100 yılı aşkın aradan sonra tam Güneş tutulması İspanya'ya dönüyor

Yüz yılı aşkın bir aradan sonra İspanya ana karası yeniden tam Güneş tutulmasına tanıklık edecek. Üstelik gelecek yaz, bundan daha uzun sürecek ikinci bir tam tutulma da gökyüzünü karartacak.

REKLAM

REKLAM

Bu olay, Kanarya Adaları hariç tutulduğunda İspanya ana karasında görülen son tam Güneş tutulmasının, Titanik'in 1912'de batmasından yalnızca iki gün önce gerçekleşmiş olması nedeniyle ayrı bir önem taşıyor.

1912'deki tutulma hibrit nitelikteydi; yani bazı bölgelerde tam tutulma, bazı bölgelerde ise "ateş çemberi" olarak bilinen halkalı tutulma şeklinde izlendi. Bu nedenle bazı gökbilimciler, İspanya'nın son "gerçek" tam Güneş tutulmasını 1905'te yaşadığını kabul ediyor.

Üstelik gökyüzü gösterisi bununla da sınırlı kalmayacak. Aynı dönemde etkinliği artan bir meteor yağmuru ve altı gezegenin aynı akşam gökyüzünde sıralanacağı nadir bir gezegen dizilimi de gözlenebilecek.

12 Ağustos'ta Güneş batmaya yaklaşırken İber Yarımadası'nın gökyüzü kararmaya başlayacak. Grönland ve İzlanda'nın küçük bir bölümü de Güneş, Ay ve Dünya'nın kusursuz hizalanmasıyla oluşacak bu etkileyici manzaraya tanıklık edecek.

Ay'ın Güneş'i tamamen örten gölgesi (umbra), yaklaşık bir buçuk saat içinde 8.260 kilometrelik bir yol kat edecek. Bu yolculuğun büyük bölümü Atlas Okyanusu'nun açık suları üzerinde gerçekleşecek.

Tutulma, Kuzey Kutbu yakınlarında başlayıp güneye doğru ilerleyecek. Tam tutulma en fazla iki dakika 18 saniye sürecek; en uzun süre ise İzlanda'nın batı kıyıları açıklarında yaşanacak.

Gökyüzündeki bu nadir gösteri, Akdeniz üzerinde sona erecek.

Tutulma avcıları büyük güne hazırlanıyor

Kenarda kalan yüz milyonlarca kişi de etkileyici bir gökyüzü şöleni izleyecek.

Kısmi tutulma, Alaska ve Sibirya’ya kadar uzanan geniş bir alanda, Kanada’yı, ABD’nin kuzeyini, Avrupa’nın büyük bölümünü ve Batı Afrika’yı kapsayacak.

Tam tutulma hattına ne kadar yakın olunursa, Güneş’in o kadar büyük bir kısmı Ay’ın arkasında kaybolacak; Dublin’de Güneş’in yüzde 94’ü, Oslo’da ise yüzde 83’ü örtülecek. Montreal’de Güneş’in yüzde 18’lik bölümü görünmez olacak; bu oran New York’ta yüzde 9’a, Virginia eyaletindeki Norfolk’ta yüzde 2’ye kadar düşecek.

Özel tutulma gözlükleri, Güneş’ten sadece ince bir şerit görünür olsa bile, kesinlikle gerekli.

Kozmik şöleni tamamlayan unsurlar ise günün daha başında gökyüzünde altı komşu gezegenin şafak öncesi bir yay oluşturması ve gecenin çökmesiyle, yeni Ay altında Perseid meteor yağmurunun doruğa ulaşması olacak.

İzleme etkinlikleri ve bilimsel deneyler

Avrupa Uzay Ajansı (ESA), İspanya’daki Javalambre Astrofizik Gözlemevi’nden canlı yayın ve Leon’da halka açık bir kutlama düzenleyecek. NASA, İtalya merkezli Sanal Teleskop Projesi ve diğer kuruluşlar da kendi yayınlarını yapacak.

ESA’nın bilim direktörü Carole Mundell, ‘Benim için bu sadece bilimsel bir an değil, sadece gök cisimlerinin inanılmaz bir hizalanması değil. Aynı zamanda çok insani bir an’ diyerek ekledi: ‘Ayaklarımız dünyaya basarken kurduğumuz gerçek bir insanî bağ bu, bizimle ve kozmosla.’

ABD’li üniversite araştırma ekipleri de sürece katkı verecek; İspanya ve İzlanda’dan, tutulma sırasında –sıcaklığın kısa süreliğine düşeceği bu anda– Dünya’nın atmosferini ve diğer değişimleri incelemek için 60’tan fazla yüksek irtifa balonu fırlatılacak.

Bu, 2024’te Kuzey Amerika’yı büyüleyen tam Güneş tutulması sırasında havalanan balon sayısının 10 katı.

NASA destekli balon projesine liderlik eden Montana Eyalet Üniversitesi’nden Angela Des Jardins, ‘Birkaç dakika çok uzun bir süre değil ama atmosferi etkilemek ve Ay’ın soğuk, karanlık gölgesini Dünya üzerine düşürmek için fazlasıyla yeterli’ diyor.

Göklerde daha fazla gösteri yolda

2027’de olağanüstü uzun bir tam Güneş tutulması bekleniyor; bu tutulma, gözlem süresini neredeyse üç katına çıkaracak.

İspanya’nın güney ucu, 2 Ağustos 2027’de sahnenin merkezinde olacak; altı dakika 23 saniyeye kadar uzanan tam tutulma, Fas, Cezayir, Libya, Mısır, Suudi Arabistan, Yemen ve Somali’ye kadar ilerleyecek.

26 Ocak 2028’de ise bir halkalı Güneş tutulması, ESA’dan Mundell’in ‘şanslı bir tesadüf’ diye nitelediği İspanya’nın göksel üçlemesini tamamlayacak.

Belçika Kraliyet Gözlemevi’nden Andrei Zhukov, uzunlukları ya da nasıl oluştukları fark etmeksizin bu tutulmalara bir türlü doyamıyor.

Onun Proba-3 bilim misyonu, son iki yılda formasyonda uçan iki uydu sayesinde 60’tan fazla simüle edilmiş tam Güneş tutulması üretti; bunların en uzunu beş saat 38 dakika sürdü.

Zhukov, ‘Doğal ya da yapay, daha fazla tutulmayı dört gözle bekliyoruz’ diyor.