Trump’ın Grönland’ı ele geçirme hedefini yeniden gündeme taşıması, adanın geleceğine ilişkin gerilimi tırmandırırken Avrupa’nın en derin kaygılarını da yeniden canlandırdı.
İçeride ve dışarıda art arda yaşanan krizlerle boğuşan Avrupalılar, en azından Grönland meselesinin artık gündemlerinden çıktığını düşünüyordu.
REKLAM
REKLAM
Ancak bu rahatlama yalnızca altı ay sürdü.
ABD Başkanı Donald Trump, yıllık NATO liderler zirvesine katılmak üzere Türkiye’nin başkenti Ankara’ya indikten kısa süre sonra, Danimarka Krallığı’na bağlı ve zengin maden kaynaklarına sahip Grönland’ı ele geçirme hedefini yeniden gündeme taşıdı. Manhattan’ın eski emlak patronu Trump, adayı uzun süredir nihai bir gayrimenkul anlaşması olarak görüyor.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından karşılanan Trump, salı günü yaptığı açıklamada, "Grönland Danimarka’nın değil, ABD’nin kontrolünde olmalı," dedi.
Trump, "Grönland’ın Danimarka’ya hiçbir faydası yok. Danimarka da Grönland’a gerçekten yardımcı olmak için para harcamıyor," diye ekledi.
Oysa Danimarka, Grönland’a yıllık yaklaşık 600 milyon euro tutarında doğrudan bütçe desteği sağlıyor.
Ertesi gün de söylemini sürdüren Trump, "Grönland ABD için çok önemli ama Danimarka için önemli değil," diyen Trump, "NATO’nun Grönland konusunda yaptıklarından memnun değilim," ifadelerini kullandı.
Açıklamalar kısa sürede dünya basınının manşetlerine taşındı. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ise bir kez daha ülkesinin toprak bütünlüğünü, askeri müttefiklerinden birine karşı savunmak zorunda kaldı. Bu, bir askeri ittifak zirvesi açısından son derece sıra dışı bir durumdu.
Ankara’da gazetecilere konuşan Frederiksen, "ABD’nin bu konudaki tutumu ne yazık ki son derece açık. Ancak bizim tutumumuz da başından beri olduğu kadar net: Grönland satılık değil. Tüm müttefiklerin Grönland halkının kendi kaderini tayin hakkına saygı göstermesini umuyorum," dedi.
Frederiksen, "Kendi topraklarımız dahil NATO’nun her karışını savunmaya hazırız," ifadelerini kullandı.
Trump’ın açıklamaları, Avrupalılar açısından ocak ayında yaşanan gerilimi yeniden hatırlattı. Trump o dönemde, Danimarka’yı Grönland’dan vazgeçmeye zorlamak için sekiz Avrupa ülkesine yüzde 10 gümrük vergisi uygulamakla tehdit etmişti.
Beş gün süren bu kriz, 77 yıllık tarihinde transatlantik ittifakı çöküşe hiç olmadığı kadar yaklaştırdı. NATO ile 23 ortak üyeye sahip Avrupa Birliği, tam kapsamlı bir ticaret savaşına dönüşme riski taşıyan gerilime karşı hazırlık yapmak üzere acil liderler zirvesi düzenledi.
Kriz, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin İsviçre’nin Davos kentinde Trump’la görüşerek Grönland ve Kuzey Kutbu’nun tamamında güvenliğin güçlendirilmesini öngören bir "çerçeve anlaşma" sağlamasıyla yatıştırıldı.
Avrupa genelinde büyük bir rahatlama yaşandı. Liderler acil zirve için Brüksel’de buluştuğunda atmosfer tamamen değişmişti. Karşılıklı saygı ve daha dikkatli olunması gerektiğini vurgulamalarına rağmen herkes gülümsüyor, birbirinin sırtını sıvazlıyor ve bu başlığı kapatıp yola devam etmeye hazır oldukları mesajını veriyordu.
Grönland kısa sürede ana gündemden düştü; siyasi odak yeniden Ukrayna, Rusya, Çin ve Orta Doğu’ya çevrildi.
Kriz bitmiş değil
Ancak Kopenhag’da kaygı dinmedi. Sert anlaşmazlığın temelindeki mesele hâlâ çözümsüzdü.
Danimarka ve Grönland, ocak ayındaki gelişmelerden bu yana buzlarla kaplı ada konusunda yeni bir uzlaşıya varmak amacıyla Beyaz Saray’la üçlü görüşmeleri sessizce sürdürüyor. Grönland’ın savunması hâlen 1951 tarihli ikili anlaşmayla düzenleniyor.
Diplomatik süreç yavaş ilerledi ve henüz somut bir sonuç vermedi.
