Büyük dil modellerini geliştiren şirketler için kitaplar yapay zekanın eğitiminde kullanılacak veri kaynakları olarak görülüyor.
Yapay zeka modellerini eğitmek için kullanılan veri kaynakları giderek azalırken, bazı şirketlerin bu kez nadir bulunan basılı kitapları toplu halde satın alıp sayfalarını keserek dijital ortama aktardığı ve tahrip ettiği zaten biliniyordu.
REKLAM
REKLAM
Şimdi ise sektörde faaliyet gösteren bazı kitap satıcıları, yapay zeka şirketlerinden gelen büyük siparişleri gelir kapısı olarak görmeye başladı.
Bu sırada, nadir ve baskısı tükenmiş eserlerin yok olabileceği endişesi de büyüyor.
Kitaplar yapay zeka için 'eğitim verisine' dönüştürülüyor
Büyük dil modellerini geliştiren şirketler için kitaplar yapay zekanın eğitiminde kullanılacak veri kaynakları olarak görülüyor.
Bugüne kadar birçok şirket dijital kitaplardan yararlanırken, Anthropix ve Meta korsan dijital kitaplar kullandığı iddialarıyla da gündeme gelmişti. Hatta Anthropic telif hakkı ihlali nedeniyle yazarlarla yaptığı anlaşmada 1,5 milyar dolar ödemişti.
Ancak Anthropic de dahil, bazı şirketler dijital kitaplar yerine ikinci el piyasasından satın aldıkları fiziksel kitapları kullanmayı tercih ediyor.
Kitapların sayfaları kesilip taranıyor
Anthropic davasında ortaya çıkan mahkeme kayıtlarına göre şirket, ikinci el kitap satıcılarından toplu halde satın aldığı basılı eserlerin ciltlerini hidrolik kesme makinesiyle ayırıyordu.
Ardından sayfalar endüstriyel tarayıcılarla dijital ortama aktarılıyordu.
Bu süreçte fiziksel kitaplar fiilen parçalanırken, içerikleri yapay zeka modellerinin eğitiminde kullanılabilecek dijital metinlere dönüştürülüyordu.
Mahkeme bunu neden yasal buldu?
Bu uygulama ABD'de "ilk satış doktrini" diye bilinen hukuki ilkeye dayanıyor.
Bu ilkeye göre bir kişi satın aldığı fiziksel ürünü telif hakkı sahibinden yeniden izin almadan istediği gibi kullanabiliyor.
Mahkeme, Anthropic'in kitapları çoğaltıp yeniden satmadığını, yalnızca fiziksel nüshaları dijital formata dönüştürdüğünü değerlendirmişti.
Hakim bu işlemi telif hukukunda "dönüştürücü kullanım" kapsamında yorumlayarak adil kullanım korumasından yararlanabileceğine hükmetmişti.
Yeni iş modeli: Yapay zeka şirketlerine milyonlarca kitap satmak
404 Media'nın haberine göre bu uygulama artık kitap sektöründe yeni bir ticaret alanı oluşturmuş durumda.
Örneğin, kendisini "dünyanın en büyük kitap veritabanı" olarak tanıtan ISBNdb adlı bir kitapçı, yapay zeka şirketlerine tek seferde bin ila 1 milyon kitap tedarik ettiğini belirtiyor.
Şirket, internetin yapay zeka tarafından üretilmiş içeriklerle dolmaya başlaması nedeniyle özellikle 2022 öncesinde yayımlanan basılı kitapların yapay zeka eğitimi için daha değerli hale geldiğini savunuyor.
ISBNdb'ye göre bu eserler, büyük dil modelleri ortaya çıkmadan önce yazıldıkları için yapay zeka kaynaklı içerik kirliliğinden etkilenmemiş güvenilir veri kaynakları niteliği taşıyor.
Manşet istemiyorlar
404 Media'nın aktardığına göre ISBNdb, yalnızca kitap tedarik etmiyor. Şirket ayrıca yapay zeka firmalarının kimliklerini de gizli tutmayı vaat ediyor.
Bunun gerekçesi ise kamuoyunda oluşabilecek olumsuz algı.
Şirketin internet sitesinde şu ifadeye yer veriliyor:
"'Bir yapay zeka şirketi 2 milyon kitabı yok etti' şeklindeki bir manşet kimsenin sempati duyacağı bir haber olmaz."
Kitapçılar şüpheli toplu siparişler aldıklarını söylüyor
Gazeteye konuşan bir ikinci el kitap satıcısı, nisan ayına kadar haftada en fazla 20 kitap satarken kısa süre içinde yüzlerce kitap satmaya başladığını anlattı.
Satıcı, sipariş verenlerin kim olduğunu bilmediğini ancak satın alınan kitapların rastgele seçilmesi ve tamamının ISBN numarasına sahip olması, siparişlerin yapay zeka laboratuvarlarından geldiğini düşündürdüğünü söyledi.
Kitapçının en büyük endişesi ise stoklarında çok sayıda nadir ve baskısı tükenmiş kitabın bulunması.
Yapay zeka şirketlerinin, bazı eserlerin elde kalan son fiziksel nüshalarını parçalayarak yok etmesinden endişe ediliyor.
'Para kazandırıyor ama içime sinmiyor'
Kitap satıcısı durumu şöyle değerlendiriyor:
"Bu konuda karmaşık duygular içindeyim. Maddi olarak bana fayda sağlıyor ve yıllardır satılmayan eski stokları eritiyor. Özellikle yurt dışından gelen ve yabancı dildeki kitaplar bu satışlara uygun. Ama bu kitapların alınma amacını sevmiyorum. Nadir eserlerin hamur haline getirilmesi de hoşuma gitmiyor."
Nadir kitaplar risk altında olabilir
404 Media, Hollanda'daki antika kitap satıcılarının da son dönemde benzer şekilde büyük hacimli siparişler almaya başladığını aktardı.
Bu siparişlerin yapay zeka şirketlerinden geldiğine dair kesin kanıt bulunmasa da sektör genelinde aynı şüphelerin giderek yaygınlaştığı belirtiliyor.
Çünkü ISBNdb gibi aracı şirketler, toplu alımları organize ederken alıcıların kimliklerini gizli tutuyor.
Bu nedenle kitap satıcıları siparişlerin arkasında yapay zeka şirketlerinin olduğunu düşünse de bunu doğrulayamıyor.
Uzmanlar ise yapay zeka sektörünün eğitim verisi arayışının, özellikle baskısı tükenmiş ve nadir bulunan fiziksel eserlerin korunması hususunda yeni etik tartışmalarını beraberinde getirebileceğine dikkat çekiyor.