Yüksek teknoloji ürünü, aşırı soğutulmuş bir kapta saklanan kırılgan parçacıklar, onları bir enerji patlamasıyla yok edecek normal maddeye hiç temas etmeden kısa bir kamyon yolculuğunu tamamladı.
Kısa bir kamyon yolculuğu, parçacık fiziği için dev bir sıçrama.
REKLAM
REKLAM
Bilim insanları, evrendeki en nadir parçacıklardan olan karşıt maddeyi laboratuvarın dışına, ilk kez yola çıkardı; onun nasıl incelendiğini kökten değiştirebilecek, sıkı şekilde kontrol edilen bir kamyon deneyi gerçekleştirdi.
Cenevre yakınlarındaki CERN Karşıt Madde Fabrikası'nda araştırmacılar, özel tasarlanmış bir konteyner içinde yaklaşık 100 antiprotonu bir kamyonla büyük bir özenle taşıdı; dört saat süren deney, bunların güvenle nakledilebileceğini kanıtlamayı amaçlıyordu.
Karşıt madde son derece hassas. Antiprotonlar, normal maddeyle temas ettikleri anda, saniyenin çok küçük bir dilimi için bile olsa yok oluyor ve enerji açığa çıkarıyor.
Bunu önlemek için antiprotonlar, 'taşınabilir antiproton tuzağı' adı verilen, yaklaşık 1 metreküplük bir kutunun içine alındı. -269 derece Santigrat (-452 Fahrenheit) dereceye kadar soğutulmuş özel mıknatıslar kullanan bu düzenek, antiprotonların bir vakum içinde askıda kalmasını sağlıyor; böylece iç yüzeylere, yani sonuçta maddeden yapılmış duvarlara hiç dokunmuyorlar.
Yarım saatlik yolculuk, bu parçacıkların kontrollü laboratuvar ortamı dışında da korunup korunamayacağını sınamak için yapıldı.
Karşıt maddeyi taşıyabilmek neden önemli?
Peki karşıt madde etrafındaki onca telaş neden? Liverpool Üniversitesi'nden, projede yer almayan parçacık fizikçisi Profesör Tara Shears'a göre, bunun nedeni karşıt maddenin evrenin neden bugünkü haliyle var olduğuna dair bilmeceyi çözebilecek cevapları barındırması.
'Karşıt madde, bilimde karşımızdaki en büyük gizemlerden biri. Zaten son derece ender bulunduğu için onu şimdiye kadar pek fazla inceleyemedik.
'Ama evrenin neden tam da bugün bildiğimiz gibi olduğunu anlamamızın anahtarı onda, çünkü bizim için asıl mesele şu: Evren ilk oluştuğunda, onun yarısı karşıt maddeden oluşuyordu' dedi Shears.
Deney, antiprotonları Avrupa'nın başka yerlerindeki, örneğin normal sürüş koşullarında yaklaşık sekiz saat uzaklıktaki Düsseldorf'taki Heinrich Heine Üniversitesi gibi uzmanlaşmış laboratuvarlara hassas ölçümler için taşımaya yönelik ilk adım niteliğinde. Ancak bunu gerçekleştirmek hiç de kolay değil.
'Bu karşıt madde protonları normal maddeyle temas ettiği anda birbirlerini yok ediyor. Adeta bir ışık parlaması içinde ortadan kayboluyorlar' dedi Oxford Üniversitesi'nden Profesör Alan Barr.
Bu deneydeki asıl zorluğun bunun olmasını engellemek olduğunu söylüyor.
'Kullanılan teknoloji, karşıt madde protonlarını son derece soğuk bir vakumda, güçlü elektrik ve manyetik alanlarla askıda tutarak hapsediyor. Kelimenin tam anlamıyla, parçacıkların konteynerin iç yüzeylerine dokunmasını engelliyor. Bu nakil işlemi bir kavram kanıtı niteliğinde; gelecekte bu taşımaları rutin hale getirip karşıt maddeyi ayrıntılı biçimde inceleyebileceğimizi gösteriyor' dedi Barr.
Kendinizi böylesine zorlu işlere zorladığınızda, sonunda başka alanlarda da kullanılan teknolojiler icat etmek zorunda kaldığınızı, 'Biz bunu bunun için yapmıyoruz ama yan ürün olarak böyle gelişmeler ortaya çıkıyor' sözleriyle anlattı.
Bu gelişme hangi atılımlara kapı aralayabilir?
Shears, CERN'ün bilimsel keşifler açısından uzun bir yolculuğa çıktığını ve bunun insanlığa gelecekte ne tür faydalar sağlayacağını bugün tahmin bile edemeyeceğimizi söylüyor.
'Bunun başka alanlarda da mutlaka uygulamaları olacaktır. Şu anda size bunların ne olacağını söyleyemem, çünkü henüz üzerine düşünmedik. Ama düşüneceğiz' dedi.
Heinrich Heine Üniversitesi, antiprotonları derinlemesine incelemek için daha uygun bir yer olarak görülüyor; çünkü CERN'deki diğer tüm faaliyetler, karşıt maddenin incelenmesini bozabilecek yoğun manyetik parazitler yaratıyor.
Ancak oraya ulaşabilmeleri için bu antiprotonların yolda hiçbir şeye dokunmamaları gerekiyor.
Önlerinde hâlâ yapılacak işler var: Tuzak şu anda en fazla dört saat bağımsız çalışabiliyor; oysa Düsseldorf yolculuğu bunun iki katı sürüyor.