İran savaşının ortaya çıkardığı tablo, veri akışının da tıpkı petrol gibi belirli dar boğazlara ve kırılgan hatlara bağımlı olduğunu gösteriyor. Karasal veri yarışında ise kilit ülke Türkiye olabilir.
Ortadoğu’da tırmanan çatışma yalnızca enerji hatlarını değil, küresel internetin görünmeyen altyapısını da sarsıyor.
REKLAM
REKLAM
Analizlerin ortaya koyduğu tablo, veri akışının da tıpkı petrol gibi belirli dar boğazlara ve kırılgan hatlara bağımlı olduğunu gösteriyor. Bu durum, “dijital enerji krizi” olarak adlandırılabilecek yeni bir risk alanı gündeme getiriyor.
Küresel internetin dar boğazı: Hürmüz ve Kızıldeniz
Bugün küresel internetin omurgasını oluşturan sistem, büyük ölçüde denizaltı fiber optik kablolara dayanıyor. Gulf News’e göre uluslararası veri trafiğinin yüzde 95’ten fazlası bu kablolar üzerinden taşınıyor. Bu kabloların önemli bir bölümü ise Hürmüz Boğazı ve Kızıldeniz gibi jeopolitik açıdan hassas bölgelerden geçiyor.
Bu coğrafi yoğunlaşma ciddi bir risk yaratıyor. Tek bir saldırı, gemi kazası ya da askeri gerilim, aynı anda birden fazla kabloyu devre dışı bırakabiliyor.
Nitekim geçmişte Kızıldeniz’de yaşanan kablo kesintilerinin onarımı aylar sürmüş ve bölgesel internet trafiğinde ciddi aksamalara yol açmıştı. Zira bu kabloların tamiri son derece karmaşık. Dünyada bunu yapabilecek sadece yaklaşık 60 özel gemi var ve savaş koşullarında bu gemilerin bölgeye erişimi ciddi şekilde kısıtlı.
Savaşın yeni cephesi dijital altyapı mı?
Üstelik son gelişmeler, dijital altyapının da artık doğrudan hedef haline geldiğini gösteriyor. İran’ın Körfez’deki hedeflere yönelik saldırıları yalnızca enerji tesislerini değil, veri merkezlerini ve bağlantı noktalarını da tehdit ediyor.
Güvenlik analistlerine göre modern çatışmalarda kritik altyapılar -enerji, iletişim ve veri merkezleri- stratejik hedefler arasında yer alıyor.
Bunun etkisi şimdiden hissedilmeye başladı. Bölgedeki internet kullanıcıları için tam bir kesinti beklenmese de, hız düşüşleri ve gecikmeler giderek daha olası hale geliyor. Çünkü veri akışı alternatif rotalara yönlendirilse bile, mevcut altyapı bu yükü her zaman sorunsuz taşıyamıyor.
Körfez ülkeleri arasında karasal veri koridorları yarışı
Bu kırılganlık, Körfez ülkelerini hızlı ve agresif bir altyapı dönüşümüne zorluyor. Rest of World’ün aktardığına göre Suudi Arabistan, Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri'nden gelen en az altı büyük proje, Avrupa’ya uzanan karasal fiber hatlar kurmak için yarış halinde.
Bu projelerin amacı denizaltı kablolarına bağımlılığı azaltmak ve veri akışını alternatif güzergahlara dağıtmak. Üstelik Türkiye bu projeler için önemli bir nokta. Öne çıkan projeler şu şekilde:
SilkLink (Suudi Arabistan): STC Group’un 800 milyon dolarlık yatırımıyla Suriye üzerinden Akdeniz’e uzanacak yaklaşık 4 bin 500 km’lik bir hat. Türkiye bağlantısıyla Avrupa’ya erişim hedefleniyor. İlk fazın 18 ila 24 ay içinde başlaması planlanıyor.
FiG ve Irak koridoru (Katar-Ooredoo): 720 Tbps kapasiteli denizaltı kablosuna ek olarak, Irak üzerinden Türkiye’ye uzanan karasal hat için 500 milyon dolarlık yatırım planlanıyor. 2027 hedefleniyor.
SONIC projesi (Ortak girişim): Suudi Arabistan ve Umman arasında veri merkezlerini bağlayacak hibrit bir fiber ağ. İlk fazın 12 ay içinde tamamlanması öngörülüyor.
WorldLink (Özel konsorsiyum): BAE’den Irak'a ve Türkiye’ye uzanacak 700 milyon dolarlık bir hat. Yapay zeka uygulamaları ve büyük veri trafiği hedefleniyor.
Doğu Afrika hattı (Horizon): Cibuti-Etiyopya-Sudan üzerinden Kızıldeniz’i bypass eden yeni bir koridor.
Bu projelerin dikkat çeken ortak noktası, neredeyse hepsinin Türkiye’yi Avrupa’ya açılan kapı olarak konumlandırması. İstanbul’daki veri değişim noktaları ve Balkanlar üzerinden Avrupa’ya geçiş, dijital ticaretin yeni jeopolitiğinde kritik rol oynayabilir.
Riskler neler?
Ancak bu alternatiflerin kendisi de yeni riskler barındırıyor. Karasal hatların geçeceği Suriye, Irak, Sudan ve Etiyopya gibi ülkeler, uzun süredir çatışma ve siyasi istikrarsızlıkla anılıyor. Bu da şu soruyu gündeme getiriyor: Denizaltı kablolarından kaçarken daha mı güvenli bir altyapıya geçiliyor, yoksa risk sadece yer mi değiştiriyor?
Nitekim geçmişte benzer girişimler başarısız olmuştu. JADI hattı Suriye iç savaşı nedeniyle devre dışı kalmış, İran üzerinden geçen EPEG hattı ise bölgesel gerilimler nedeniyle etkisini kaybetmişti.
Uzmanlara göre bir diğer kritik sorun da düzenleme ve mülkiyet. Fiber hatları kim işletecek, kim kullanacak ve hangi fiyatlarla sunulacak? Bu soruların henüz net yanıtları yok.
Alternatif teknolojiler yükseliyor
Altyapı riskleri yalnızca devletleri değil, bireyleri de alternatif çözümler aramaya itiyor. İran’da yaşanan ve ülkenin yüzde 99’unu etkileyen internet kesintisi, bu arayışın en somut örneklerinden biri.
Bu süreçte öne çıkan çözümlerden biri, merkezi internet altyapısına bağlı olmayan "mesh" ağlar. Bitchat Mesh gibi uygulamalar, Bluetooth üzerinden cihazdan cihaza veri aktararak internet olmadan iletişim kurulmasını sağlıyor. Kullanıcı sayısı arttıkça ağın gücü de artıyor.
Ancak bu teknolojilerin sınırlamaları da var. Bluetooth menzilinin kısa olması, yoğun kullanıcı gereksinimi ve güvenlik açıkları bunlardan bazıları.
İnternetsiz bir dünya için hazırlık
Daha ileri düzeyde ise tamamen internetsiz çalışabilen sistemler geliştiriliyor. Bunlardan biri olan Project N.O.M.A.D., yerel Wi-Fi ağı üzerinden çalışan bir “mini internet” sunuyor.
Bu sistem Wikipedia, eğitim içerikleri, yerel yapay zeka modelleri ve haritaları internet olmadan erişilebilir hale getiriyor. Amaç, kriz anlarında bilgiye erişimin tamamen kesilmesini önlemek.