ABD'li bir biyoteknoloji şirketi, insanlarda yaşlanmayı tersine çevirmeyi amaçlayan deneysel bir gen tedavisini ilk kez test etti.
İlk kez, bir insana hücresel yaşlanmayı tersine çevirmek üzere tasarlanmış bir tedavi uygulandı.
REKLAM
REKLAM
Boston merkezli Amerikan biyoteknoloji şirketi Life Biosciences’tan bilim insanları, insanlarda yaşlı ya da hasar görmüş hücreleri yenilemeyi hedefleyen bir gen tedavisi geliştirdi.
ER‑100 (AAV2‑OSK) adı verilen bu tedavi, optik sinirdeki hasarla karakterize edilen ve optik nöropatiler olarak bilinen rahatsızlıkları hedef alıyor.
Sözde OSK faktörleri olarak bilinen üç proteini (Oct4, Sox2, Klf4) kullanarak kısmi epigenetik yeniden programlama yapıyor, hücrelerin yaşını sıfırlayıp işlevlerini geri kazandırıyorlar.
Tedavi kemirgenler ve primatlar üzerinde denendikten sonra, şirket ilk insan hastaya uygulandığını duyurdu.
“Bu, klinik denemeler için onay alan ilk epigenetik yenileme adayı; başarılı olması hâlinde ER‑100 ile yapılacak tedavi, insanlarda hücrelerin ilk kez gençleştirilmesi anlamına gelecek” ifadeleri, şirketin basın açıklamasında yer aldı.
Bu tedavi nasıl işliyor?
OSK gen tedavisinde kullanılan üç protein, hücreler üzerinde adeta bir sıfırlama düğmesi gibi işleyerek onları daha genç bir duruma geri getiriyor.
Bir insanın DNA dizisi, vücut yaşlansa da yaşam boyunca büyük ölçüde sabit kalır. Ancak hangi genlerin açılıp kapandığını kontrol eden epigenetik kod zamanla değişir.
Bu değişiklikler, sigara içme ya da alkol tüketimi gibi yaşam tarzı faktörlerinden, yaşlanmadan, hastalıklardan ve yaralanmalardan kaynaklanabilir ve kanser ile nörolojik bozukluklar dâhil zararlı sonuçlara yol açabilir.
Life Biosciences’in tedavisi, bir dizi genetik talimatı doğrudan hücrelere ulaştırarak bu değişiklikleri hedef alıyor; üç OSK proteini, hedeflenen hücreler için bir “açma” düğmesi gibi çalışarak zamanla birikmiş zararlı değişiklikleri sıfırlıyor.
Bu yaklaşım, biyolojide sıradan hücreleri yeniden kök hücrelere dönüştürmek için kullanıldı; bu keşif, Sir John B. Gurdon ile Shinya Yamanaka’ya 2012 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü’nü kazandırdı.
Hangi hastalıkları hedef alıyor?
Tedavi şimdi, bilim insanlarının insanlarda güvenli olup olmadığını değerlendirdiği klinik deneylerin ilk aşamasına girdi.
“Bu, Life Bio ve yaşlanma biyolojisi alanı için önemli bir dönüm noktası” dedi Life Biosciences’ın kurucu ortağı ve Harvard Tıp Fakültesi genetik profesörü David Sinclair.
“Araştırmalarımız, yaşlanmanın büyük ölçüde geri döndürülemez hasarlardan değil, epigenetik bilginin kaybından kaynaklandığını öne sürüyor. Bu klinik çalışma, bu bilginin geri kazandırılmasının insan hastalıklarını hafifletip hafifletemeyeceğini test etmek için ilk fırsatı sunuyor.”
Faz 1, ilk insanlı çalışma; görme kaybına yol açan iki ciddi göz hastalığı olan açık açılı glokomlu (OAG) ve non-arteritik anterior iskemik optik nöropatili (NAION) bireyleri kapsayacak.
Açık açılı glokom, gözün drenaj sisteminin tıkanması sonucu sıvı birikimine ve göz içi basıncının yükselmesine yol açan kronik, ilerleyici bir göz hastalığı. Görme kaybı genellikle önce yan (periferik) görmede hafif değişikliklerle başlar ve zaman içinde yavaş yavaş ilerler.
NAION ise çoğu zaman görme sinirinde meydana gelen mini bir inme olarak tanımlanır. Gözün arka kısmına giden kan akışının azalmasıyla ortaya çıkan ani bir durumdur. Görme kaybı genellikle hızlı gelişir, çoğu kez kişi uyandığında fark eder ve tipik olarak tek gözü etkiler.
Sırada ne var?
Life Biosciences, ER‑100’ün ötesinde, geniş tedavi potansiyelini yansıtan şekilde, çeşitli organlarda birden fazla endikasyon için uygulamalar geliştirdiğini belirtiyor. Şirket hâlihazırda karaciğer hastalığına yönelik ikinci bir tedaviyi test ediyor ve hücreleri sıfırlayan yaklaşımını vücuttaki diğer organlara taşımak için çalışıyor.
Yaşam süresini uzatmak, yaşlanmayı tersine çevirmek ya da hastalıkları tedavi etmek için Yamanaka faktörleri diye anılan bu mekanizmayı araştıran tek şirket Life Biosciences değil.
Bu tür tedaviler henüz klinik kullanım için onay almamış olsa da alana yönelik ilgi ve yatırımlar artıyor.
OpenAI’nin kurucu ortağı Sam Altman’ın desteklediği ABD’li Retro Biosciences şirketi, yaşa bağlı hastalıkları tersine çevirecek tedaviler geliştirerek insan ömrüne on sağlıklı yıl ekleme hedefiyle çalışıyor.
Birleşik Krallık’ın Cambridge kentindeki biyoteknoloji şirketi Shift Bioscience da yaşa bağlı hastalıkların altında yatan nedeni hedeflemek için aynı OSK mekanizmasını kullanıyor.