Yaşam alanlarının kaybı, ormansızlaşma, yasa dışı yaban hayatı ticareti ve iklim değişikliği, bu olağanüstü türleri hızla yok oluşa doğru sürüklüyor.
Doğa korumacıları, gezegenin eşsiz canlı mirasını korumak ve yeniden canlandırmak için iklim eyleminin daha fazla ertelenmesinin artık “göze alınamayacağı" uyarısında bulunuyor.
Uluslararası doğa koruma kuruluşu Fauna & Flora, bugün (7 Ocak) yayımladığı 2026 İzlenecek Türler listesinde, yakın gelecekte yok olma riskiyle karşı karşıya olan “tuhaf ve harika” türleri mercek altına alıyor. Liste, yaşam alanı kaybından ormansızlaşmaya, yasa dışı yaban hayatı ticaretinden iklim krizine uzanan tehditlerin, gezegenin en kırılgan canlılarını nasıl kıskaca aldığını gözler önüne seriyor.
Fauna & Flora CEO’su Kristian Teleki, listenin yalnızca karşı karşıya kalınan riskleri değil, aynı zamanda korunması için mücadele edilen bu sıra dışı bitki ve hayvanları ve dünya genelinde etkili koruma çalışmaları yürüten ilham verici insanları da görünür kıldığını vurguluyor. Teleki’ye göre liste, “zor zamanlarda bir umut ışığı” olma niteliği taşıyor.
Birçok doğa ve iklim hedefi için kritik bir eşik olarak görülen 2030 yılına adım adım yaklaşırken, yeni yıla yok olmanın eşiğinde giren 10 tür, bu acil çağrının somut bir hatırlatıcısı olarak karşımızda duruyor.
Avrupa yılanbalığı
Bir zamanlar kıtanın dört bir yanında yaygın olan Avrupa yılanbalığı, yok oluşa doğru kaygan bir yokuşta. Son 25 yılda, yalnızca Birleşik Krallık'taki popülasyonu bile yüzde 95 gibi şaşırtıcı bir oranda düştü.
Uzmanlar, bir zamanlar popüler olan jöleli yılanbalığı yemeğinin tetiklediği aşırı avlanmanın yanı sıra kirlilik, yaşam alanı parçalanması ve yasa dışı ticareti sorumlu tutuyor.
Sevimli görünmeyebilirler ama uzmanlar, bu yılan görünümlü canlıların tatlı su ve kıyı ekosistemlerinde “hayati bir rol” oynadığını; su samurları, balabanlar ve diğer balıkla beslenen canlılar için yüksek enerjili bir besin kaynağı sağladığını belirtiyor.
Fauna & Flora, “Yok olmaları ağır sonuçlar doğurur” uyarısında bulunuyor. “Bir süredir kaydedilmediği Gürcistan'da yaptığımız tatlı su izleme çalışmalarında yakın zamanda Avrupa yılanbalığına rastladığımız için, bu esrarengiz ve kritik düzeyde tehlike altındaki balık üzerine 2026'da daha ileri araştırmalar yürüteceğiz.”
Cao-vit gibon
Benzersiz çağrısından adını alan Cao-vit gibon, dünyanın en nadir ikinci primatı. Bilim insanları, tür 2002'de yeniden keşfedilene kadar neslinin tükendiğinden korkuyordu.
Bugün yaklaşık 74 birey kaldı. Fauna & Flora, kritik tehlike altındaki gibonun “genetik çeşitlilik kaybı, akraba çiftleşmesi ve öngörülemeyen felaketlerden kaynaklanan aşırı risk” altında olduğunu söylüyor.
2026 sayımı, kuruluşun ortaya koyduğu koruma çabalarının yaşam alanlarının iyileştirilmesine ve popülasyonun artmasına yardımcı olup olmadığını doğrulamayı amaçlıyor.
Psikedelik yer kaplanı (Hint gökkuşağı tarantulası)
Hindistan'ın Kerala eyaletindeki güney Batı Gatlar'ın tropik ormanlarında yalnızca orada bulunan bu gösterişli örümcek, renk cümbüşü ve metalik bir iridesansla parlıyor.
Ancak çarpıcı görünümü, yasa dışı evcil hayvan ticaretinden gelen talebin popülasyona zarar vermesiyle yok oluşunu hızlandırıyor. Yaşam alanı kaybı ve bozulması da Hint gökkuşağı tarantulasını yok oluşa itiyor.
Örümcek uzmanlarından oluşan ve kadınların liderlik ettiği Koruma Liderliği Programı (CLP), arazi araştırmaları, toplumla etkileşim ve farkındalık girişimleriyle türün geleceğini güvence altına almak için çalışıyor.
Siyahçeneli gitar balığı
Bu “tuhaf ve harika” gitar balığı, köpekbalığı ile vatoz karışımına benzer. Yassı burnu, geniş göğüs yüzgeçleri ve uzun yüzgeçli kuyruğuyla hemen ayırt edilir.
