Polonya Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy’den Beyaz Kartal Nişanı’nın geri alınmasını önereceğini açıkladı. Bu açıklama, Zelenskiy’nin 28 Mayıs’ta bir askerî birliğe 'UPA Kahramanları' adını veren kararnameyi imzalamasına tepki olarak geldi.
Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodymyr Zelenskyy, çarşamba günü seçkin bir Özel Operasyon Kuvvetleri birliğine, Ukrayna İsyan Ordusu'nun (UPA) kahramanlarına atfen “UPA Kahramanları” adını verme kararı aldı. Zelenskiy, bu kararı “ulusal ordunun tarihî geleneklerini yeniden canlandırmak ve Ukrayna'nın toprak bütünlüğü ile bağımsızlığının savunulması sırasında verilen görevlerin örnek niteliğindeki başarısını dikkate almak amacıyla” aldığını belirtti.
REKLAM
REKLAM
Buna karşılık, Polonya Devlet Başkanı Karol Nawrocki, Zelenskiy'nin kararını “büyük bir üzüntüyle” karşıladığını söyledi.
Nawrocki, cuma günü Varşova'da gazetecilerle yaptığı kısa görüşmede, “Uluslar arasındaki ilişkiler böyle kurulmaz” ifadelerini kullandı. Ayrıca UPA'nın yüceltilmesinin, Rus propagandasına dezenformasyon için “çok fazla oksijen sağladığını” vurguladı. Bu adıma yanıt olarak, Zelenskiy'nin Polonya'nın en yüksek devlet nişanından mahrum bırakılmasını önerdi.
“Polonya'nın da kendi anma politikalarını ve tarih politikalarını şekillendirme hakkı vardır. Bu nedenle Polonya halkının ve Konfederasyon Yeni Umut Partisi milletvekili Grzegorz Płaczek'in bana gönderdiği çağrıyı çok ciddiye aldım,” dedi. “Önerilerimden biri de Cumhurbaşkanı Zelenskiy'nin Beyaz Kartal Nişanı'nın geri alınmasıdır.”
Nişan Şûrası'nın toplantısı 8 Haziran için planlandı.
Beyaz Kartal Nişanı (Order of the White Eagle), Zelenskiy'ye 5 Nisan 2023 tarihinde dönemin Polonya Cumhurbaşkanı Andrzej Duda tarafından verilmişti.
Nişan, “Polonya ile Ukrayna arasındaki ilişkilerin geliştirilmesine yaptığı katkılar, güvenliğin sağlanmasına yönelik çabaları ve insan haklarının savunulmasına yönelik sarsılmaz bağlılığı” nedeniyle takdim edilmişti. Duda, Zelenskyy'ye hitaben, “Bugünkü duruşunuz Avrupa'yı Rus emperyalizminin yükselen dalgasından koruyor,” demişti.
Zelenskiy ise o dönemde yaptığı açıklamada, bu nişanı tüm Ukrayna halkı ve Ukrayna ordusu adına kabul ettiğini belirtmişti.
Tusk'tan tansiyonu düşürme çağrısı
Zełenskiy’nin yayımladığı kararnamaye ve onun ardından gelen Nawrocki kararına, Sejm’de Başbakan Donald Tusk da değindi:
“Sınırın her iki tarafındaki her aklıselim insanın görevi tansiyonu düşürmek; çünkü bizim tek bir düşmanımız var. Aramızda bazı sorunlar olabilir ama düşmanlık ya da olumsuz duygular olamaz, zira karşımızdaki rakip birdir” dedi gazetecilere yaptığı açıklamada. Zełenskiy'nin kararının “bizim tarihsel hassasiyetimizi zedelediğini” de ekledi.
Konuya sosyal medyada da değinen Tusk, “Eğer geçmiş yüzünden kavga edersek, geleceği bir başkası kazanır. Ukrayna Cumhurbaşkanı’nın bunu artık anlaması gerekir. Polonya’nın da. Çok geç olmadan!” diye yazdı.
Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Radosław Sikorski, Sopot’ta Baltık Denizi Devletleri Konseyi toplantısında, “Polonya’nın tarihsel hassasiyetinin gözetilmemiş olmasından duyduğu hayal kırıklığını” dile getirdi. Tusk’un sözlerine atıfla, “Eğer geçmiş konusunda kavga edersek, geleceği bize bir başkası dayatır” dedi. “Polonya ile Ukrayna’nın tarih üzerine kavgasından yalnızca Putin kârlı çıkar” ifadesini de kullandı.
Dışişleri Bakanlığı sözcüsü Maciej Wiewior, bakanlığın Zełenskiy’nin kararını “tamamen olumsuz” değerlendirdiğini vurguladı. Polonya Dışişleri Bakanlığı bu konuda diplomatik bir protesto notası verdi; Dışişleri bakan yardımcısı Marcin Bosacki ayrıca Polonya’daki Ukrayna büyükelçisi Vasyl Bodnar’ı da bakanlığa çağırdı.
Bakanlığın açıklamasında, “Bu karardan duyulan derin memnuniyetsizlik, 28 Mayıs’ta Polonya’daki Ukrayna Büyükelçisi ile yaptığı görüşmede Dışişleri bakan yardımcısı Marcin Bosacki tarafından ve 29 Mayıs’ta Kiev’de Ukrayna Dışişleri bakan yardımcısı Ołeksandr Myszçenko ile görüşen maslahatgüzar Piotr Lukasiewicz tarafından dile getirildi” denildi.
