Astana, kripto yatırımcılarını dijital varlıklarını ülke içindeki lisanslı platformlara taşımaya teşvik etmek için vergi teşvikleri ve düzenleyici reformlar getirdi; madencilik patlaması sonrası duraklamada büyük ölçüde çekilen sektörü canlandırmayı hedefliyor.
Kazakistan beş yıl önce dünyanın en büyük kripto madenciliği merkezlerinden biri haline geldiğinde, yaşanan patlama ülkenin elektrik şebekesini zorladı; hükümetin buna verdiği yanıt da madencilerin büyük bölümünün ya ülkeyi terk etmesine ya da yeraltına çekilmesine yol açtı.
REKLAM
REKLAM
Şimdi ise Kazak hükümeti vergi indirimleri ve hukuki kesinlik sunarak tüm bu faaliyeti yeniden ülke içine çekmek istiyor.
Kazak hükümeti, vatandaşları kripto para varlıklarını beyan etmeye, bunları düzenlenmiş yerli platformlara taşımaya ve dijital varlıkları ülke ekonomisine entegre etmeye teşvik etmeyi amaçlayan bir kararname imzaladı.
Yetkililer, dolandırıcılık, kara para aklama veya lisanssız kripto hizmetleriyle bağlantısı olmayan dijital varlık işlemlerinden elde edilen kişisel gelirler için, bireysel yatırımcılara üç yıl boyunca vergi indirimi sağlıyor.
Bu karar, madencilerin ülkede faaliyet göstermesini kolaylaştırmanın ve herkesin kazanç sağlamasının da önünü açtı.
Kripto patlamasının ömrü kısa oldu
Kripto para madenciliği, güçlü bilgisayarların, bir kripto paranın işlem geçmişinin kaydedildiği defter olan blokzincire yeni işlemleri doğrulayıp eklemek için karmaşık matematiksel problemleri çözdüğü bir süreçtir.
Bu işlemleri başarıyla tamamlayan madenciler, doğrudan kendi kripto cüzdanlarına yatırılan kripto paralarla ödüllendiriliyor; Bitcoin örneğinde olduğu gibi bazı durumlarda bu ödüller önemli kârlar getirebiliyor.
Ancak bunun bedeli yüksek enerji tüketimi; çünkü bu hesaplamalar kesintisiz işlem gücü gerektiriyor.
Çin 2021'de Bitcoin madenciliğini yasakladıktan sonra, birçok madenci düşük maliyetli enerji bulabilecekleri yeni lokasyonlar aramaya başladı.
Bu noktada Kazakistan, ABD'den sonra hızla dünyanın ikinci büyük Bitcoin madenciliği merkezi haline geldi. Pek çok kişi bu kârdan pay almak istedi; insanlar madencilik ekipmanlarını balkonlarına bile kurdu.
Bazıları ise devasa elektrik tüketimini gizlemek için madencilik çiftliklerini sebze depoları, seralar ya da terk edilmiş Sovyet sanayi tesislerindeki yapay zekâ veri merkezleri gibi gösterme yoluna gitti.
Ülke bu kripto baharının tadını uzun süre çıkaramadı. Madencilerin hızla akın etmesi, ülkenin yaşlanan elektrik şebekesi üzerinde muazzam bir yük yarattı.
Ekim 2021'de, artan elektrik talebi, Kazakistan'ın kuzeydoğusundaki üç elektrik santralinde kesintilere yol açarken, bir dizi bölgede de planlı kesintiler yaşandı. Zirve noktada, kripto para madencileri Kazakistan'ın toplam elektrik üretiminin tahminen yüzde 8'ini tüketiyordu.
Yetkililer, elektrik tüketimi ve dijital varlıkların yasallaştırılmasına ilişkin düzenlemeleri art arda sıkılaştırarak karşılık verdi; bunun sonucunda madenciler yurtdışına taşındı ve yasa dışı operasyonlar yaygınlaştı.
Kazakistan ise kripto madenciliğini hiçbir zaman tamamen yasaklamadı; böylece gelecekte bu potansiyelden yararlanma seçeneğini açık tuttu.
Kazakistan'ın mali düzenleyicisi olan Astana Uluslararası Finans Merkezi'ne (AIFC) göre, Kazak vatandaşlarının yaklaşık 1 milyon kripto cüzdanı bulunuyor.
Dubai'nin DIFC finans serbest bölgesi örnek alınarak kurulan AIFC, Kazakistan'da finansal yenilikler için bir deneme alanı işlevi görüyor ve ülkede faaliyet gösteren dijital varlık şirketlerinin düzenleyici üssü olarak hizmet veriyor.
Bu sayı, Mart ayında 256 bin 900'e ulaşan yetkili yerel borsalara kayıtlı kullanıcı sayısının neredeyse dört katı.
Kripto varlıkları yeniden ülkeye çekmek
Uzmanlara göre, kripto sahiplerini teşvikler ve sadeleştirilmiş hukuki çerçevelerle yeniden kendi ülkelerine çekmek son yıllarda küresel bir trende dönüşmüş durumda.
