Kaygılarını, ayrılıklarını veya kişisel sorunlarını ChatGPT'ye anlatanların sayısı giderek artıyor. İki psikolog, insanların duygusal destek almak için neden yapay zekâya yöneldiğini değerlendiriyor.
Bir ayrılık hakkında ChatGPT'yle konuşmak, önemli bir karar vermeden önce ondan tavsiye istemek, hatta kaygıyı hafifletmek için destek almak özellikle gençler arasında giderek yaygınlaşıyor. Birkaç yıl öncesine kadar teknolojik bir merak gibi görünen bu kullanım, artık üretken yapay zekânın başlıca kullanım alanlarından biri haline geliyor.
REKLAM
REKLAM
Veriler de bu eğilimi doğruluyor. Harvard Business Review tarafından yayımlanan bir rapora göre (İspanyolca kaynak), üretken yapay zekânın en yaygın kullanım alanı duygusal destek veya arkadaşlık. Bu kullanım; kişisel yaşamı yönetme, hayatın anlamını arama ve sağlıklı alışkanlıklar edinmenin de önünde yer alıyor.
Linea Directa'nın 2025 tarihli araştırmasına göre İspanya'da 16-19 yaş arasındaki her 10 gençten dokuzu, sağlık bilgisi edinmek için teknolojiden yararlanıyor. İspanyolların yüzde 24,8'i ise ilk seçenek olarak dijital ortamda kendi kendine teşhise başvuruyor.
Bu eğilim Meksika'da da güç kazanıyor. AXA Ruh Sağlığı Raporu'nun altıncı sayısına göre ülkede nüfusun yüzde 71'i ruh sağlığı konusunda destek aramak için yapay zekâ araçlarını kullandığını belirtiyor.
Bu hızlı yükseliş, ruh sağlığının dünya genelinde kötüleştiği bir döneme denk geliyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), dünya genelinde 1 milyardan fazla kişinin psikolojik sağlığını etkileyen bir bozukluk veya sorunla yaşadığını tahmin ediyor.
Ancak bu araçlara giderek daha fazla bel bağlanması endişeleri de beraberinde getiriyor. İngiliz The Guardian gazetesinin yayımladığı bir araştırma, arama motorlarına entegre edilen bazı yapay zeka sistemlerinin yanlış sağlık bilgileri veya bağlamından koparılmış içerikler sunduğunu ve bunları kullanıcılara güvenilir bilgi gibi gösterdiğini ortaya koydu.
Avrupa Birliği de bu teknolojilerin insanların hayatı üzerindeki olası etkileri nedeniyle sağlık alanında kullanılan yapay zeka sistemlerini Yapay Zekâ Yasası kapsamında en sıkı şartlara tabi alanlar arasına aldı.
Neden giderek daha fazla insan sorunlarını ChatGPT'ye anlatıyor?
Meksikalı psikolog Maria Fernanda Cruz Urquiza'ya göre bu eğilimin arkasında çok belirgin duygusal ihtiyaçlar bulunuyor. Cruz Urquiza, özellikle ilişki sorunları veya ayrılıklarla bağlantılı önemli kararlar öncesinde ChatGPT'ye başvuranların sayısının giderek arttığını söylüyor.
Cruz Urquiza'ya göre yapay zeka, birçok insanın eksikliğini hissettiği bir şeyi sunuyor: Her an ulaşılabilir olmak.
"ChatGPT, kullanıcının kendisine anlattığı her şeyi daima onaylıyor. Bu sürekli onaylanma hali hastalara son derece cazip geliyor," diyor.
Buna, yargılanma hissi yaşamadan içini dökebilme ve anında yanıt alabilme imkanı da ekleniyor. Bu birleşim, özellikle kaygı yaşayan kişiler için oldukça çekici.
Psikoterapist Cecilia Paredes Aldama da genel olarak bu değerlendirmeye katılıyor. Ancak şimdilik hastalarının terapiyi ChatGPT ile değiştirdiğine tanık olmadığını vurguluyor.
Bununla birlikte hastalarının aracı mesaj taslakları hazırlamak, daha açık ve kararlı iletişim kurmak veya zorlu konuşmalara hazırlanmak için kullandığını gözlemliyor.
Paredes Aldama, "Bu, özellikle sorunlarını başkalarının önünde tüm çıplaklığıyla anlatmak istemeyen kişiler için bir kaynak," diyor.
Her iki uzman da yapay zekânın belirli durumlarda yararlı olabileceği konusunda hemfikir.
