan dışı kar yağışı günlerinde uygulanan işletim modeline atıfta bulunur,” Anssi Väisänen, Finavia’nın Helsinki Havalimanı Apron Operasyonları Müdürü, bir basın açıklamasında dedi.
“Uçak park planı, apronda yan yana birkaç boş uçak park yeri kalacak şekilde yaklaşık 12 saat önceden hazırlanır.
“Bu sayede bakım ekibimiz kaynaklarını yoğunlaştırıp alanı küreyip temizleyebiliyor. Ardından uçakların turnaround süreci başlayabiliyor.”
Uçak park yerleri, bakım profesyonellerinin tek seferde mümkün olduğunca geniş bir alanı süpürüp kürebilmesine olanak tanımak için bölümler halinde boşaltılıyor.
Pistler ve taksi yolları da kardan arındırılmış tutulmalı. Helsinki Havalimanı’nda, kar küreme araçlarından kimyasal püskürtücülere kadar 200 araç ve makineden oluşan bir filo, üç pistin temizliği için hazır bekliyor.
Filonun devleri Vammas PSB 5500 süpürge-üfleyiciler. Bu 31 tonluk makineler, benzersiz üçlü kar temizleme özellikleri sayesinde, pistin 5,5 metrelik bir bölümünü sadece 11 dakikada temizleyebiliyor.
“Süpürge-üfleyiciler [kar temizliği için] kışsezonunda 800 saate kadar kullanılıyor,” Finavia’nın Helsinki Havalimanı Havaalanı Bakım Müdürü Pyry Pennanen basın bülteninde ekledi.
Makineleri 135 eğitimli ve yetkin bakım çalışanı kullanıyor; bunların 75’i yalnızca kış sezonunda çalışmak üzere işe alınıyor.
Helsinki’de 3.500 metre uzunluğunda, 60 metre genişliğindeki pistleri temizlemek için ayrılan süre 13 dakika.
Ancak buzlanma önleyici kimyasalların ve özenle planlanıp prova edilen kar temizleme süpürme düzenlerinin sayesinde bu işi çoğu kez 11 dakikada tamamlayabiliyorlar.
Havalimanının üç pistinden biri temizlenirken, diğer ikisi faaliyette kalıyor.
Kittilä Havalimanı’nda uçuşlar neden durduruldu?
Kuzeyde, Kutup Dairesi’nin ötesindeki havalimanları bile kış hava koşulları nedeniyle nadiren kapanır.
Ivalo Havalimanı’nda 2023’te yaşanan son aşırı sıcaklık dalgasında termometreler eksi 35’e kadar düştü. Buna rağmen havalimanı yalnızca tek bir uçuşu iptal etti, diğer tüm operasyonları normal seyrinde sürdürdü.
Kittilä Havalimanı’nda ise, benzer ayazın birkaç gün sürmesinin ardından 11 Ocak’ta sıcaklık eksi 37 dereceye düştü. Ancak operasyonlar Ivalo’dakine göre çok daha ciddi şekilde aksadı.
Kar ve buzlanma aynı anda bastırdığında, kaynaklar kapasitenin sınırına dayanır. Ancak daha büyük sorun, uçağın dış yüzeyini kaplayan buzdu; bu buz, kanatlardaki mekanik parçaları ve flapları kilitleyip hareket edemez hale getirebilir.
“Kanatlarda buz varken uçmak son derece tehlikelidir. Kanadın çevresindeki hava akımı bozulur. Uçak ardından stall olur ve düşer,” Delft Teknoloji Üniversitesi’nde havacılık ve uzay mühendisliği öğretim görevlisi Joris Melkert, Hollanda gazetesi De Telegraaf’a söyledi.
Bunu önlemek için önce buzun sıcak suyla temizlenmesi, ardından uçağın bir antifriz tabakasıyla püskürtülmesi gerekir. Süreç 10 dakika ile yarım saat arasında sürer.
Finlandiya’nın havalimanı ağını yöneten Finavia’nın bir sözcüsü, şiddetli ama kuru ayazda buz çözücü uygulamanın gerekmeyebileceğini; havada nem olduğunda ise bu ihtiyacın genellikle arttığını söyledi.
“Son derece zorlu koşullar nedeniyle havayolları Cuma, Cumartesi ve Pazar günleri Kittilä’ye yapılan uçuşları iptal etmek zorunda kaldı,” diye ekledi.
Finavia, kamu yayıncısı Yle’ye yer ekipmanı bağlantılarının ve araç kapaklarının yakıt ikmali sırasında donduğunu, bu nedenle buz çözme işleminin yapılamadığını da söyledi.
Schiphol Havalimanı’nda uçak buz çözme krizi
Ocak başında, Amsterdam Schiphol Havalimanı’nda soğuk hava dalgası etkili olunca 3.000’den fazla uçuş iptal edildi.
Yoğun kar pistlerin hızla temizlenmesini gerektirdi; ancak operasyonları aksatan asıl etken yine uçakların kritik buz çözme işlemi oldu.
De Telegraaf’a göre Schiphol, maliyeti nedeniyle her piste buz çözme tesisleri kurmamayı tercih etti; bu da uçakların daha uzun taksi yapmasına ve ağır hava koşullarında darboğazlar oluşmasına yol açtı.
Ancak asıl sorun, uzun süren dondurucu koşulların, havalimanında kalkış yapan uçakların buz çözme işlemlerinin çoğunu yürüten işletmeci KLM’yi zorlamasıydı.
Buz çözme operasyonlarına adanmış 100 çalışan ve 25 kamyon bulunuyor; aşırı soğukların yaşandığı hafta hepsi sahaya sürüldü.
Hollandalı havayolu, birkaç gün kesintisiz kullanımdan sonra buz çözücü sıvı stoklarının azaldığını ve daha fazla uçuşu iptal etmek zorunda kaldığını belirtti.
KLM, ek stok temin etmek için çalışanlarını Almanya’ya gönderdi; 100.000 litreden fazla sıvı getirildi. Bu sayede operasyonlar birkaç gün sonra kademeli olarak yeniden başlayabildi.
“Bu domino etkisi, böyle karlı günlerde Schiphol’un tamamen kitlenmesine yol açıyor. Avrupa’nın alay konusu olduk,” adının açıklanmaması koşuluyla konuşan bir KLM çalışanı De Telegraaf’a söyledi.