BAE, Hong Kong ve Singapur, açık lisanslama süreçleri, düzenlemeler ve bankacılık hizmetlerine erişimle birlikte benzer vergi düzenlemelerini hayata geçirerek ek gelir elde etti.
Kararname, Kazakistan'ın önceki madencilik krizini tetikleyen enerji sorununa da değiniyor.
Plana göre, devletin kullanımına gerek duyulmayan petrol sahalarındaki yan ürün gaz, madencilik operasyonları için elektrik üretiminde kullanılabilecek; böylece madencilerin seçenekleri ulusal ana şebekenin ötesine taşınacak.
Binance Kazakhstan Genel Müdürü Nurkhat Kushimov'a göre vergi teşviki, kararnamedeki en önemli unsur.
“Bu, kullanıcıların düzenlenmiş yargı bölgelerini ve buralarda faaliyet gösteren platformları seçmesi için güçlü bir teşvik” diye konuştu Kushimov Euronews'e.
“Bu yaklaşım, lisanslı bir ortamda çalışmayı daha cazip hale getiriyor, piyasaya güveni artırıyor ve piyasaların daha da gelişmesi için koşulları oluşturuyor” dedi.
Kazakistan Fintek, Yapay Zekâ ve Kripto Endüstrisi Birliği Başkanı Bakhytzhan Kenzhebayev, vergi teşvikinin, özel yatırımcılar açısından temel belirsizliklerden biri olan “yükümlülük ne zaman ve hangi temelde doğuyor” sorusunu ortadan kaldırdığına inanıyor. Ancak bu tedbirin tek başına yeterli olmadığını söylüyor.
“Kullanıcılar bir platformu vergi oranına göre değil; yerel parayı yatırıp çekmenin ne kadar kolay olduğuna, likiditeye ve kuralların ne kadar anlaşılır olduğuna bakarak seçiyor” dedi Kenzhebayev Euronews'e.
“Lisanslı bir katılımcı için, kuralın öngörülebilirliği, sağlayacağı faydadan daha değerlidir.”
Kazakistan Blokzincir ve Dijital Madencilik Birliği Başkanı Daniyar Mubarakov ise Euronews'e, devletin her türlü desteğinin olumlu olduğunu ancak bu önlemin ne kadar süreyle geçerli olacağını merak ettiğini söyledi.
“Bazı girişimci kategorileri için tercihli vergi rejimleri, yalnızca mevcut dönemde vergilerin azalması anlamına gelmiyor; hacimlerin artmasıyla gelecekte vergilerin birkaç katına çıkması ihtimalini de beraberinde getiriyor” dedi Mubarakov.
Yapay Zekâ ve Dijital Gelişim Bakan Yardımcısı Gizzat Baitursynov, bakanlığının, üç yıllık muafiyet süresi sona erdiğinde devreye girecek basitleştirilmiş bir vergi rejimi önerisi üzerinde çalıştığını söyledi.
Ayrıca, özel yatırımcılar için geriye dönük son üç yılı kapsayan vergi denetimlerinin kaldırılması üzerinde de çalıştıklarını ekledi.
Vergi teşviklerinin ötesinde
Uzmanlar, Kazak bireysel yatırımcıların yerli platformlara dönüşünün, bu platformların ne kadar rekabetçi olacağına bağlı olacağını söylüyor.
“Çoğu kullanıcı için hizmetin pratikliği, likidite, sunulan araçların çeşitliliği, işlemlerin hızı ve bankacılık sistemiyle kesintisiz şekilde etkileşim kurabilme imkânı hâlâ temel faktörler” dedi Kushimov.
Kenzhebayev'e göre, bugün başlıca riskler, kullanılan hukuki tanımlar ve terminolojide yatıyor. Muafiyet çok geniş tanımlanırsa, kriptoyla ilgisi olmayan diğer varlıklardan doğan gelirler için de sistemin kötüye kullanılması ve vergi kaçırılması ihtimali doğabilir.
“Bu da bir iki yıl içinde düzenlemenin geri alınması riskini yaratır; bu tür geri adımlar ise başlangıçta yüksek ama istikrarlı bir oran belirlemekten daha fazla zarar verir” diye açıkladı Kenzhebayev.
Ayrıca aynı dijital varlığın, AIFC düzenlemeleri ile Kazakistan'ın ulusal kurallarına göre iki farklı şekilde değerlendirilebileceği uyarısında bulundu; bunun da şirketlerin aynı anda iki ayrı hukuki yapıya uymak zorunda kalması anlamına geldiğini söyledi.
“Zorluk tam da kesişim noktasında ortaya çıkıyor. Sonuçta katılımcı, tek bir iş için iki paralel altyapı kurmak zorunda kalıyor; bu da maliyetlere yansıyor” dedi.
Kenzhebayev, yalnızca vergi indirimlerinin kullanıcıları lisanslı Kazak platformlarına çekmek için yeterli olmayacağını da belirtti.
Fark yaratacak olanın, güvenilir bankacılık erişimi, kriptonun yerel para birimine dönüştürülmesine dair net kurallar, müşteri varlıklarının korunmasına yönelik açık ve uygulanabilir yükümlülükler ve lisanslı işletmecileri dezavantajlı duruma düşürmeyen bir düzenleyici ortam olacağını vurguladı.