Reform, dijital sevk sistemi, ulusal bir sağlık sigortası fonu ve devlet bütçesinden finanse edilen garantili bir tıbbi hizmet paketi getirecek. Yetkililere göre bu değişikliklerle verimlilik artacak, erişim genişleyecek ve kayıt dışı ödemeler azalacak.
Özbekistan, 2026’dan itibaren ülke çapında bir devlet sağlık sigortası sistemini hayata geçirmeye başlayacak. Bu adım, ülkenin sağlık hizmetlerinin finansmanı ve sunumuna yönelik daha kapsamlı bir reform programının parçası.
REKLAM
REKLAM
Reform kapsamında, sağlık hizmetleri için tek bir ulusal alıcı, dijital sevk sistemleri ve devlet bütçesinden finanse edilen garantili bir temel sağlık hizmetleri paketi devreye girecek.
“Devlet sağlık sigortası, kaliteli sağlık hizmetlerine erişimi güvence altına almak için tasarlanmış bir sosyal koruma sistemidir” dedi Devlet Sağlık Sigortası Fonu İcra Direktörü Zokhid Ermatov.
Pilot projeden ülke çapında reforma
Özbekistan’da devlet sağlık sigortasının uygulanmasına ilişkin tartışmalar 2017’de başladı. Ancak böyle bir sistemi hayata geçirmek yıllar süren hazırlık gerektirdi.
Devlet Sağlık Sigortası Fonu Aralık 2020’de resmen kuruldu ve 2021’de Sırdarya bölgesinde pilot programlar başlatıldı. Bu pilot uygulamalarla yeni finansman mekanizmaları, düzenleyici çerçeveler ve dijital sağlık sistemleri test edildi.
Kasım 2025’te Bakanlar Kurulu, devlet bütçesinden finanse edilen sağlık hizmetlerinin kamu ve özel sağlık kuruluşlarında nasıl sunulacağını düzenleyen yeni kuralları onayladı. Söz konusu kuralların 1 Ocak 2026’da yürürlüğe girmesi öngörülüyor.
“Bugün temel soru ‘Neden şimdi?’ değil, ‘Sistem hazır mı?’ sorusudur” diyen Ermatov, “Bu sorunun cevabı giderek daha fazla ‘evet’ oluyor” ifadelerini kullandı.
Ona göre pilot bölgelerde edinilen deneyim ile elektronik hasta dosyaları, dijital sevk sistemleri ve finansal izleme araçlarını da içeren sağlık sisteminin hızlı dijitalleşmesi, reformun ülke çapında genişletilmesi için gerekli zemini oluşturdu.
Aile hekimleri merkezli bir sağlık sistemi
Yeni modelin merkezinde, güçlendirilmiş bir birinci basamak sağlık hizmeti yer alıyor.
Hastalar önce kayıtlı oldukları aile polikliniğine başvuracak. Aile hekimleri muayene yapacak, tetkik isteyecek ve uzman tedavisine ihtiyaç olup olmadığına karar verecek. Gerekli durumlarda hastaya uzman doktora veya hastaneye elektronik sevk verilecek.
Acil ve ivedi durumlarda sağlık hizmetine sevk olmaksızın erişim devam edecek.
Sistem yeni bir finansman ilkesini hayata geçiriyor: para hastayı takip edecek. Sağlık hizmeti sunucuları, verdikleri hizmetler üzerinden Devlet Sağlık Sigortası Fonundan ödeme alacak.
Sağlık kuruluşları, hizmet basamağına göre farklı mekanizmalarla finanse edilecek; birinci basamak için kapitasyon (kayıtlı kişi başına sabit ödeme), hastane tedavileri için ise vaka başına ödeme modeli uygulanacak. Bu yaklaşımın verimliliği artırması ve tedavi sonuçlarını iyileştirmesi hedefleniyor.
Dijital sevkler ve hasta tercih hakkı
Reformun kilit unsurlarından biri, tamamen dijital bir sevk sisteminin devreye girmesi.
Planlı hastane tedavisine ihtiyaç duyan hastalara, üzerinde QR kod bulunan elektronik sevk verilecek. Hastalar, my.gov.uz devlet portalı ya da bir mobil uygulama üzerinden, Devlet Sağlık Sigortası Fonu ile sözleşmesi bulunan sağlık kuruluşları arasından hastane seçebilecek.
Sevk 60 gün boyunca geçerli olacak; hastaların klinik seçmek için 30 güne kadar süreleri bulunacak.
Tüm sevkler, bekleme listeleri ve hastane yatışları tek bir elektronik sağlık bilgi sistemi üzerinden yönetilecek. Özel tıbbi komisyonlar hastane yatış taleplerini inceleyerek tedavinin bölgesel mi yoksa ulusal düzeyde mi yapılacağına karar verecek.