Bakanlık ayrıca, “Rusya’nın Ukrayna’ya karşı yürüttüğü saldırgan savaş ve tüm bölgenin güvenliğine yönelik tehdit karşısında, hem devletlerimiz hem de halklarımız açısından hayati önem taşıyan Polonya-Ukrayna ilişkilerinin zor tarihimizin esiri haline gelmemesi gerektiğini” vurguladı.
Eski cumhurbaşkanı ve Nobel Barış Ödülü sahibi Lech Walesa ise çok daha sert tepki gösterdi: “Ukrayna Cumhurbaşkanı, UPA’lı haydutları onurlandırmakla bana ve katledilen tüm yurttaşlarımıza hakaret etti. Bu nedenle göğsümden Ukrayna bayrağını alenen çıkardım. Ulusa Sovyetlere karşı mücadelede yardım etmeye devam edeceğim. Cumhurbaşkanı Zełenskiy'ye ise desteğimi reddediyorum!” diye yazdı.
Ukrayna tarafının tutumu
Ukrayna cephesinden gelen ilk kamuoyu tepkisi, Lviv Belediye Başkanı Andriy Sadovyi’den geldi.
Polsat News’e verdiği röportajda, “Her şehrin kendi kahramanları vardır. Polonyalılar ile Ukraynalılar arasında zor dönemler yaşandı, ama şimdi aynı taraftayız. Yalnızca Ukrayna’da değil, demokrasiyi hedef alan Rusya ile savaşıyoruz. Unutmayalım ki her devletin kendi kahramanları var. 50–100 yıl önce neler olup bittiğini tam olarak bilmiyoruz; bu tarih çoğu zaman çarpıtıldı. Rusya, bilgilerin yüzde 100 güvenilir olmaması için elinden geleni yaptı. Sovyet ordusunun UPA üniforması giydiği vakalar olduğunu biliyorum," dedi.
Lviv belediye başkanı, sosyal medyada yayımladığı daha kapsamlı bir yorumda ise şunları yazdı:
“Tam ölçekli savaşın ilk günlerinden bu yana Ukraynalılara içtenlikle ve fedakârca yardım eden Polonya toplumunun olağanüstü seferberliğini her zaman hatırlayacağız. (...) Ne var ki bugün Nawrocki’nin başlattığı şey de hafızalarda kalacak. Ancak Ukrayna askeri birliklerinin isimlerine takılmayı bırakacak kadar bilgelik gösterir ve İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana Avrupa’daki en geniş cepheyi tutan, kendi kanıyla tüm uygar dünyanın geleceğin zorlu sınamalarına hazırlanması için zaman satın alan ordunun desteklenmesine odaklanırsak, bu farklı olabilir.”
UPA neydi?
Ukrayna İsyan Ordusu (UPA), 1942–1949 yılları arasında faaliyet gösteren, Ukraynalı Milliyetçiler Örgütü (OUN) ile bağlantılı ve bağımsız bir Ukrayna devleti kurulmasını amaçlayan silahlı bir oluşumdu. Almanya’ya, Sovyetler Birliği’ne ve Polonya kuvvetlerine karşı savaştı.
Polonya tarafı, UPA’nın 1943–1945 yılları arasında Volhinya ve Doğu Galiçya’daki Polonya nüfusuna yönelik bir katliamdan (kamuoyunda “Volhinya katliamı” olarak anılan) sorumlu olduğu görüşünde ve bu niteleme, Polonya Sejm’i ile Senatosu’nun kararlarında resmen kabul edilmiş durumda.
Polonya Ulusal Hafıza Enstitüsü (IPN) ve Polonyalı tarihçilerin tahminlerine göre, UPA’nın organize saldırılarında yaklaşık 100–120 bin Polonyalı ile yaklaşan tehlike konusunda Polonyalı komşularını uyaran çok sayıda Ukrayna vatandaşı öldürüldü. Olayların doruk noktası, yaklaşık 100 Polonya köyünün hedef alındığı 11 Temmuz 1943’teki “Kanlı Pazar” oldu.
Buna karşılık bazı Ukraynalı tarihçiler ve siyasetçiler, bu olayları savaş dönemi iki taraflı bir çatışmanın parçası olarak görüyor. UPA savaşçılarının suç eylemlerine karıştığını inkâr etmiyorlar; ancak bunların Volhinya’daki Polonya nüfusunun önemli bir kesimini planlı biçimde yok etmeye yönelik bir soykırım olarak tanımlanmasına itiraz ediyorlar.
Ukrayna kamuoyunun önemli bir bölümünde UPA, her şeyden önce Almanya ve Sovyetler Birliği işgaline karşı Ukrayna’nın bağımsızlığı için savaşan bir kahramanlar grubu olarak görülüyor. Polonyalılara yönelik suçlar ise sık sık “iç savaş”, “misilleme” ya da Sovyet sızmasının sonucu olarak anlatılıyor. Birçok Ukraynalı, UPA mensuplarını ulusal direnişin sembolleri olarak kabul ediyor.
Rus saldırganlığına karşı yürütülen işbirliğine rağmen, Polonya ile Ukrayna arasındaki tarihsel anlaşmazlıklar ikili ilişkilere düzenli olarak yansıyor. Son yıllarda ise uzlaşı yönünde adımlar atıldı. Volhinya katliamı kurbanlarının ortak anmaları ve Ukrayna’nın Kasım 2024’te kurbanların mezarlarının açılarak kalıntıların çıkarılmasına yönelik yasağı kaldırması bunlar arasında yer alıyor.