Paredes'e göre yapay zekâ; zamanı düzenlemeyi, öncelikleri belirlemeyi ve hatta iş yerinde sınır koyma yolları önermeyi kolaylaştırarak kaygının şiddetini azaltabilir. Ancak bu yardımın yüzeysel olduğunu özellikle vurguluyor.
"Yapay zekâ kaygıyı hafifletmeye yardımcı olabilir ancak nedenini ortadan kaldırmaz."
Cruz Urquiza da ChatGPT'nin henüz duygusal öz düzenleme yöntemlerine sahip olmayan veya psikolojik terapiyi karşılayamayan kişiler için ilk başvuru noktası olabileceğini savunuyor.
"ChatGPT düşük maliyetli bir alternatif. İlk başvurulacak kaynak olarak oldukça yararlı olduğunu düşünüyorum."
Vurguları farklı olsa da iki uzman, yapay zekânın terapötik bir süreçle karıştırılmadığı sürece belirli durumlarda destek aracı olarak yararlı olabileceği konusunda birleşiyor.
Sizinle her zaman aynı fikirde olan yapay zekânın sorunu
Her iki psikoloğu da en fazla kaygılandıran konulardan biri, bu sistemlerin kullanıcılarla kurduğu etkileşim biçimi.
Yapay zekanın son derece uzlaşmacı bir ton benimseme eğiliminde olduğu uyarısında bulunan Paredes, "Psikoterapi sizi sorgulamaya zorlar, yapay zekâ ise zorlamaz. Size karşı tamamen hoşgörülüdür," diye belirtiyor.
Paredes'e göre bir kişi sürekli olarak ChatGPT'den onay ararsa, kendi gerçekliğine ilişkin hatalı yorumlarını giderek pekiştirebilir.
"Yapay zekâya danışmayı alışkanlık haline getirirseniz ve o da size her zaman haklı olduğunuzu söylerse, hayatınıza ilişkin son derece çarpık bir algıya kapılabilirsiniz."
Paredes, bu dinamiğin bencil davranışları pekiştirebileceği veya bazı narsistik özellikleri daha da güçlendirebileceği uyarısında da bulunuyor.
Cruz Urquiza da aynı kaygıyı farklı bir açıdan paylaşıyor. ChatGPT'nin "aşırı empatik" olduğunu düşünen Cruz Urquiza'ya göre bu özellik anlık rahatlama sağlayabilir ancak mutlaka köklü bir değişime yol açmaz.
İnsan bağının yerini hiçbir şey tutmuyor
Her iki uzman da yapay zekânın taşıdığı potansiyeli kabul etse de hiçbir algoritmanın taklit edemeyeceği bir unsur bulunduğu konusunda hemfikir: Terapötik ilişki. Paredes'e göre utanç, suçluluk veya duygusal acı ancak başka biriyle paylaşıldığında gerçek anlamda hafifleyebiliyor.
"Utanç, hakkında konuşularak ve paylaşılarak hafifleyen bir duygudur. İnsanlarla bağ kurmayı gerektirir."
Paredes, her türlü psikoterapinin temel taşlarından birinin terapist ile danışan arasındaki bağ olduğunu da belirtiyor.
"Biz ilişkisel varlıklarız ve yapay zekâ insan bağının yerini asla alamaz."
Cruz Urquiza ise bu görüşü kişilerarası nörobiyoloji alanındaki bilimsel kanıtlara dayandırıyor ve yaklaşımını net bir ifadeyle özetliyor:
"Gerçek terapötik değişim, iki insan arasındaki uyum sayesinde gerçekleşir. Yapay zekâ bunu taklit edemez."
Bir alternatif değil, araç
İki psikolog da neredeyse aynı sonuca varıyor. Yapay zekâ; belirli konulardaki soruları yanıtlamak, düşünceleri düzenlemek, görevleri planlamak veya başka bir seçeneğin bulunmadığı durumlarda ilk desteği sağlamak için yararlı olabilir. Ancak duygusal sıkıntının kalıcı hale gelmesi veya yaşamın farklı alanlarını etkilemesi durumunda bir uzmana başvurulmasını tavsiye ediyorlar.
Cecilia Paredes bu durumu, "Yapay zekâ yalnızca pratik bir araçtır; derinliği yoktur," sözleriyle açıklıyor.
Maria Fernanda Cruz Urquiza ise yapay zekânın ruh sağlığındaki geleceğine ilişkin tartışmayı şu sözlerle özetliyor:
"ChatGPT çok şey biliyor ancak insanların bildiği bir şeyi hâlâ bilmiyor: İnsan olma deneyimiyle birinin yanında nasıl durulacağını."