2009 tarihli “tehlike kararı”, gezegeni ısıtan emisyonlara yönelik neredeyse tüm ABD iklim düzenlemelerinin yasal temelini oluşturuyor.
Beyaz Saray'ın açıklamasına göre Trump yönetimi, 12 Şubat'ta, ABD'nin sera gazı emisyonlarını düzenleme ve iklim değişikliğiyle mücadele konusundaki adımlarının uzun süredir temel dayanağını oluşturan bilimsel tespiti yürürlükten kaldıracak.
Çevre Koruma Ajansı (Environmental Protection Agency - EPA), "tehlike tespiti" olarak bilinen 2009 tarihli hükümet kararını yürürlükten kaldıran nihai bir kural yayımlayacak. Obama dönemi bu politika, karbondioksit ve diğer sera gazlarının halk sağlığını ve refahını tehdit ettiğini tespit ediyordu.
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, 10 Şubat'ta yaptığı açıklamada, Başkan Donald Trump ile EPA Başkanı Lee Zeldin'in Beyaz Saray'daki bir törende "2009 Obama dönemi tehlike tespitinin yürürlükten kaldırılmasını resmen ilan edeceğini" söyledi.
Bu adımın "Amerikan tarihinin en büyük düzenleme kaldırma hamlesi olacağını ve Amerikalıları ezip geçen düzenlemelerden 1,3 trilyon dolar tasarruf sağlayacağını" söyledi. Leavitt, tasarrufun büyük kısmının yeni araçların maliyetlerindeki düşüşten kaynaklanacağını, EPA'nın popüler binek otomobiller, SUV'lar ve kamyonlar için araç başına ortalama 2.400 doların (2.015 avro) üzerinde tasarruf öngördüğünü belirtti.
Tehlike tespiti, motorlu taşıtlar, enerji santralleri ve gezegeni ısıtan diğer kirlilik kaynakları için Temiz Hava Yasası kapsamındaki iklim düzenlemelerinin neredeyse tümünün yasal temelini oluşturuyor. Otomobil emisyon standartları gibi, iklim değişikliğiyle birlikte giderek şiddetlenen ölümcül seller, aşırı sıcak dalgaları, yıkıcı orman yangınları ve ABD ile dünyanın dört bir yanındaki diğer doğal afetlere karşı korumayı amaçlayan kuralları gerekçelendirmek için kullanılıyor.
Hukuki itirazlar kaçınılmaz
Bu düzenlemeleri fiilen ortadan kaldıracak her türlü adımın mahkemeye taşınacağı kesin; çevre örgütleri bu politika değişikliğini, ABD tarihinde federal düzeyde iklim değişikliğiyle mücadele çabalarına yönelik şimdiye kadarki en büyük saldırı olarak tanımlıyor.
"Trump yönetimi, bizi aşırı hava olaylarından ve hızlanan iklim değişikliğinden koruma yönündeki temel sorumluluğunu terk ediyor" dedi, kâr amacı gütmeyen hukuk bürosu Earthjustice'in başkanı Abigail Dillen. "EPA'nın kararını ne yasayla, ne bilimle ne de her yıl bizi daha sert vuran felaketlerin gerçeğiyle bağdaştırmak mümkün. Earthjustice ve ortaklarımız Trump yönetimiyle mahkemede karşılaşacak."
EPA Basın Sözcüsü Brigit Hirsch, Obama dönemi kuralının "modern tarihin en zararlı kararlarından biri" olduğunu belirterek EPA'nın "Amerikan halkı için tarihi bir adım atmak üzere aktif şekilde çalıştığını" söyledi.
İklim değişikliğini daha önce bir "aldatmaca" olarak nitelendiren Trump, EPA'ya tehlike tespitinin "yasallığı ve yürürlükteki geçerliliği" hakkında bir rapor sunması talimatını veren bir başkanlık kararnamesi yayımlamıştı. Muhafazakârlar ve bazı Cumhuriyetçi Kongre üyeleri, küresel ısınmaya neden olan sera gazlarını sınırlamaya yönelik, aşırı kısıtlayıcı ve ekonomik açıdan zararlı buldukları kuralları uzun süredir geri almaya çalışıyor.
Geçen yıl Trump tarafından EPA'nın başına getirilen, eski Cumhuriyetçi kongre üyesi Zeldin, iklim değişikliğiyle mücadele adına ülkeyi "iflas ettirmeye hazır" olduklarını söyleyerek Demokrat yönetimlerdeki seleflerini eleştirmişti.
Zeldin, geçen temmuz ayında önerilen kuralı açıklarken, Demokratların "bu tehlike tespitini yarattığını ve ardından tüm bu araçlara yönelik düzenlemeleri, uçaklara, sabit kaynaklara getirerek, temelde ekonomimizin bazı kesimlerini ortadan kaldıracak şekilde düzenleme yapabilir hale geldiğini" söyledi. "Ve bu Amerikalılara çok pahalıya mal oldu."
Çevre Savunma Fonu'nun (Environmental Defense Fund) avukatı ve başkan yardımcısı Peter Zalzal ise EPA'nın daha fazla iklim kirliliğini, daha yüksek sağlık sigortası ve yakıt maliyetlerini ve önlenebilir binlerce erken ölümü teşvik edeceğini savundu. Zalzal ve diğer savunuculara göre EPA, sadece sanayi maliyetlerine odaklanıyor, kuralın iklim ve sağlık faydalarını ise görmezden geliyor.
Zalzal, Zeldin'in hamlesinin, kararı destekleyen dağ gibi bilimsel kanıtlar, Amerikalıların şu anda yaşadığı yıkıcı iklim zararları ve EPA'nın Amerikalıların sağlık ve refahını koruma yönündeki açık yükümlülüğü karşısında "ikiyüzlü ve son derece yıkıcı" olduğunu söyledi.
Yüksek Mahkeme tehlike tespitini onamıştı
Yüksek Mahkeme, 2007 tarihli bir davada, petrol ve diğer fosil yakıtların yakılmasıyla ortaya çıkan ve gezegeni ısıtan sera gazlarının, Temiz Hava Yasası kapsamında hava kirletici olduğuna hükmetti.
Massachusetts v. EPA olarak bilinen davadaki Yüksek Mahkeme kararından bu yana, mahkemeler tehlike tespitine yönelik hukuki itirazların tümünü reddetti; buna, ABD Columbia Bölgesi Temyiz Mahkemesi'nin 2023 tarihli kararı da dahil.
Zeldin'in kuralı yürürlükten kaldırma önerisinin ardından, Ulusal Bilimler, Mühendislik ve Tıp Akademileri, 2009 tarihli tespitin dayandığı bilimi yeniden değerlendirdi ve bunun "doğru olduğunu, zamanın sınavından geçtiğini ve artık daha da güçlü kanıtlarla pekiştirildiğini" sonucuna vardı.
Bilim insanlarından oluşan NAS paneli, eylülde yayımladığı raporda, 2009'da iklim değişikliğiyle ilgili anlayışın belirsiz ya da ihtiyatlı olduğu pek çok noktanın artık netleştiğini bildirdi. Panel, insan kaynaklı sera gazlarının insan sağlığına ve refahına bugün ve gelecekte vereceği zararlara ilişkin kanıtların bilimsel tartışmanın ötesinde olduğunu belirtti.