New York Times, mayıs ayında ABD’nin Rusya ve Çin’in etkisini sınırlamak amacıyla adadaki askeri konuşlanmalar için süresiz yetki ve yeni yatırımlar üzerinde veto hakkı istediğini yazdı. Her iki talep de egemenlik haklarına doğrudan müdahale anlamına geliyor.
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, salı günü anlaşmanın "adım adım uygulanmasını sağlayacağını" ve böylece Trump’ın ileride Grönland’a "Altın Kubbe" hava savunma sistemini yerleştirebileceğini söyledi. Çok katmanlı ve milyarlarca dolara mal olması beklenen sistemin geliştirilmesi henüz başlangıç aşamasında.
Kopenhag ve Nuuk yönetimleri diplomasinin başarıya ulaşmasını istese de herhangi bir anlaşmanın Trump’ın giderek kişisel bir saplantıya dönüşen Grönland hedefini gerçekten karşılayıp karşılamayacağı konusunda ciddi kuşkular taşıyor.
Trump, Grönland’ı kimi zaman büyük bir toprak satın alma anlaşması, kimi zaman ulusal güvenlik meselesi, kimi zaman da adaya sahip olma arzusu olarak tanımladı.
Danimarkalı yetkililer, Beyaz Saray’ın askeri olmayan yöntemlerle ilhak hedefini ilerletmek için farklı yollara başvurabileceği uyarısında bulunuyor. Avrupalı ortaklarından rehavete kapılmak yerine yüksek alarm düzeyini korumalarını istiyor.
Brüksel ise gerilimi daha da büyütmemek için konuyu son derece dikkatli ele alıyor.
Fransa’nın Evian kentinde geçen ay düzenlenen G7 zirvesinde kameralar, Trump ile Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa arasında açık mikrofona yansıyan dikkat çekici bir konuşmayı kaydetti.
Trump’ın Costa’ya, "Anlıyor musun? Grönland," dediği duyuldu.
Görüntü ve ses kaydı birçok haber kuruluşu tarafından yayımlanmasına rağmen Costa’nın ekibi, tartışmalı konunun görüşüldüğünü kesin bir dille reddetti.
Trump’ın Ankara’daki açıklamalarının ardından Brüksel’den gelen tepki de benzer ölçüde temkinliydi.
Avrupa Komisyonu, "Toprak bütünlüğü, ulusal egemenlik ve sınırların dokunulmazlığı uluslararası hukukun temel ilkeleridir. Bu ilkeler yalnızca Avrupa Birliği için değil, dünyadaki tüm ülkeler için hayati önemdedir," açıklamasını yaptı.
"Bu ilkeleri savunmaktan vazgeçmeyeceğiz. Avrupa Birliği, Danimarka ve Grönland halkıyla tam dayanışma içindedir."
Komisyon, Avrupa’nın bölgedeki varlığını güçlendirmek ve Trump’ın kıtanın sorumluluklarını yerine getirmediği yönündeki uzun süredir dile getirdiği eleştirilere karşı yatırımları artırmak amacıyla Kuzey Kutbu güvenlik stratejisini güncelliyor.
Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, daha kapsamlı bir mali destek paketini açıklamak üzere mart ayında Grönland’ı ziyaret etmeyi planlamıştı. Ancak Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen’in erken seçim kararı almasının ardından ziyaret süresiz olarak ertelendi. Program hâlâ gündemde.
Trump’ın bu kez toprak hedefini gerçekleştirmek için ne kadar ileri gideceği belirsiz.
Trump yönetimi şimdilik İran’la savaşı sona erdirmeye odaklanmış durumda. Ayrıca ABD Yüksek Mahkemesi’nin ağır darbe niteliğindeki kararı, başkanın gümrük vergisi uygulama yetkisini zayıflattı. Grönland’ın ilhakına karşı muhalefetin güçlü olduğu yaklaşan Kongre ara seçimleri de Trump’ın ikinci döneminin geri kalanı açısından risk oluşturuyor.
Kesin olan tek şey, Grönland’ın geleceğine ilişkin mücadelenin henüz sonuçlanmadığı.
Avrupa Dış İlişkiler Konseyi’nin kıdemli araştırmacılarından Tiago Antunes, "Jeopolitik, stratejik ya da ekonomik açıdan bakıldığında Trump’ın Grönland’ın ABD’ye ait olması gerektiğine ilişkin gerekçeleri ikna edici değil. Grönland takıntısı, sürekli yeniden gündeme gelmesinin de gösterdiği gibi, bir emlakçı dürtüsünden ibaret görünüyor," dedi.
Antunes, "Bir savunma ittifakının üyesinin, başka bir müttefikin toprağını ele geçirmekte ısrar etmesi son derece kaygı verici. Bu, ittifakın üzerine kurulduğu güveni doğrudan aşındırıyor," ifadelerini kullandı.