Latam-GPT, ABD merkezli gelişmelerin hâkim olduğu bir sektörde, Latin Amerika verileriyle uygulamaları eğitmek, önyargıları azaltmak ve bölgenin daha doğru temsil edilmesini sağlamak amacıyla Şili öncülüğünde geliştirilen bir yapay zeka modeli.
Şili, Amerikan şirketlerinin hâkim olduğu yapay zekâ sektöründe Latin Amerika’ya kendi modelini kazandırmayı amaçlayan Latam-GPT adlı projeyi tanıttı. Girişim, mevcut sistemlerde gözlenen önyargıları sınırlamayı da hedefliyor.
Proje, kamu kaynaklarıyla finanse edilen özel bir kuruluş olan Şili Ulusal Yapay Zekâ Merkezi (Cenia) tarafından yürütülüyor.
Ayrıca Şili, Uruguay, Brezilya, Kolombiya, Meksika, Peru, Ekvador ve Arjantin gibi ülkelerdeki üniversiteler, vakıflar, kütüphaneler, kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşları tarafından destekleniyor.
Bu hafta Television Nacional’da projenin tanıtımı sırasında konuşan Şili Devlet Başkanı Gabriel Boric, bölgenin küresel teknolojik gelişimdeki rolüne dikkat çekti ve Latam-GPT’nin Latin Amerika’nın geleceğin ekonomisinde aktif bir aktör olarak konumlanmasını sağlayacağını söyledi.
Şili Bilim Bakanı Aldo Valle ise aracın önyargıları kırmayı ve Latin Amerika’nın dünyadaki temsilinin tek tip olmasını önlemeyi amaçladığını belirtti.
Valle’ye göre bölge, başka yerlerde geliştirilen yapay zekâ sistemlerinin yalnızca pasif bir kullanıcısı ya da alıcısı olmamalı; aksi takdirde kültürel mirasının bir bölümünü kaybetme riskiyle karşı karşıya kalabilir.
Adına rağmen Latam-GPT etkileşimli bir sohbet aracı değil. Bölgeye ait bilgilerle eğitilmiş büyük bir veri tabanı niteliğinde ve teknolojik uygulamaların geliştirilmesi için temel oluşturmayı amaçlıyor.
Bölgesel kapsamlı bir girişim
Büyük yapay zekâ modellerinin geliştirilmesi ağırlıklı olarak ABD, Çin ve Avrupa’da yoğunlaşmış durumda. Latam-GPT’nin yanı sıra Güneydoğu Asya’da SEA-LION ve Afrika’da UlizaLlama gibi kendi kültürel bağlamlarına odaklanan bölgesel girişimler de ortaya çıktı.
Latam-GPT’yi eğitmek için milyonlarca kitaba eşdeğer hacimde, sekiz terabayttan fazla veri toplandı. Model, başta Latin Amerika Kalkınma Bankası (CAF) olmak üzere 550 bin dolar (yaklaşık 23,98 milyon TL) finansmanla oluşturuldu. Buna ek olarak öz kaynaklar ve diğer kurumlarla yapılan anlaşmalar da projeye katkı sağladı.
Sistemin ilk versiyonu Amazon Web Services bulut altyapısında geliştirildi. Gelecekte model, 2026’nın ilk yarısında Şili’nin kuzeyindeki Tarapaca Üniversitesi’ne kurulacak bir süper bilgisayarda eğitilecek. Bu yatırımın tutarı ise yaklaşık beş milyon dolar (yaklaşık 218 milyon TL) olacak.
Cenia Direktörü Alvaro Soto, dünyanın diğer bölgelerinde geliştirilen modellerde Latin Amerika verilerinin sınırlı oranda yer aldığını belirtti.
Lansman sırasında Devlet Başkanı Gabriel Boric de bu farkı, Calais Kuşatması hakkında mevcut geniş bilgiyle Şili’nin bağımsızlık sürecindeki önemli çatışmalardan biri olan Chillán Kuşatması’na ilişkin daha sınırlı içerik arasındaki fark üzerinden örneklendirdi.
Bu aşamada modelin içeriği ağırlıklı olarak İspanyolca ve Portekizce’den oluşuyor. Ancak yerli dillerin de sisteme entegre edilmesi hedefleniyor.
Bununla birlikte Şili Üniversitesi’nden akademisyen Alejandro Barros, ekonomik kaynaklar ve altyapı arasındaki büyük fark nedeniyle Latam-GPT’nin küresel ölçekteki büyük yapay zekâ modelleriyle rekabet etme şansının bulunmadığını belirtti.
Olası kullanım alanları
Soto’ya göre Latam-GPT ücretsiz bir platform olacak ve hastanelerdeki lojistik sorunlara ya da tıbbi kaynakların kullanımına yönelik dijital çözümler gibi yerel ihtiyaçlara uyarlanmış araçların geliştirilmesinde kullanılabilecek.
Modeli kullanacak ilk şirketlerden biri Şili merkezli Digevo olacak. Şirket, havayolu firmaları ve perakende şirketleri için müşteri hizmetlerine odaklanan konuşma tabanlı robotlar geliştirecek.
Şirketin yöneticisi Roberto Musso’ya göre bu firmalar, kullanıcıların yerel dilde iletişim kurabilmesi ve yanıt alabilmesine ilgi gösteriyor.
Musso, Latam-GPT’nin argo ifadeleri, deyimleri ve hatta konuşma hızını tanıyabildiğini, böylece diğer yapay zekâ modellerinde görülebilen önyargı sorunlarını azaltabildiğini söyledi.