Göçmenlere hukuki destek sağlayan İsveç Mülteci Hukuk Merkezi, söz konusu düzenlemelerin oturma izni süreçlerini öngörülemez hale getireceğini belirtiyor.
İsveç hükümeti, göçmenlerin “dürüst bir yaşam sürme” şartına uymasını zorunlu kılmayı öngören planları nedeniyle artan eleştirilerle karşı karşıya kaldı. Hak örgütleri ve hukuk uzmanları, söz konusu düzenlemenin ayrımcı nitelik taşıdığını belirtiyor.
REKLAM
REKLAM
2022 yılında göç ve suçla mücadelede sertleşme vaatleriyle iktidara gelen İsveç hükümeti, eylül ayında yapılacak yasama seçimleri öncesinde bir dizi reformu hızla hayata geçirmeye çalışıyor.
Parlamentonun onaylaması halinde, “dürüst bir yaşam sürme” şartı düzenlemesinin 13 Temmuz’da yürürlüğe girmesi öngörülüyor.
Önerilen değişiklik kapsamında, Göç Ajansı, Avrupa Birliği dışı ülke vatandaşlarına oturma izni verirken veya mevcut izinleri yenilerken; başvuru sahiplerinin herhangi bir zamanda kamu düzeni ya da güvenliği açısından tehdit oluşturup oluşturmadığını, aşırılık yanlısı görüşlere sahip olup olmadığını veya şiddeti savunan gruplarla bağlantılarını ve para cezasıyla cezalandırılabilen hafif suçlar işleyip işlemediklerini değerlendirecek. Ayrıca, “geri ödeme niyeti veya çabası olmaksızın” borçlanma, organize dilencilik, sosyal yardım dolandırıcılığı ya da kayıt dışı çalışma gibi unsurlar da dikkate alınabilecek.
“Dürüst bir yaşam sürme” kriterine uymadığı tespit edilen kişiler sınır dışı edilme riskiyle karşı karşıya kalabilecek.
İnsan hakları örgütü Civil Rights Defenders'ın hukuk danışmanı John Stauffer AFP haber ajansına yaptığı açıklamada, reformdan etkilenen göçmenler için "sonuçları çok ciddi olacak" dedi.
Azınlıktaki sağcı hükümeti destekleyen göçmen karşıtı İsveç Demokratları'nın sözcüsü Ludvig Aspling, planlar açıklandığında yaptığı açıklamada, bir kişinin ifadeleri bile, kendi başlarına "dürüst bir yaşam sürme" eksikliğinin kanıtı olarak değerlendirilmemesine rağmen, "şiddet içeren aşırıcılık" ile bağlantılara işaret edebilir dedi.
Stauffer, "Bu, insanların yasal statülerine ve vatandaş olup olmadıklarına ya da oturma izinleri olup olmadığına bağlı olarak, özellikle ifade özgürlüğü söz konusu olduğunda, toplumumuzda farklı haklara sahip oldukları bir sistem yaratıyor," dedi.
"Eğer vatandaşsanız, geniş ve güçlü bir şekilde korunan ifade özgürlüğüne sahipsiniz. Eğer vatandaş değilseniz, o zaman ifade özgürlüğünüz olacaktır, ancak bu o kadar güçlü olmayacaktır" dedi.
Öngörülemeyen süreç
Öneri, göçmenlerin oturma izinlerinin iptal edilmesini kolaylaştıracak.
AFP haber ajansına konuşan Göç Bakanı Johan Forssell, "İsveç'te kalmak bir insan hakkı değildir. Bunu hatırlamak önemlidir," dedi.
"İsveç'e geliyorsanız ve vatandaş değilseniz, bu neredeyse birinin evinde misafir olmak gibidir. O zaman ülkenin bir parçası olmak istediğinizi göstermelisiniz. Çaba gösterdiğinizi, elinizden geleni yaptığınızı, çalıştığınızı göstermelisiniz," diye ekledi.
Hükümet henüz "dürüst bir yaşam sürme" şartının ihlalini teşkil edecek eylem ya da davranışların kesin bir listesini yayınlamadı.
Sığınmacılara hukuki destek sağlayan İsveç Mülteci Hukuk Merkezi, yeni düzenlemelerin oturma izni sürecini öngörülemez hale getireceğini belirtiyor.
Örgüt için çalışan bir avukat olan Elias Nygren AFP'ye verdiği demeçte, "Bu aynı zamanda farklı durumlarda eylemlerinizin nasıl değerlendirileceğini gerçekten bilmediğinizde bir güvensizlik duygusu yaratabilir" dedi.
Bazı kuruluşlar belirli aktivizm türlerinin de "dürüst yaşam" ihlali olarak değerlendirilebileceğinden endişe ediyor.
Greenpeace İsveç Başkanı Frida Bengtsson AFP'ye verdiği demeçte, "Sivil itaatsizlik, yani şiddetsizlik ve eylemlerimize rehberlik eden ilkeler konusunda eğitimler düzenliyoruz. Bu sorunun giderek daha sık gündeme geldiğini görüyoruz," diyor.
"Birçok insan mevcut belirsizlik nedeniyle harekete geçmekten çekindiği için katılmaktan vazgeçiyor. Bu riski almaya gerçekten cesaret edemiyorlar," diye ekledi.
İsveçli yazar Gellert Tamas, Dagens Nyheter gazetesinde yayınlanan hicivli bir köşe yazısında, bazı hükümet üyelerinin kendi geçmişlerine daha yakından bakmalarını önerdi.
Bu kişilerden bazılarının, başta Göç Bakanı olmak üzere, sınır dışı edilmeye aday olduğunu savundu.
"Johan Forssell'in 'şiddeti teşvik eden bir örgütle açık bağlantıları var'" diye yazan bakan, yasa tasarısı taslağındaki ifadeye atıfta bulunarak, "oğlunun daha önce Aktivklubb Sverige adlı açık Nazi grubuna üye olması nedeniyle" dedi.
Temmuz 2025'te medyada Forssell'in o zaman 16 yaşında olan oğlunun Aktivklubb Sverige üyesi olduğu ortaya çıkmış ve bakan bundan haberdar olmadığını söylemişti.
Tamas, "Forssell'in 'bu olay 16 yaşına yeni girmiş, son derece pişmanlık duyan 15 yaşında bir çocukla ilgiliydi' şeklindeki savunması, dürüst yaşama ilişkin bir değerlendirmeyi pek etkilemezdi," dedi.
Göçü kontrol altına almak
İsveç Başbakanı geçen yıl Euronews 'e verdiği demeçte "göçü kontrol altına almanın mutlak bir ihtiyaç" olduğunu söyledi.
Kristersson, İsveç'in göçmenlere ülkeyi terk etmeleri için mali teşvik olarak sunduğu para miktarını önemli ölçüde arttırma önerisini yineledi.
Mevcut hibe yetişkin başına 900 euro. Ancak bu girişim şimdiye kadar sınırlı bir başarı elde etti. İsveç Göçmen Bürosu'na göre 2023 yılında 70 başvurudan sadece biri onaylandı.
Bu eğilimi tersine çevirmek için yeni bir hükümet önerisi, miktarı yüzde 3,400'lük bir artışla 32 bin euroya yükseltecek.
İsveç, Afganistan, Irak ve Suriye'den gelen 160 binden fazla sığınmacıya rekor sayıda ev sahipliği yapmasının ardından 2015 yılında sığınma politikasını yenilemeye başlamış ve başvuru işlemlerinde çok daha katı bir tutum benimsedi.