Sırbistan’daki Prahovo’da su seviyesi düşünce, II. Dünya Savaşı’ndan kalma enkazlar ortaya çıkıyor. Nehir yatağında, 1944’te Kızıl Ordu’dan çekilen Alman savaş gemilerinin batıkları yatıyor.
Süregelen sıcak hava, Tuna Nehri'nin birçok noktada seviyesini düşürüyor. Böylece geçmiş dönemlerden kalma kalıntılar gün yüzüne çıkıyor. Sırbistan'daki Prahovo yakınlarında her yıl çok sayıda Alman savaş gemisi enkazı ortaya çıkıyor; bunlardan bazılarının önümüzdeki yıllarda çıkarılması planlanıyor, bazıları ise şimdiden karaya taşındı. Konuyu bu hafta ilk olarak "Focus" dergisi haberleştirmişti.
REKLAM
REKLAM
Kızıl Ordu'nun ilerleyişine tanıklık eden enkazlar
Enkazların hikâyesi 80 yılı aşkın bir süre önce, İkinci Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru başlıyor. 1944 sonbaharında Wehrmacht, ilerleyen Kızıl Ordu karşısında hem karada hem de suda geri çekildi. Hitler'in askerlerine, düşmanın eline kullanılabilir hiçbir savaş malzemesi geçmemesi emredilmişti. Bu, Avrupa'nın en uzun ikinci nehri üzerindeki donanma filoları için de geçerliydi. Bu nedenle mürettebatlar gemilerini Tuna'da batırdı.
Plan, enkazlarla seyir kanalını tıkamak ve böylece Kızıl Ordu'nun nehir boyunca yukarı ilerleyişini engellemekti. Bu blokajın etkisi bugün hâlâ hissediliyor.
Önceki sıcak yazlarda düşen Tuna seviyesi, 2022 Ağustos'unda olduğu gibi bazı enkazları gün yüzüne çıkarmıştı. Bunun üzerine Avrupa Birliği destekli Batı Balkanlar Yatırım Çerçevesi (WBIF) kapsamında yürütülen bir proje, özellikle seyrüseferi engelleyen 21 enkazın çıkarılmasına girişti.
200 enkaz, riskli kurtarma operasyonu
Yatırım Çerçevesi'nin stratejik ortağı Avrupa Yatırım Bankası (EIB). EIB'ye göre, Tuna'nın beş kilometre uzunluğundaki dar bir bölümünde bulunan bazı kalıntılar 2024 yılında zaten sudan çıkarıldı. Bu gemiler halatlar yardımıyla nehirden çekildi ve çamurdan arındırıldı. EIB'nin internet sitesinde aynı yıl yayımlanan bir yazıda, Sırbistan'ın o dönemdeki inşaat, ulaştırma ve altyapıdan sorumlu yardımcısı şöyle aktarılıyor:
EIB'nin o dönemdeki açıklamalarına göre çalışmaların 2028 yılına kadar tamamlanması öngörülüyor. Kurtarma operasyonu başlamadan önce Tuna'nın dibinde yaklaşık 200 su aracı bulunduğu belirtiliyor; bunlar arasında tahrip olmuş yük gemileri, römorkörler ve mavnalar yer alıyordu.
Özellikle farklı ordulara ait silahlı gemilerin çıkarılması oldukça zahmetli kabul ediliyor. EIB'ye göre, bazı teknelerde hâlâ mühimmat bulunması muhtemel ve bu da kurtarma sırasında patlamalara yol açabilir.
Enkazlar her yıl milyonlarca avroluk kayba neden oluyordu
Bankaya göre ilk 21 enkazın çıkarılmasının ekonomik gerekçeleri de vardı. Kalıntıların yük trafiğinde ciddi gecikmelere neden olduğu, bu yüzden Sırbistan'ın yılda yaklaşık beş milyon avro kaybettiği tahmin ediliyor.
Banjac'a göre gemilerin çıkarılması sırasında dalgıçların yanı sıra kum ve çamurun uzaklaştırılması için pompalar kullanılacaktı. Ancak bazı enkazların bu tür bir kurtarma için fazla büyük olduğunu belirtti. Bir kısmı, nehir trafiğini daha fazla aksatmamak için olduğu yerde bırakıldı ve yatakta daha derine gömüldü.
EIB, Temmuz 2024'te projeye 16 milyon avroluk hibe sağladı. Amaç, gelecekte Sırbistan'da ve bölgede iç suyolu taşımacılığını daha rekabetçi hale getirmek. Proje, 30 milyar avro bütçeli Batı Balkanlar için Ekonomi ve Yatırım Planı'nın bir parçası; EIB'ye göre bu plan aynı zamanda daha fazla yük taşımacılığının karayolundan su yoluna kaydırılmasına katkıda bulunmayı hedefliyor.