Yetkililer, sistemin şeffaflığı artırmayı, kayıt dışı/gayriresmî ödemeleri azaltmayı ve sağlık kaynaklarının daha etkin dağılımını sağlamayı amaçladığını söylüyor.
Hangi hizmetler kapsama girecek?
Ulusal sigorta sistemi, devlet bütçesinden finanse edilen temel sağlık hizmetlerinden oluşan bir paketi güvence altına alıyor.
Birinci basamakta bu paket; aile hekimi muayeneleri, laboratuvar ve teşhis testleri, ayakta tedavi hizmetleri, koruyucu tarama programları ile belirli geri ödemeli ilaç ve tıbbi malzemeleri içeriyor.
Garantili paket kapsamındaki hastane tedavileri ve bazı rehabilitasyon hizmetleri de sigorta tarafından karşılanacak.
Sistem kapsamında hizmet sunan sağlık kuruluşları, onaylı hizmet listesinde yer alan tetkik, tedavi, ilaç ve tıbbi malzemeler için hastalardan ilave ücret talep edemeyecek.
Devlet bütçesinden finanse ediliyor
Mevcut modelde vatandaşlar doğrudan sigorta primi ödemeyecek.
Sistem ağırlıklı olarak, bireyler ve işletmeler tarafından ödenen genel vergilerle oluşturulan devlet bütçesinden finanse edilecek.
Yetkililer, bu yaklaşımın Özbekistan’ın sosyal odaklı sağlık politikasıyla uyumlu olduğunu ve mali engellerin insanların sağlık hizmetine erişmesini önlememesini amaçladığını belirtiyor.
Reform aynı zamanda sağlık finansmanını daha şeffaf ve sürdürülebilir hale getirmeyi ve haneleri yüksek sağlık harcamalarına karşı korumayı hedefliyor.
Kırılgan grupların korunması
Sistem, sosyal açıdan kırılgan grupları desteklemeye yönelik özel hükümler içeriyor.
Engelli çocuklar, yetimler, ağır engelliler, emekliler, hamile kadınlar, işsiz vatandaşlar ve yoksul olduğu resmen tespit edilmiş aileler, kamu tarafından finanse edilen tedavilere öncelikli erişim hakkına sahip olacak.
Düşük gelirli hanelerin ulusal sicilinde yer alan aileler için tedavi masrafları Devlet Sağlık Sigortası Fonu tarafından ve bazı durumlarda ek sosyal yardım fonları aracılığıyla karşılanacak.
Tek ulusal alıcı konumundaki Devlet Sağlık Sigortası Fonu, sağlık kaynaklarını da bölgeler arasında nüfusun sağlık ihtiyaçlarına göre tahsis edecek. Yetkililer, bunun kırsal bölgelerde sağlık hizmetlerini güçlendirmeye ve sağlık hizmetine erişimdeki bölgesel eşitsizlikleri azaltmaya yardımcı olacağını ifade ediyor.
Uluslararası perspektif
Uluslararası kuruluşlar, Özbekistan’daki reformun, evrensel sağlık güvencesine yönelik daha geniş küresel eğilimin bir yansıması olduğunu belirtiyor.
Dünya Sağlık Örgütü’nün Özbekistan’daki Sağlık Politikaları Danışmanı Jessika Yin’e göre ülke, sağlık finansmanı sistemini modernleştirme konusunda istikrarlı bir ilerleme kaydetti.
“Özbekistan, devlet sağlık sigortası modelinin temel unsurlarını pilot olarak uyguladı ve ulusal alıcı konumundaki Devlet Sağlık Sigortası Fonunun rolünü güçlendirmeye başladı” dedi.
DSÖ, Özbekistan’ın, uluslararası kanıtların kayıt dışı istihdamın yaygın olduğu ülkelerde etkili olduğunu gösterdiği, genel vergi gelirleriyle finanse edilen ve nüfusun tamamını kapsayan bir model benimseme kararını destekliyor.
Bu tür sistemler, hastaların mali açıdan korunmasını güçlendirirken sağlık finansmanını da daha öngörülebilir hale getirebiliyor.
Evrensel sağlık güvencesine doğru
Uzmanlara göre reformun başarısı; siyasi kararlılığın sürdürülmesi, sürdürülebilir bir finansman modeli ve güçlü kurumsal kapasite gibi bir dizi faktöre bağlı olacak.
Dijital sistemler, fonların ulusal düzeyde havuzlanması ve sağlık hizmetlerinin stratejik biçimde satın alınmasının, sağlık sisteminin genelinde şeffaflık ve verimliliği artırması bekleniyor.
Başarıyla uygulanması halinde Özbekistan’ın sağlık sigortası reformu, evrensel sağlık güvencesine doğru atılmış büyük bir adım olacak ve insanların ihtiyaç duydukları bakımı ciddi mali zorluklarla karşılaşmadan alabilmelerini sağlayacak.