Akdeniz ve doğu Atlantik'in yerli türü olan siyahçeneli gitar balığı, aşırı avlanma, yaşam alanı tahribatı ve yavaş üreme hızları nedeniyle kritik tehlike altına girdi.
Fauna & Flora, Cabo Verde sularında deniz koruma alanları ağlarını güçlendirerek ve avcılıktan kaynaklanan köpekbalığı ve vatoz ölümlerini azaltarak bu gerilemeyi durdurmayı hedefliyor.
Temminick pangolini
Yerde yaşayan bu hayvan, Afrika'nın dört pangolin türünden, Doğu ve Güney Afrika'nın nispeten kurak bölgelerinde bulunan tek tür; gözlemler kuzeyde Çad ve Sudan'a kadar uzanıyor.
Temminick pangolini “çok yavaş ve kasıtlı” besin arar; sık sık arka ayakları üzerinde yürür ve kısa kuyruğunu denge unsuru olarak kullanır. Bu, uyum yeteneğinin büyüleyici bir göstergesi; ancak tüm pangolinlerde olduğu gibi, türün eti ve pulları için yasa dışı ticaret tehdit oluşturuyor.
Fauna & Flora, kurtarılan ve yaralı pangolinlerin rehabilitasyonu ve yeniden doğaya salınmasına yardımcı olmak üzere Mozambik'te bir acil müdahale kliniğinin kurulmasını destekliyor.
Bayağı doğan
Şimşek hızında ve güçlü olan bayağı doğan, özellikle Orta Doğu'da binlerce yıldır doğancılar tarafından çok değer görüyor.
Ancak artan popülerliği, popülasyonunun hızla düşmesine yol açtı. Bilim insanları, vahşi doğada artık 30.000'den az birey kaldığını öngörüyor.
Bu yıl Fauna & Flora, popülasyonları izleyerek ve uluslararası ticaret zincirlerine ilişkin veriler toplayarak Orta Asya'da ticaretin tür üzerindeki etkisini değerlendirecek. Bu kanıtlar, koruma stratejilerinin geliştirilmesi, toplumla etkileşim ve yaptırım çabalarının şekillendirilmesi için kullanılacak.
Bulut leoparı
Çarpıcı desenleri nedeniyle hedef alınan bulut leoparı, yasa dışı yaban hayatı ticareti yüzünden yok oluşa sürükleniyor. Egzotik evcil hayvanlar olarak canlı kaçırılıyor; kürkleri ise süs ve lüks giyim için karaborsada satılıyor.
Bulut leoparlarının dişleri, pençeleri ve kemikleri için bile hedef alındığı; bunların kaplan parçaları gibi gösterildiği düşünülüyor.
Bu yıl Fauna & Flora, Kamboçya’daki Virachey Ulusal Parkı'nda tehdit altındaki bu kedigilleri korumak üzere toplulukların yürüttüğü devriyeleri destekliyor.
Utila dikenli kuyruklu iguanası
Honduras'taki küçük bir adadan adını alan ve yerelde wishiwilly del suampo olarak bilinen Utila dikenli kuyruklu iguanası yalnızca mangrov ormanlarında yaşar.
Kertenkele hâlâ kritik tehlike altında olsa da, yakın tarihli bir araştırma popülasyonun yaklaşık 3.000-6.000 aralığından 7.000-14.000'e yükseldiğine işaret ediyor.
Fauna & Flora, iguanaların bağımlı olduğu mangrov ağaçlarını koruyup onarmayı sürdürmek için ülkedeki ortaklarını destekliyor.
Saint Lucia fer de lance
Isırığı potansiyel olarak ölümcül olan, son derece zehirli bir engerek; bu mızrakbaşlı yılanlar iki metreye kadar uzayabilir. Adından da anlaşılacağı gibi, bu tehlike altındaki çukur engerek türü, Küçük Antiller'deki Saint Lucia adasına endemiktir.
Yaygın olarak korkulsa da bu sürüngen saldırgan değildir ve yalnızca tehdit edildiğinde ısırır. Buna rağmen Saint Lucia fer-de-lance, yerel halk tarafından görüldüğü anda sık sık öldürülür.
Şimdi, Fauna & Flora bu yılana yönelik algıyı değiştirmeye çalışıyor; onu “kamu düşmanı bir numara”dan “nadir bir ulusal hazine”ye dönüştürmeyi hedefliyor.
Yabani laleler
2026'ya azalan sayılarla girenler sadece hayvanlar değil. Laleler yüzyıllardır yaygın biçimde yetiştirilse de, yabani ataları Orta Asya'nın dağlık bölgelerine özgüdür.
Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve Tacikistan birlikte 63 benzersiz lale türüne ev sahipliği yapıyor; bu da dünya popülasyonunun yarısından fazlasına karşılık geliyor.
Ancak aşırı otlatma, aşırı toplama, kentleşme ve iklim değişikliği, yabani çiçeklenmeleri tehdit ediyor. Bu durum, çiçeğin “kırılgan” yaşam alanını korurken yerel gelenekleri de muhafaza etmeye yardımcı olmak için Fauna & Flora'nın yerel topluluklarla birlikte çalışmasına yol açtı.